Αζερμπαϊτζάν: Μια γυναίκα και ο σκύλος της εντοπίζουν νάρκες που άφησε ο πόλεμος

Στο Αζερμπαϊτζάν, περισσότερα από 309.000 εκτάρια γης έχουν αποναρκοθετηθεί και καθαριστεί από εκρηκτικά από το 2020, στις επιχειρήσεις που γίνονται σε περιοχές όπου είχαν διεξαχθεί συγκρούσεις με την Αρμενία. Παρότι οι εργασίες συνεχίζονται, εκτεταμένες περιοχές εξακολουθούν να είναι επικίνδυνες και να εμποδίζουν τις εκτοπισμένες οικογένειες να επιστρέψουν στους οικισμούς τους.

Ο Τζαμπίρ Σαμαντόφ, διευθυντής επιχειρήσεων στην εθνική υπηρεσία αποναρκοθέτησης του Αζερμπαϊτζάν (ANAMA), αναφέρει ότι οι επιχειρήσεις έχουν εξουδετερώσει περίπου 69.000 νάρκες και σχεδόν 200.000 μη εκραγέντα πυρομαχικά. Οι αρχές λένε πως από το τέλος του πολέμου του 2020 έχουν χάσει τη ζωή τους από εκρήξεις ναρκών 73 άνθρωποι, ενώ 370 ακόμη τραυματίστηκαν.

Το Αζερμπαϊτζάν θεωρεί το Καραμπάχ και τις γειτονικές περιοχές μεταξύ των πιο βαριά ναρκοθετημένων εδαφών στον κόσμο. Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης είχαν ως συνέπεια να εκτοπιστούν εκατοντάδες χιλιάδες Αζερμπαϊτζανοί, μετά την κατάληψη της περιοχής από την Αρμενία.

Έπειτα από περίπου τρεις δεκαετίες, το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε το Καραμπάχ και επτά γειτονικές περιοχές, μετά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του 2020-2023. Ως αποτέλεσμα των εξελίξεων, περισσότεροι από 100.000 Αρμένιοι έφυγαν από την περιοχή.

Η γυναίκα ναρκαλιεύτρια και ο σκύλος Ρόκι

Στον οικισμό Ασάγκι Αμπντουραχμανλί της περιοχής Φουζουλί, η Αφσάνα Μπαϊράμοβα συνεργάζεται με τον Ρόκι, έναν ειδικά εκπαιδευμένο σκύλο που εντοπίζει εκρηκτικά θαμμένα στο έδαφος.

Από τον παλιό οικισμό διασώζεται κυρίως μια πινακίδα που φέρει το όνομά του. Στο τοπίο φαίνονται ακόμη χαρακώματα και ένα φθαρμένο τσιμεντένιο καταφύγιο, απομεινάρια των πολεμικών συγκρούσεων.

Ο Σαμαντόφ λέει ότι ο οικισμός παραμένει «βαριά μολυσμένος»: στο έδαφος υπάρχουν νάρκες τοποθετημένες κατά μήκος των πρώην αρμενικών αμυντικών γραμμών, αλλά και πυρομαχικά που δεν εξερράγησαν στους βομβαρδισμούς του Αζερμπαϊτζάν.

Μέσα σε αυτό το επικίνδυνο περιβάλλον, η Μπαϊράμοβα ερευνά την περιοχή μαζί με τον Ρόκι. Ο σκύλος είναι βελγικός ποιμενικός Μαλινουά, γεννημένος το 2023 και προερχόμενος από την Κροατία.

Ο Ρόκι εξετάζει προσεκτικά το έδαφος με την όσφρησή του, αναζητώντας εκρηκτικά. Όταν κάτι του κινήσει την υποψία, κάθεται, κουνά την ουρά του και μένει προσηλωμένος στο σημείο, ειδοποιώντας με αυτόν τον τρόπο τη χειρίστριά του.

«Αντιμετωπίζουμε κάθε σήμα ως νάρκη», δήλωσε η Μπαϊράμοβα στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP).

Η Αφσάνα Μπαϊράμοβα είναι μία από τις ελάχιστες γυναίκες που απασχολούνται στην αποναρκοθέτηση, έναν χώρο εργασίας όπου παραδοσιακά κυριαρχούν οι άνδρες.

Από το Ζανγκιλάν κατάγεται η οικογένεια της Μπαϊράμοβα, περιοχή την οποία ανέκτησε το Αζερμπαϊτζάν στον πόλεμο των 44 ημερών με την Αρμενία, το 2020. Η ίδια επέλεξε την αποναρκοθέτηση επειδή ήθελε να συμβάλει στην ανοικοδόμηση των περιοχών που υπέστησαν τις συνέπειες των συγκρούσεων.

«Δεν ήθελα να μείνω στην άκρη», ανέφερε, προσθέτοντας: «Ήθελα κι εγώ να κάνω τη δική μου προσφορά στη χώρα μας».

Η διαδικασία έρευνας ναρκών με εκπαιδευμένους σκύλους

Η αξιοποίηση σκύλων για τον εντοπισμό εκρηκτικών γίνεται με βάση συγκεκριμένα βήματα. Προτού ξεκινήσουν κάθε πρωί οι έρευνες στα ναρκοπέδια, τα ζώα περνούν από δοκιμασίες ανίχνευσης εκρηκτικών σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.

Στις δοκιμές οι σκύλοι πρέπει να αναγνωρίσουν δείγματα εκρηκτικών υλών. Όσα δεν τα καταφέρνουν δεν συμμετέχουν στις επιχειρήσεις εκείνης της ημέρας.

Στο πεδίο, οι χειριστές αφήνουν τους σκύλους να ψάχνουν με τη βοήθεια μακριών λουριών. Αν εντοπιστεί ύποπτο σημείο, το ελέγχει πρώτα ένας δεύτερος σκύλος και στη συνέχεια αναλαμβάνει την έρευνα ειδικός ναρκαλιευτής.

Η εκπαίδευση περιλαμβάνει και την επιβράβευση: οι σκύλοι παίρνουν μια μπάλα ως ανταμοιβή, μόνο αφού διαπιστωθεί ότι έχουν όντως βρει εκρηκτικό μηχανισμό.

Ο Χουσεϊνόφ εξήγησε ότι η επιβράβευση μιας λανθασμένης ένδειξης μπορεί να οδηγήσει τα ζώα στο να επαναλαμβάνουν την ίδια συμπεριφορά.

Οι υψηλές θερμοκρασίες δυσκολεύουν σημαντικά τις επιχειρήσεις, ιδίως το καλοκαίρι, καθώς στις πεδινές περιοχές του Αζερμπαϊτζάν η θερμοκρασία μπορεί να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου.

Όπως εξήγησε η Μπαϊράμοβα, τα σκυλιά επιβαρύνονται τόσο από τον απευθείας ήλιο όσο και από τη ζέστη που αναδίδει το έδαφος. Παράλληλα, κάποια ασθένεια ή ένας τραυματισμός στα πόδια μπορεί να τα κρατήσει προσωρινά μακριά από τις επιχειρήσεις.

Μετά την ολοκλήρωση της ενεργού υπηρεσίας τους, πολλά από τα σκυλιά βρίσκουν σπίτι στους χειριστές με τους οποίους είχαν συνεργαστεί.

Η απώλεια αδελφού και ποδιού σε έκρηξη νάρκης

Στην προσπάθεια ενημέρωσης του πληθυσμού για τους κινδύνους συμβάλλουν και άνθρωποι που έχουν τραυματιστεί από νάρκες.

Η ιστορία του Ασίφ Αχμάντοφ είναι μία από τις περιπτώσεις ανθρώπων που εγκατέλειψαν την περιοχή το 1992. Επιβίωσε από τον πόλεμο, όμως τέσσερις ημέρες μετά το τέλος των εχθροπραξιών, εκρήξεις ναρκών κόστισαν τη ζωή του αδελφού του και του στέρησαν το αριστερό πόδι.

Από παιδί, ο Αχμάντοφ γνώριζε καλά τον τόπο, καθώς πήγαινε εκεί με τον αδελφό του για να βόσκουν τα κοπάδια τους.

Το 2020 γύρισε σε μια τοποθεσία που ήξερε καλά. Λίγο μετά, μια έκρηξη τον αιφνιδίασε: ο αδελφός του είχε πατήσει νάρκη και τραυματίστηκε βαριά, χάνοντας το πόδι του.

Ο Αχμάντοφ έτρεξε να βοηθήσει τον αδελφό του και έβγαλε τη ζώνη του, επιχειρώντας να σταματήσει την αιμορραγία. Τότε εξερράγη και δεύτερη νάρκη, εκτοξεύοντάς τον στον αέρα.

Όταν συνήλθε, είδε ότι ο αδελφός του ήταν νεκρός. Η δεύτερη έκρηξη τού είχε ακρωτηριάσει το αριστερό πόδι και είχε προκαλέσει σοβαρές κακώσεις και στο δεξί.

«Δεν κουνήθηκα μετά από αυτό, επειδή ήξερα ότι το δεύτερο λάθος μου θα σήμαινε τον θάνατό μου», περιέγραψε.

Τελικά, ο πατέρας του κατάφερε να τον βγάλει από το ναρκοπέδιο. Τα σοβαρά τραύματα τον κράτησαν στο νοσοκομείο για τρεις μήνες.

«Δεν έχει απομείνει τίποτα από την παλιά μου ζωή», είπε στο AFP, προσθέτοντας πως δεν έχει ξαναπάει στο σημείο των εκρήξεων.

Σήμερα, ο Αχμάντοφ συμμετέχει εθελοντικά στις δράσεις της ANAMA, ενημερώνοντας κατοίκους και μαθητές. Τους μιλά για τους κινδύνους των ναρκών και καλεί τους πολίτες να μην εισέρχονται σε επικίνδυνες περιοχές.

Η ανοικοδόμηση χωριών στις περιοχές που καθαρίστηκαν από νάρκες

Την ώρα που συνεχίζονται οι έρευνες για τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση εκρηκτικών, στις περιοχές που έχουν αποναρκοθετηθεί προχωρά η ανοικοδόμηση κατοικιών. Στόχος είναι να μπορέσουν οι εκτοπισμένοι κάτοικοι να επιστρέψουν.

Πρόσφατα, η Αφσάνα Μπαϊράμοβα βρέθηκε στην περιοχή Άγκνταμ, όπου είχε συμβάλει στην αποναρκοθέτηση τριών χωριών. Εκεί όπου άλλοτε γίνονταν έρευνες για εκρηκτικά, σήμερα χτίζονται σπίτια.

Η ναρκαλιεύτρια θεωρεί πως η μεγαλύτερη ανταμοιβή της δουλειάς της είναι να βλέπει τους κατοίκους να επιστρέφουν στα σπίτια τους.

«Βλέπουμε οικισμούς να ανοικοδομούνται, ανθρώπους να επιστρέφουν, να καλλιεργούν. Αυτό μας κάνει περήφανους», ανέφερε.

Πηγή: AFP