Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου: Πλησιάζουν οι έρευνες του GSI – Το διπλωματικό παρασκήνιο και οι κινήσεις Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας

Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, γνωστό ως GSI, εισέρχεται σε τροχιά επανεκκίνησης, καθώς το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» ετοιμάζεται να αποπλεύσει από το λιμάνι του Ηρακλείου για να συνεχίσει τις κρίσιμες υποθαλάσσιες έρευνες.

Ιδιαίτερα ευαίσθητη διπλωματική συγκυρία διαμορφώνεται ενόψει της επιχείρησης: οι επαφές στο παρασκήνιο μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας συνεχίζονται, ενώ η Αθήνα τονίζει πως το έργο θα προχωρήσει κανονικά, βάσει των αδειών που έχουν χορηγήσει οι αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές.

Το γαλλικό πλοίο, που έχει αναλάβει για λογαριασμό της Nexans τις έρευνες, θα κατευθυνθεί ανατολικά της Κρήτης και της Κάσου, στη θαλάσσια περιοχή όπου οι εργασίες είχαν σταματήσει το καλοκαίρι του 2024, εξαιτίας της έντασης που προκάλεσε η τουρκική αντίδραση. Οι έρευνες στον βυθό και στη γεωλογία του είναι αναγκαίες προτού ποντιστεί το υποβρύχιο καλώδιο και προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση.

Τις απαιτούμενες άδειες έχει εκδώσει η Ελλάδα, ενώ τη σχετική NAVTEX εξέδωσε ο σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού. Οδηγία προς ναυτιλλομένους εξέδωσε και η Κυπριακή Δημοκρατία, με την Τουρκία να απαντά με αντι-NAVTEX και να αμφισβητεί την αρμοδιότητα των ελληνικών Αρχών στην περιοχή.

Το παρασκήνιο της διπλωματίας και η γαλλική ρηματική διακοίνωση

Την πορεία των εξελίξεων επηρεάζει καθοριστικά η διπλωματική παρέμβαση της Γαλλίας προς την Τουρκία. Το Παρίσι ενημέρωσε με ρηματική διακοίνωση την Άγκυρα, καθώς και άλλες χώρες της περιοχής, ανάμεσά τους την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο, για τις εργασίες που πρόκειται να εκτελέσει το ερευνητικό πλοίο.

Η γαλλική διακοίνωση δεν έχει δημοσιοποιηθεί, με αποτέλεσμα να έχει ξεσπάσει πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της χώρας. Κατά την κυβέρνηση, η επικοινωνία της Γαλλίας αποσκοπούσε μόνο στην ενημέρωση και ούτε αποτελούσε αίτημα για τουρκική άδεια ούτε αναγνώριζε δικαιώματα της Τουρκίας σε θαλάσσιες περιοχές.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης τόνισε εκ νέου πως τις άδειες για το έργο χορήγησαν αποκλειστικά οι αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές Αρχές, λέγοντας ότι «άλλο πράγμα η άδεια και άλλο η ενημέρωση». Ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου περιέγραψε τη ρηματική διακοίνωση ως γραπτή γνωστοποίηση για την έναρξη των εργασιών και διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται για αδειοδότηση από την Τουρκία.

Από την πλευρά της, η αντιπολίτευση ζητά να δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία της γαλλικής επικοινωνίας, ώστε να διαπιστωθεί αν περιείχε διατυπώσεις ικανές να εγείρουν ζητήματα σχετικά με την άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Οι επαφές της Γαλλίας με την Τουρκία

Όπως γράφει η εφημερίδα «Καθημερινή», οι συνομιλίες ανάμεσα στη Γαλλία και την Τουρκία παρέμειναν εντατικές έως την τελευταία στιγμή, καθώς, σύμφωνα με τις πληροφορίες, η αρχική εκδοχή της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης δεν ικανοποίησε την Άγκυρα.

Κατά την εφημερίδα, η Τουρκία έκρινε ανεπαρκείς τις γενικές γαλλικές αναφορές στην ανάγκη να μην εμπλέκονται οι πλευρές στις διαφωνίες των κρατών της περιοχής για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η Άγκυρα φέρεται να ζητούσε πιο ξεκάθαρη διατύπωση, κοντά στις θέσεις της για την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αυτές εκφράζονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην επιστολή που είχε υποβάλει στον ΟΗΕ το 2020.

Αναφέρεται ακόμη ότι είχε εξεταστεί το ενδεχόμενο να κάνει το γαλλικό πλοίο δοκιμαστικό πλου, ώστε να βαθμονομήσει τον εξοπλισμό του, αλλά η κίνηση μετατέθηκε για να επιλεγεί πιο κατάλληλος χρόνος.

Ρόλο στις εξελίξεις έχει και η χρονική συγκυρία, καθώς στην Αττάλεια πραγματοποιείται η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31). Οι εκτιμήσεις που μεταφέρει η εφημερίδα αναφέρουν ότι η τουρκική ηγεσία δεν θα ήθελε μια νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο να επισκιάσει τη διεθνή διοργάνωση.

Στο πεδίο των επιχειρήσεων, δεν έχει καταγραφεί ως τώρα συγκέντρωση τουρκικών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή. Έχουν σημειωθεί μόνο πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών νότια της Κάσου, πρακτική που η Άγκυρα ακολουθεί σταθερά.

Η ενημέρωση της Γαλλίας και η τουρκική αντίδραση

Η εφημερίδα «Τα Νέα» αναφέρει ότι η ελληνική NAVTEX περιλάμβανε περισσότερες από 40 συντεταγμένες που προσδιόριζαν την πορεία του ερευνητικού πλοίου, ενώ η αρχική γραπτή ενημέρωση προς την Άγκυρα δεν περιείχε αντίστοιχη αναφορά. Αργότερα, σύμφωνα με τις πληροφορίες, η γαλλική πλευρά ενσωμάτωσε τρεις ή τέσσερις συντεταγμένες σε επικαιροποιημένο ενημερωτικό.

Η μεταβολή αυτή εντάχθηκε στις διπλωματικές διαβουλεύσεις Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας, οι οποίες αποσκοπούσαν στον περιορισμό της πιθανότητας να προκύψει νέα εμπλοκή στο πεδίο.

Η κυβέρνηση, όπως σημειώνει η εφημερίδα, επιμένει ότι η γαλλική διακοίνωση έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και αφορά την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, χωρίς να αποτελεί αίτημα αδειοδότησης προς το παράκτιο κράτος. Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει να κρατήσει χαμηλούς τόνους, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι οι θέσεις της για τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι η παρούσα περίοδος προσφέρεται για να αρχίσουν οι εργασίες. Η Τουρκία φιλοξενεί την COP31 και, σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, δεν θα ήθελε μια νέα κρίση στην περιοχή να πλήξει τη διεθνή εικόνα της.

Η Άγκυρα, οι NAVTEX και το επόμενο κρίσιμο βήμα

Ερωτηθείς για την εξέλιξη του ζητήματος, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, εμφανίστηκε καθησυχαστικός, λέγοντας ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά». Νωρίτερα, τουρκικές διπλωματικές πηγές είχαν εκτιμήσει πως το θέμα των NAVTEX έχει διευθετηθεί, χωρίς να έχουν δοθεί στη δημοσιότητα λεπτομέρειες για τις συνεννοήσεις με το Παρίσι.

Η Άγκυρα εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες υπάγονται στη δικαιοδοσία της, ενώ επικαλείται και την περίπτωση του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων EMC. Κατά τους τουρκικούς ισχυρισμούς, για το έργο αυτό είχαν προηγηθεί ενημέρωση και συντονισμός με τις αρμόδιες Αρχές.

Προτεραιότητα για την Αθήνα είναι πλέον να ξεκινήσουν οι έρευνες και να ολοκληρωθούν χωρίς εμπόδια, αποφεύγοντας ένα νέο επεισόδιο ανάλογο με εκείνο του καλοκαιριού του 2024. Η κυβέρνηση διαμηνύει ότι το έργο θα υλοποιηθεί με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τις άδειες που έχουν ήδη εκδοθεί, ενώ παρακολουθεί τόσο τις διπλωματικές κινήσεις της Τουρκίας όσο και τις επαφές της με τη Γαλλία.