Ουκρανία: Αρχίζουν στο Άμπου Ντάμπι οι τριμερείς συνομιλίες – Η πρόταση των ΗΠΑ για «οριστικό τέλος» στον πόλεμο και οι ανησυχίες της Ευρώπης

Στο Άμπου Ντάμπι ξεκινούν οι πρώτες απευθείας διαπραγματεύσεις μετά από μήνες στασιμότητας μεταξύ Ουάσινγκτον, Μόσχας και Κιέβου, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο εκεχειρίας με επιδίωξη το «οριστικό τέλος» του πολέμου.

Η αμερικανική πρόταση για τον τερματισμό του πολέμου

Με αφορμή τις τριμερείς συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι επιδιώκουν ένα «οριστικό τέλος» στον πόλεμο Ρωσίας και Ουκρανίας.

Από τον Φεβρουάριο οι δύο χώρες δεν είχαν πραγματοποιήσει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Στο διάστημα που μεσολάβησε άρχισε ο πόλεμος στο Ιράν και διεξήχθησαν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, οι οποίες αποδυνάμωσαν πολιτικά τον Ντόναλντ Τραμπ στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με τον Guardian, αξιωματούχοι της αμερικανικής διοίκησης ανέφεραν ότι η κυβέρνηση Τραμπ προτείνει τη δημιουργία νέας «μακροπρόθεσμης αρχιτεκτονικής ασφαλείας» μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης.

Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχίες για το ενδεχόμενο η Μόσχα να διατηρήσει τις σκληρές απαιτήσεις της σχετικά με τη μείωση της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αφήσει τους συμμάχους ευάλωτους στη ρωσική επιρροή, καθώς η ένταση ανάμεσα στη Μόσχα και τη Δύση βρίσκεται σε ιστορικά επίπεδα.

Ήδη από την πρώτη δεκαετία του στην εξουσία, ο Ρώσος ηγέτης Βλαντίμιρ Πούτιν εκφράζει παράπονα για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, ενώ επιδιώκει να τεθεί ξανά υπό διαπραγμάτευση η ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στη Συμμαχία και τη Ρωσία.

Αυτά τα αιτήματα, ωστόσο, υιοθετούνται για πρώτη φορά από αμερικανική κυβέρνηση, η οποία δηλώνει ξεκάθαρα την έντονη επιθυμία της να καταλήξει σε συμφωνία.

Αξιωματούχος της αμερικανικής διοίκησης έδωσε το στίγμα των συνομιλιών, τονίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα «χρειαστούν την Ευρώπη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων» για να τερματιστεί ο πόλεμος.

Κατά τον ίδιο, μια συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί με την αναβίωση του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ρωσίας από τους διαπραγματευτές και ενδεχομένως με την άρση των κυρώσεων σε βάρος της Μόσχας. Η λειτουργία του Συμβουλίου είχε ανασταλεί μετά τη ρωσική εισβολή το 2022.

Εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία

Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ακόμη ότι συζήτησαν με τη Μόσχα το ενδεχόμενο να δοθούν στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας ανάλογες του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο προσφέρει προστασία στα κράτη-μέλη εάν δεχθούν επίθεση.

Η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ συναντά τη σθεναρή αντίθεση της Ρωσίας, όπως και η εγκατάσταση στρατευμάτων δυτικών χωρών σε ουκρανικό έδαφος.

«Αυτό που θα λάμβαναν θα ήταν ουσιαστικά πολύ παρόμοιο με το ΝΑΤΟ», δήλωσε αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης.

Ο αξιωματούχος πρόσθεσε: «Η εξασφάλιση μιας αμερικανικής εγγύησης ασφαλείας είναι μια πολύ μεγάλη υπόθεση». Όπως επισήμανε, την τελική απόφαση θα λάβουν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

«Και αν εκείνος επιθυμεί να το κάνει αυτό, πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη όσον αφορά τους πόρους, τη χρηματοδότηση και τη στρατιωτική υποστήριξη».

Πάντως, επικριτές εμφανίζονται σκεπτικοί ως προς τις συνθήκες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ενεργοποίηση των συγκεκριμένων εγγυήσεων ασφαλείας.

Όπως επισημαίνουν, το Άρθρο 5 δεν υποχρεώνει ρητά τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να υπερασπιστούν στρατιωτικά άλλα μέλη, ενώ οι κυβερνοεπιθέσεις και άλλες μορφές υβριδικού πολέμου καθιστούν δυσδιάκριτα τα όρια για το πότε απαιτείται στρατιωτική απάντηση.

Τη Δευτέρα, ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Τραμπ και ένας από τους βασικούς διαπραγματευτές των ΗΠΑ, περιέγραψε συνοπτικά το ενδεχόμενο νέο πλαίσιο για την Ευρώπη, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν «ισχυρότερες διαβουλεύσεις, αξιόπιστες επικοινωνίες διαχείρισης κρίσεων, μεγαλύτερη στρατιωτική διαφάνεια και αμοιβαία μέτρα για τη μείωση των κινδύνων κλιμάκωσης, σεβόμενοι πλήρως την κυριαρχία και την ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων κάθε έθνους».

Οι έμπειροι διαπραγματευτές των δύο πλευρών

Όπως μεταδίδει το Associated Press, στις αντιπροσωπείες της Ρωσίας και της Ουκρανίας συμμετέχουν ανώτεροι αξιωματούχοι που είχαν λάβει μέρος και σε προηγούμενους γύρους συνομιλιών.

Ο σύμβουλος του Πούτιν, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, βρίσκεται επικεφαλής της ρωσικής διαπραγματευτικής ομάδας και ηγείται της ομάδας της Μόσχας από τις πρώτες απευθείας ειρηνευτικές συνομιλίες με την Ουκρανία, στην Κωνσταντινούπολη της Τουρκίας, τον Μάρτιο του 2022.

Στη ρωσική αντιπροσωπεία συμμετέχουν ακόμη οι υφυπουργοί Εξωτερικών Σεργκέι Ριαμπκόφ και Μιχαήλ Γκαλουζίν, ο επικεφαλής των στρατιωτικών πληροφοριών Ιγκόρ Κοστιούκοφ και ο υποδιοικητής της επιχειρησιακής διεύθυνσης του Γενικού Επιτελείου, Γιούρι Ζιγκαρλόφσκι.

Επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας είναι ο Ρουστέμ Ουμέροφ, επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών της χώρας, ο οποίος είχε συμμετάσχει και σε προηγούμενες συνομιλίες.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στην ομάδα βρίσκονται επίσης ο διευθυντής του γραφείου του Ζελένσκι, Κύριλο Μπουντάνοφ, ο αναπληρωτής του, Σεργκίι Κισλίτσια, και ο Νταβίντ Αραχαμία, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος «Υπηρέτης του Λαού» του Ζελένσκι.

Ευρωπαϊκές ανησυχίες για τις συνομιλίες και οι ρωσικές απαιτήσεις

Στο Άμπου Ντάμπι, ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες από τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Ευρωπαϊκή Ένωση πρόκειται να συναντηθούν με Αμερικανούς διαπραγματευτές. Στο επίκεντρο θα βρεθεί η «μακροπρόθεσμη αρχιτεκτονική ασφαλείας μεταξύ Ρωσίας και Ευρώπης, προκειμένου να βρεθεί τρόπος μείωσης μελλοντικών συγκρούσεων».

Ευρωπαίος αξιωματούχος ασφαλείας, από χώρα που συμμετέχει στις συνομιλίες, είπε ότι η αμερικανική πρόταση παραμένει ασαφής, όπως μεταδίδει ο Guardian. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να ζητήσουν στις διαβουλεύσεις σημαντικές παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.

«Έχουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας σε ισχύ», είπε τη Δευτέρα η επικεφαλής της διπλωματίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κάγια Κάλας, στο πλαίσιο της συνόδου των υπουργών Εξωτερικών της G7.

«Αυτή περιλαμβάνει διεθνείς συμφωνίες βάσει των οποίων η Ρωσία έχει αναλάβει υποχρεώσεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα. Το πρόβλημα είναι ότι η Ρωσία δεν σέβεται αυτές τις συμφωνίες».

Ο Τραμπ έχει πει ακόμη ότι, στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας, η Ουκρανία αναμένεται να παραχωρήσει εδάφη, οδηγώντας στη δημιουργία ενός κράτους με «λίγο διαφορετική μορφή».

Από την Ουκρανία ο Πούτιν ζητά να αποσύρει τις δυνάμεις της από το Ντονέτσκ, το Λουχάνσκ, τη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα. Πρόκειται για τις τέσσερις περιφέρειες που η Μόσχα προσάρτησε παράνομα τον Σεπτέμβριο του 2022, χωρίς να καταφέρει ποτέ να τις θέσει πλήρως υπό τον έλεγχό της.

Ο Ζελένσκι δεν αποδέχεται τις απαιτήσεις του Πούτιν να παραχωρήσει με τη θέλησή του εδάφη, τα οποία οι ρωσικές δυνάμεις δεν μπόρεσαν να καταλάβουν στο πεδίο των μαχών.

Παράλληλα, απορρίπτει κάθε περιορισμό είτε στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις είτε στις σχέσεις της χώρας με τους Δυτικούς εταίρους. Το Κίεβο θεωρεί αυτές τις διευθετήσεις απαραίτητες εγγυήσεις ασφαλείας απέναντι σε μια νέα ρωσική εισβολή.

Μετά τη συνάντησή του την περασμένη εβδομάδα με τον σύμβουλο του Κρεμλίνου Κίριλ Ντμίτριεφ, ο Τραμπ δήλωσε πως θέλει να πετύχει μια «μεγάλη, όμορφη συμφωνία», η οποία «μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη».

Η πιθανότητα Τραμπ και Πούτιν να επιχειρήσουν να αφήσουν εκτός τους Ευρωπαίους ηγέτες προκαλεί ανησυχία σε αναλυτές και επικριτές. Εκφράζονται φόβοι ότι θα διαπραγματευτούν μια ειρήνη που θα περιλαμβάνει σημαντικές παραχωρήσεις προς τη Μόσχα.

«Υπάρχει μεγάλο ιστορικό βάρος που φέρουν οι άνθρωποι στην Ευρώπη σχετικά με αυτή την ιδέα», είπε αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης, κάνοντας ειδική αναφορά στη ρωσική πρόταση του 2021, η οποία εκλήφθηκε ως τελεσίγραφο προς το ΝΑΤΟ για αποχώρηση από την Ανατολική Ευρώπη.

Η Μόσχα είχε καταθέσει το 2021 στο ΝΑΤΟ έναν κατάλογο αιτημάτων. Σε αυτόν περιλαμβάνονταν η απαγόρευση διεύρυνσης της Συμμαχίας με νέα κράτη, μεταξύ αυτών και η Ουκρανία, η αποσύνδεση και η απομάκρυνση στρατευμάτων στα σύνορα όπως ήταν πριν από το 1997, καθώς και περιορισμοί στην ανάπτυξη πυραύλων.

Το ΝΑΤΟ απέρριψε την πρόταση, ενώ σε διάστημα μικρότερο του ενός μήνα η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία.

«Πρέπει να οικοδομήσουμε κάτι νέο που να λειτουργεί σήμερα… Επειδή αν όλη η παλιά αρχιτεκτονική λειτουργούσε καλά, τότε δεν θα βρισκόμασταν σε αυτόν τον μακροχρόνιο πόλεμο. Επομένως, προφανώς κάτι δεν λειτουργεί και πρέπει να βρούμε έναν τρόπο ώστε, όταν τελειώσουμε αυτόν τον πόλεμο, να πρόκειται πραγματικά για ένα οριστικό τέλος», είπε καταλήγοντας ο Αμερικανός αξιωματούχος.

Παρότι οι προτάσεις δεν έχουν γίνει ακόμη πλήρως γνωστές, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε τη Δευτέρα ότι «έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά τη μορφή που θα πρέπει να έχει αυτή η αρχιτεκτονική».

«Προφανώς πρέπει να ξεπεράσουμε τη σύγκρουση για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο», συμπλήρωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.