Πρώτος ύπνος: Οι άνθρωποι κάποτε κοιμούνταν δύο φορές το βράδυ – Πότε χάθηκε

Σήμερα, επτά ή οκτώ ώρες συνεχόμενου ύπνου θεωρούνται το φυσιολογικό. Έτσι, αν ξυπνήσουμε στις 2 ή στις 3 το πρωί και μείνουμε ξάγρυπνοι για μία ώρα, συχνά πιστεύουμε ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τον ύπνο μας.

Ωστόσο, ιστορικές μαρτυρίες υποδεικνύουν ότι ο νυχτερινός ύπνος πολλών κατοίκων της δυτικής Ευρώπης, πριν από τη Βιομηχανική Επανάσταση, ενδέχεται να είχε διαφορετική μορφή.

Σε ιστορικά κείμενα γίνεται συχνά λόγος για τον «πρώτο ύπνο» και τον «δεύτερο ύπνο».

Η πιο γνωστή θεωρία, που έχει διατυπώσει ο ιστορικός Roger Ekirch, θέλει πολλούς ανθρώπους να κοιμούνται λίγες ώρες αφότου έδυε ο ήλιος. Ύστερα από περίπου τρεις ή τέσσερις ώρες ξυπνούσαν από μόνοι τους και έμεναν ξύπνιοι για ένα διάστημα.

Κατά τη διάρκεια αυτής της παύσης, μπορούσαν να ασχοληθούν με δουλειές, να προσευχηθούν ή να συζητήσουν με την οικογένειά τους. Άλλοι φρόντιζαν τη φωτιά, ενώ κάποιοι απλώς παρέμεναν ξαπλωμένοι.

Ακολουθούσε τότε ο «δεύτερος ύπνος», που κρατούσε μέχρι να ξημερώσει.

Η συγκεκριμένη συνήθεια αποδίδεται συχνά στο γεγονός ότι δεν υπήρχε ισχυρός τεχνητός φωτισμός. Πριν από την ηλεκτρική ενέργεια και την ευρεία χρήση του φωτισμού με αέριο, οι δραστηριότητες των ανθρώπων ήταν πολύ πιο στενά συνδεδεμένες με το φυσικό φως.

Όταν ήρθε η Βιομηχανική Επανάσταση, ο νυχτερινός φωτισμός εξαπλώθηκε στις πόλεις και το ωράριο εργασίας άρχισε να τηρείται πιο αυστηρά. Οι άνθρωποι παρέμεναν ξύπνιοι μέχρι αργότερα, με αποτέλεσμα ο συνολικός ύπνος να περιοριστεί σε ένα ενιαίο νυχτερινό διάστημα.

Ωστόσο, οι ιστορικοί εξακολουθούν να εξετάζουν πόσο διαδεδομένο ήταν στην πραγματικότητα αυτό το μοτίβο. Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για αναφορές σε πρώτο και δεύτερο ύπνο, χωρίς όμως να μπορούμε να συμπεράνουμε ότι όλοι σε κάθε προνεωτερική κοινωνία κοιμούνταν απαραίτητα με αυτόν τον τρόπο.

Είναι, πάντως, σαφές πως οι αντιλήψεις για το τι συνιστά «σωστό» ύπνο έχουν μεταβληθεί αισθητά με το πέρασμα του χρόνου.

Ίσως, λοιπόν, το να ξυπνά κανείς μέσα στη νύχτα να μην είναι τόσο παράξενο όσο συνήθως νομίζουμε.

Για πολλούς ανθρώπους πριν από μερικούς αιώνες, ένα τέτοιο ξύπνημα ίσως απλώς σήμαινε ότι είχε ολοκληρωθεί ο πρώτος ύπνος, ενώ ο δεύτερος δεν είχε ξεκινήσει ακόμη.