Το πρώτο ελληνικό σούπερ μάρκετ: Η αλλαγή που έφερε στις αγορές τροφίμων

Σήμερα το σούπερ μάρκετ αποτελεί τόσο συνηθισμένο μέρος της καθημερινότητας, που σπάνια αναλογιζόμαστε πόσο διαφορετικά γίνονταν παλαιότερα οι αγορές τροφίμων. Ως τις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι Έλληνες δεν κινούνταν ανάμεσα σε γεμάτα ράφια για να διαλέξουν οι ίδιοι τα προϊόντα τους. Στο παραδοσιακό παντοπωλείο, ο πελάτης έλεγε τι ήθελε και ο παντοπώλης αναλάμβανε να τον εξυπηρετήσει.

Πολλά είδη, από τη ζάχαρη και το ρύζι μέχρι τα όσπρια και το αλεύρι, διατίθεντο χύμα. Ο παντοπώλης μετρούσε και ζύγιζε όσα ζητούσε ο πελάτης, τα έβαζε σε χαρτί και συχνά κατέγραφε τα βερεσέδια σε τεφτέρι. Η συναλλαγή είχε προσωπικό, σχεδόν οικογενειακό χαρακτήρα, ενώ τα νοικοκυριά περνούσαν από το κατάστημα καθημερινά για λίγα πράγματα, αντί να προμηθεύονται όσα χρειάζονταν για όλη την εβδομάδα.

Η εικόνα της αγοράς άλλαξε ριζικά με τα πρώτα καταστήματα αυτοεξυπηρέτησης. Στις αρχές των ’60s, η οικογένεια Μαρινόπουλου εγκαινίασε στην Αθήνα ένα από τα πρώτα μοντέρνα καταστήματα self service. Ακολούθησαν σύντομα και άλλες επιχειρήσεις, ανάμεσά τους ο Θανόπουλος, ο Σκλαβενίτης και ο Βασιλόπουλος.

Από εκεί και πέρα, ο καταναλωτής έμπαινε στο κατάστημα, έπαιρνε ένα καλάθι και διάλεγε ο ίδιος ανάμεσα σε μεγάλη ποικιλία προϊόντων.

Η νέα αυτή δυνατότητα έφερε μαζί της μια διαφορετική καταναλωτική κουλτούρα. Καθώς κάθε προϊόν έπρεπε να ξεχωρίζει και να «μιλήσει» μόνο του πάνω στο ράφι, η συσκευασία απέκτησε καθοριστικό ρόλο. Λογότυπα, χρώματα, ετικέτες και προσφορές έγιναν μέσα προώθησης, ενώ οι βιομηχανίες τροφίμων διεύρυναν την παραγωγή τυποποιημένων ειδών. Παράλληλα, η διαφήμιση επηρέαζε ολοένα περισσότερο τις επιλογές του κοινού.

Οι αλλαγές έφτασαν και στο νοικοκυριό. Το ψυγείο έγινε αναγκαίο, ενώ καθιερώθηκαν οι πιο μεγάλες προμήθειες μία ή δύο φορές την εβδομάδα και οι οικογένειες άρχισαν να διατηρούν στο σπίτι περισσότερα τρόφιμα. Με τον καιρό, μειώθηκε και η ανάγκη για ξεχωριστή επίσκεψη σε διαφορετικά μαγαζιά ανάλογα με το προϊόν.

Ακόμη και σήμερα, όσοι έζησαν εκείνη την περίοδο θυμούνται πόσο εντυπωσιακές έμοιαζαν οι πρώτες ευρύχωρες αίθουσες και οι σειρές από μακριά ράφια. Όσοι είχαν συνηθίσει να βλέπουν τον παντοπώλη να κατεβάζει τα προϊόντα για λογαριασμό τους, ξαφνιάζονταν με την ευκαιρία να τα πιάνουν, να τα συγκρίνουν και να αποφασίζουν χωρίς να χρειάζεται να απευθυνθούν σε κάποιον. Ήταν μια αλλαγή που έμοιαζε σχεδόν επαναστατική.

Η έλευση του σούπερ μάρκετ δεν επηρέασε μόνο τον τρόπο αγοράς των τροφίμων. Μετέβαλε τον εβδομαδιαίο προγραμματισμό, την αποθήκευση των προϊόντων στο σπίτι και τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές αντιλαμβάνονταν τις τιμές και κατανάλωναν.