Νέοι κανόνες για το delivery: Δικαίωμα αμφισβήτησης αλγορίθμων – Πότε θα αναγνωρίζεται μισθωτή απασχόληση

Οι νέοι κανόνες για το delivery προβλέπουν την καταγραφή χιλιάδων εργαζομένων στην «ΕΡΓΑΝΗ», θεσπίζουν δικαίωμα αμφισβήτησης των αλγορίθμων και ορίζουν πότε αναγνωρίζεται μισθωτή απασχόληση.

Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης προβλέπει την καταγραφή χιλιάδων εργαζομένων σε ψηφιακές πλατφόρμες διανομών και πωλήσεων, καθώς και κανόνες για αποφάσεις που επηρεάζουν την εργασία και τις αποδοχές τους.

Η αρμόδια υπουργός Νίκη Κεραμέως ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εγγράφουν σε ειδικό μητρώο του συστήματος «ΕΡΓΑΝΗ» τα άτομα που απασχολούν μέσω των πλατφορμών. Οι εργαζόμενοι, από την πλευρά τους, θα δικαιούνται να ενημερώνονται για τον τρόπο αξιολόγησής τους, να ζητούν διευκρινίσεις και να προσβάλλουν αυτοματοποιημένες αποφάσεις.

Οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στην ενίσχυση της διαφάνειας, του ελέγχου και της ουσιαστικής προστασίας των εργαζομένων. Το νομοσχέδιο ενσωματώνει την ευρωπαϊκή οδηγία 2024/2831 και ρυθμίζει τόσο τη λειτουργία των αυτοματοποιημένων συστημάτων όσο και τον σωστό προσδιορισμό της εργασιακής σχέσης.

Μητρώο ψηφιακών πλατφορμών και εργαζομένων

Μέσω του Μητρώου Ψηφιακών Πλατφορμών, οι επιχειρήσεις θα καταχωρίζουν τα πρόσωπα που εργάζονται μέσω των υπηρεσιών τους. Θα παρέχουν επίσης στις αρμόδιες Αρχές στοιχεία για την παρακολούθηση της δραστηριότητάς τους.

Μεταξύ των στοιχείων που θα δηλώνονται είναι πόσα άτομα παρέχουν υπηρεσίες, οι γενικοί όροι των συμβάσεων, ο μέσος χρόνος εργασίας, το μέσο εισόδημα ανά εργαζόμενο και οι μεσάζοντες που αξιοποιούνται. Οι καταχωρίσεις θα ανανεώνονται.

Η συγκεκριμένη μεταβολή θα επιτρέπει τη συνολική αποτύπωση της απασχόλησης στον κλάδο. Παράλληλα, οι ελεγκτικές υπηρεσίες θα μπορούν να αξιοποιούν περισσότερα δεδομένα για να ελέγχουν τις εργασιακές συνθήκες και να διαπιστώνουν παραβάσεις.

Το μαχητό τεκμήριο για την εξαρτημένη εργασία

Βασική ρύθμιση είναι το «μαχητό τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας». Εάν πραγματικά περιστατικά φανερώνουν ότι η πλατφόρμα διευθύνει και ελέγχει την εργασία, θα θεωρείται ότι υπάρχει σχέση εξαρτημένης εργασίας. Η επιχείρηση, ωστόσο, θα μπορεί να ανατρέψει το τεκμήριο, αποδεικνύοντας ότι η συνεργασία είναι ανεξάρτητη. Άρα, η διάταξη δεν καθιστά αυτομάτως μισθωτούς όλους τους συνεργάτες.

Καθοριστικός παράγοντας θα είναι η πραγματική εικόνα της εργασίας. Ακόμη κι αν η σύμβαση χαρακτηρίζεται «ανεξάρτητη παροχή υπηρεσιών», αυτός ο τίτλος δεν θα επαρκεί όταν οι όροι στην πράξη δείχνουν εξαρτημένη απασχόληση. Η ρύθμιση επιδιώκει να αντιμετωπίσει περιπτώσεις όπου η διατύπωση της σύμβασης καλύπτει την αληθινή εργασιακή σχέση και τα δικαιώματα που αυτή συνεπάγεται.

Με τα αυτοματοποιημένα συστήματα μπορεί να οργανώνεται μεγάλο μέρος της καθημερινής εργασίας: από την κατανομή των καθηκόντων και την παρακολούθηση της απόδοσης έως την αξιολόγηση και την επίδραση στις αμοιβές ή στη συνέχιση της συνεργασίας.

Στην καθημερινότητα, τα συστήματα αυτά ενδέχεται να καθορίζουν ποιος αναλαμβάνει μια παραγγελία, να μετρούν την ταχύτητα εξυπηρέτησης ή να λαμβάνουν υπόψη τη βαθμολογία των πελατών. Το πρόβλημα για τον εργαζόμενο είναι να μη γνωρίζει με ποιον τρόπο αξιοποιούνται αυτά τα δεδομένα.

Οι διατάξεις καλύπτουν την αυτοματοποιημένη διαχείριση της εργασίας, ακόμη και αν δεν χρησιμοποιείται προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να ενημερώνουν τους εργαζομένους και τις Αρχές για τα συστήματα που χρησιμοποιούν και τα δεδομένα που επεξεργάζονται.

Δυνατότητα αίτησης για επανεξέταση αλγοριθμικών αποφάσεων

Οι εργαζόμενοι θα δικαιούνται να ζητούν διευκρινίσεις για αποφάσεις που λαμβάνονται με αλγόριθμο. Θα μπορούν ακόμη να αιτούνται την επανεξέταση όσων αποφάσεων προκύπτουν αποκλειστικά από αυτοματοποιημένη διαδικασία.

Ενδεικτικά, αν μια απόφαση έχει συνέπειες στη συνεργασία ενός εργαζομένου με την πλατφόρμα, εκείνος θα μπορεί να ζητήσει να του εξηγηθεί. Αν έχει ληφθεί αποκλειστικά αυτοματοποιημένα, θα μπορεί να υποβάλει αίτημα για νέα εξέταση. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν θεωρεί ότι τα δεδομένα δεν παρουσιάζουν με ακρίβεια την εργασία του ή ότι το αποτέλεσμα είναι άδικο.

Ανθρώπινη εποπτεία σε αποφάσεις για λογαριασμούς

Πρόσθετη προστασία προβλέπεται όταν εξετάζεται ο περιορισμός, η αναστολή ή η απενεργοποίηση λογαριασμού, καθώς και η λήξη συνεργασίας. Οι αποφάσεις αυτές θα ελέγχονται από άνθρωπο. Για όποιον βιοπορίζεται μέσω μιας εφαρμογής, το κλείσιμο του λογαριασμού ενδέχεται να στερήσει αμέσως τη δυνατότητα εργασίας. Έτσι, η ανθρώπινη παρέμβαση και το δικαίωμα αμφισβήτησης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Επιπλέον, τα αυτοματοποιημένα συστήματα θα αξιολογούνται με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων, προκειμένου να εξετάζονται οι συνέπειές τους στην καθημερινή απασχόληση.

Προστασία προσωπικών δεδομένων των εργαζομένων

Με το νομοσχέδιο απαγορεύεται η επεξεργασία ορισμένων προσωπικών δεδομένων από αυτά τα συστήματα. Στα στοιχεία που δεν θα επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται συγκαταλέγονται πληροφορίες για την ψυχολογική κατάσταση, ιδιωτικές συνομιλίες, βιομετρικά δεδομένα, ιατρικό ιστορικό και φυλετική καταγωγή. Οι πλατφόρμες θα πρέπει ακόμη να εκπονούν μελέτη για τις επιπτώσεις στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και να διασφαλίζουν τη φορητότητά τους. Η ενημέρωση των εργαζομένων σχετικά με τα δεδομένα που αξιοποιούνται θα συμβάλει στον περιορισμό της αδιαφάνειας στα συστήματα παρακολούθησης και αξιολόγησης.

Υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων στις πλατφόρμες

Για την αντιμετώπιση κινδύνων που απορρέουν από την αλγοριθμική διαχείριση, οι επιχειρήσεις οφείλουν να λαμβάνουν μέτρα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας. Η εισαγωγή αλγορίθμων στην οργάνωση της εργασίας θα συνοδεύεται από ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων ή, αν δεν υπάρχουν εκπρόσωποι, με τους ίδιους τους εργαζομένους.

Προβλέπεται επίσης η συνδρομή εμπειρογνώμονα. Εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις, η πλατφόρμα θα αναλαμβάνει το κόστος, όταν απασχολεί πάνω από 250 εργαζομένους, ώστε να διευκολύνεται η κατανόηση και η αξιολόγηση πολύπλοκων συστημάτων.

Προσφυγές και μέσα προστασίας των εργαζομένων

Στα μέσα προστασίας περιλαμβάνεται η προσφυγή στην Επιθεώρηση Εργασίας και η πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία, καθώς και το δικαίωμα αποζημίωσης και συνδικαλιστικής εκπροσώπησης. Επιπλέον, προβλέπεται προστασία τόσο από δυσμενή μεταχείριση όσο και από απόλυση.

Για τις διαφορές θα εφαρμόζεται η ειδική διαδικασία επίλυσης εργατικών διαφορών. Ταυτόχρονα, οι πλατφόρμες οφείλουν να διασφαλίζουν τη δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των προσώπων που παρέχουν υπηρεσίες.

Την εφαρμογή των διατάξεων θα παρακολουθούν και κυρώσεις θα επιβάλλουν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας.