Λιβίσι: Παραμένει εγκαταλειμμένη η ελληνική πόλη-φάντασμα στην Τουρκία

Ένας παλιός ελληνικός οικισμός στη νοτιοδυτική Τουρκία, με χιλιάδες κατοικίες, εκκλησίες και ένα επιβλητικό σχολείο, μοιάζει να έχει μείνει σχεδόν ανέπαφος από τον χρόνο.

Το Λιβίσι, που σήμερα είναι γνωστό ως Καγιάκιοϊ, υπήρξε μια ακμάζουσα ελληνική πόλη. Εγκαταλείφθηκε μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 και πλέον συγκαταλέγεται στα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της ιστορίας του ελληνισμού στη Μικρά Ασία.

Στην επαρχία Μούγλων, ο οικισμός απλώνεται εκατέρωθεν μιας απότομης κοιλάδας.

Η περιοχή διασχίζεται από στενά, ανηφορικά σοκάκια που περνούν ανάμεσα σε εκατοντάδες ερειπωμένες κατοικίες, ενώ στο κέντρο ξεχωρίζει μια παλιά κρήνη.

Την εικόνα της πόλης, που άλλοτε έσφυζε από ζωή, συμπληρώνουν εκκλησίες και δημόσια κτίρια.

Πλέον, οι στέγες λείπουν από τα περισσότερα κτίσματα, οι τοίχοι έχουν φθαρεί σοβαρά και η βλάστηση απλώνεται στα ερείπια.

Το Λιβίσι, παρά την εγκατάλειψή του, εξακολουθεί να διατηρεί την αρχιτεκτονική και ιστορική του φυσιογνωμία, προσελκύοντας όσους επιθυμούν να γνωρίσουν από κοντά το παρελθόν του.

Οι 10.000 Έλληνες που ζούσαν στο Λιβίσι

Πριν από περίπου 100 χρόνια, τουλάχιστον 10.000 Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί κατοικούσαν στο Λιβίσι.

Στην κοινότητα, που είχε αναπτύξει δική της καθημερινή ζωή και οικονομία, πολλοί εργάζονταν ως τεχνίτες και ζούσαν δίπλα στους μουσουλμάνους Τούρκους αγρότες της περιοχής.

Οι εξελίξεις μετά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1922 άλλαξαν δραματικά την πορεία της πόλης.

Με την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, οι Έλληνες του Λιβισίου αναγκάστηκαν να αφήσουν τα σπίτια τους και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα.

Στον οικισμό εγκαταστάθηκαν στη συνέχεια μουσουλμανικοί πληθυσμοί από την Ελλάδα, ανάμεσά τους άνθρωποι με καταγωγή από την Καβάλα.

Οι περισσότεροι από τους νεοφερμένους, ωστόσο, δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν και σύντομα έφυγαν για άλλες περιοχές. Ο οικισμός έμεινε έτσι χωρίς κατοίκους και άρχισε να ερημώνει σταδιακά.

Οι μνήμες του Λιβισίου που πέρασαν από γενιά σε γενιά

Ορισμένες αναμνήσεις από εκείνη την εποχή παραμένουν ζωντανές μέσα από τις διηγήσεις οικογενειών που έμειναν στην περιοχή.

Η Aysun Ekiz, εγγονή ανθρώπων που έζησαν στο Λιβίσι, διατηρεί σήμερα ένα μικρό εστιατόριο κοντά στην κεντρική είσοδο του οικισμού, ενώ παράλληλα διαθέτει χειροποίητα κοσμήματα στους επισκέπτες.

Οι παππούδες της τής έλεγαν πως οι Έλληνες κάτοικοι δεν ήθελαν να φύγουν από τα σπίτια τους και αναχωρούσαν κλαίγοντας.

Στις οικογενειακές ιστορίες που έχει ακούσει, κάποιοι άφησαν ακόμη και τα παιδιά τους σε Τούρκους φίλους για να τα φροντίσουν, με την πεποίθηση ότι κάποτε θα επέστρεφαν. Η επιστροφή, όμως, δεν έγινε ποτέ.

Η Ekiz αναφέρει πως οι παππούδες της είχαν ζώα και ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, κάτι που τους βοήθησε να προσαρμοστούν στην περιοχή.

Για άλλους νεοφερμένους, αντίθετα, η παραμονή στο Λιβίσι δεν ήταν επιθυμητή. Οι σχετικές αφηγήσεις αναφέρουν, μεταξύ άλλων, το μπλε χρώμα στους τοίχους, το οποίο, σύμφωνα με τοπική πεποίθηση, λειτουργούσε αποτρεπτικά για σκορπιούς και φίδια.

Σε ορισμένα από τα περίπου 2.500 σπίτια του οικισμού διακρίνονται ακόμη σημάδια αυτής της βαφής. Τα περισσότερα κτίσματα, πάντως, έχουν υποστεί σοβαρές φθορές από την πολυετή έκθεσή τους στις καιρικές συνθήκες.

Σεισμοί και χρόνος άφησαν τα κτίρια του Λιβισίου σε ερείπια

Η σημερινή όψη του Λιβισίου δεν οφείλεται μόνο στην εγκατάλειψη. Σεισμοί, καταιγίδες και δυνατές βροχές επιτάχυναν την καταστροφή των κτιρίων.

Η Jane Akatay, που συνέγραψε οδηγό για τον ιστορικό οικισμό, σημειώνει ότι η εγκατάλειψη ίσως σχετιζόταν και με τη βαριά ατμόσφαιρα που προκάλεσαν τα τραγικά γεγονότα της δεκαετίας του 1920.

Με το πέρασμα του χρόνου, εξάλλου, διαβρώθηκε το κονίαμα που ένωνε τους τοίχους και πολλά κτίσματα άρχισαν να καταρρέουν.

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του οικισμού είναι η Άνω Εκκλησία, ένα μεγάλο κτίριο με ξεθωριασμένους ροζ σοβάδες και θολωτές οροφές.

Λόγω της επικίνδυνης κατάστασής της, δεν επιτρέπεται η είσοδος στο εσωτερικό της. Η εκκλησία, ωστόσο, φαίνεται από διάφορα σημεία του οικισμού.

Τα ερείπια του παλιού σχολείου του Καγιάκιοϊ βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο της πόλης.

Από το σημείο αυτό φαίνονται η κεντρική εκκλησία και τα σπίτια στις πλαγιές της κοιλάδας. Σήμερα, πάνω από το σχολικό κτίριο κυματίζει η τουρκική σημαία.

Ένας ιστορικός προορισμός που προσελκύει τουρίστες

Το Λιβίσι έχει εξελιχθεί σήμερα σε τουριστικό προορισμό. Με εισιτήριο τριών ευρώ στην είσοδο, οι επισκέπτες μπορούν να περπατήσουν στα στενά του και να εξερευνήσουν τα ερείπια των σπιτιών, τις εκκλησίες, το σχολείο και την παλιά κρήνη.

Η επίσκεψη διαρκεί αρκετές ώρες, αφού ο οικισμός καλύπτει μεγάλη έκταση, ενώ τα μονοπάτια είναι συχνά απότομα και δύσβατα.

Σε μερικά σπίτια σώζονται ακόμη υπόγειοι χώροι και κοιλότητες, οι οποίες στο παρελθόν χρησίμευαν στην επεξεργασία δερμάτων.

Το τοπίο του Λιβισιού μεταβάλλεται με τις εποχές. Τους καλοκαιρινούς μήνες, ο έντονος ήλιος φωτίζει τα ερείπια ανάμεσα στους πράσινους λόφους. Όταν ο καιρός είναι πιο δροσερός, η ομίχλη που φτάνει από τα βουνά ή τη θάλασσα δίνει στον τόπο μια εντελώς διαφορετική όψη.

Το Λιβίσι αποτελεί ξεχωριστή υπενθύμιση της ιστορίας των ελληνικών κοινοτήτων στη Μικρά Ασία. Τα ερειπωμένα σπίτια και τα εγκαταλειμμένα δημόσια κτίρια μαρτυρούν την πορεία χιλιάδων ανθρώπων, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη ζωή τους εκεί και δεν επέστρεψαν ποτέ.