Γιατί οι Βίκινγκς έθαβαν τους νεκρούς τους μέσα σε ολόκληρα πλοία

Οι ταφικές συνήθειες των Βίκινγκς μαρτυρούν πολλά για τον τρόπο που αντιλαμβάνονταν τον θάνατο και όσα πίστευαν για τη ζωή μετά από αυτόν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το έθιμο να τοποθετούν τους νεκρούς σε ολόκληρα πλοία, τα οποία έθαβαν σε μεγάλους τύμβους, πλαισιωμένα από προσωπικά είδη, όπλα, κοσμήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα.

Στην κοινωνία εκείνης της περιόδου, το πλοίο ξεπερνούσε τον ρόλο ενός απλού μεταφορικού μέσου.

Συνδεόταν με την καθημερινότητα των Βίκινγκς και εξέφραζε ισχύ, πλούτο και κοινωνικό κύρος. Ταυτόχρονα, μπορούσε να συμβολίζει το ύστατο ταξίδι, με προορισμό πλέον τον κόσμο των νεκρών.

Δεν ακολουθούσαν, παρ’ όλα αυτά, όλοι οι Βίκινγκς αυτή την ταφική πρακτική.

Η κατασκευή και η ταφή ενός πλοίου απαιτούσαν μεγάλες δαπάνες. Για τον λόγο αυτό, τέτοιες τελετές φαίνεται να αφορούσαν συχνά πρόσωπα με υψηλή κοινωνική θέση, ανάμεσά τους ισχυρούς αρχηγούς, πολεμιστές και μέλη εύπορων οικογενειών.

Το πλοίο ως έμβλημα του ύστατου ταξιδιού

Στον πολιτισμό των Βίκινγκς, η θάλασσα κατείχε κεντρικό ρόλο.

Με τα πλοία τους ταξίδευαν για εμπόριο και εξερεύνηση, μετακινούνταν και διεξήγαν πολεμικές επιχειρήσεις, φτάνοντας ως τις απομακρυσμένες περιοχές της Ευρώπης.

Γι’ αυτό, τα σκάφη απέκτησαν και ιδιαίτερο συμβολισμό στις νεκρικές τελετές τους.

Η ταφή μέσα σε πλοίο μπορεί να εξέφραζε το πέρασμα του νεκρού στην άλλη ζωή, σαν να αναχωρούσε για ένα τελευταίο ταξίδι μακριά από τον κόσμο των ζωντανών.

Στη σκανδιναβική μυθολογία αναφέρονται διαφορετικοί τόποι όπου μπορούσαν να καταλήξουν οι ψυχές. Η Βαλχάλα συνδεόταν, για παράδειγμα, με όσους πολεμιστές έπεφταν στη μάχη, ενώ άλλες παραδόσεις μιλούσαν για το βασίλειο της θεάς Χελ.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ώστε οι ταφές με πλοία να αποδοθούν με βεβαιότητα σε μία συγκεκριμένη θρησκευτική πίστη.

Ποια αντικείμενα συνόδευαν τους νεκρούς στα πλοία;

Τα ευρήματα των αρχαιολόγων δείχνουν ότι οι συγκεκριμένες ταφές περιλάμβαναν συχνά πλούσια κτερίσματα.

Στα πλοία τοποθετούσαν αντικείμενα όπως όπλα, ασπίδες, κοσμήματα, εργαλεία, έπιπλα, μαγειρικά σκεύη, αλλά και είδη για καθημερινή χρήση.

Έχουν εντοπιστεί, επίσης, τάφοι με άλογα ή άλλα ζώα, τα οποία φαίνεται πως συνόδευαν τον νεκρό.

Τα κτερίσματα πιθανότατα έδιναν στοιχεία για τον πλούτο, το κύρος και την ταυτότητα του ανθρώπου που είχε ταφεί.

Ενδέχεται, ακόμη, να σχετίζονταν με την ιδέα ότι ο νεκρός θα είχε τη δυνατότητα να τα χρησιμοποιήσει και μετά θάνατον.

Οι ταφές με πλοία που ξεχώρισαν στις αρχαιολογικές ανασκαφές

Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα στη Νορβηγία συγκαταλέγονται τα πλοία του Oseberg και του Gokstad.

Το 1904, ένα πλοίο ανακαλύφθηκε σε τύμβο κοντά στο Όσλο και έγινε γνωστό ως πλοίο του Oseberg. Κατασκευάστηκε στις αρχές του 9ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε για την ταφή δύο γυναικών.

Στον τάφο βρέθηκαν, επίσης, πολλά αντικείμενα, όπως έπιπλα, υφάσματα, εργαλεία και εξοπλισμός, που ρίχνουν φως σε πτυχές της ζωής των Βίκινγκς.

Αργότερα, το 1880, ανακαλύφθηκε το πλοίο του Gokstad, το οποίο ανήκει στα τέλη του 9ου αιώνα.

Μέσα στον τύμβο εντοπίστηκαν τα λείψανα ενός άνδρα, μαζί με διάφορα αντικείμενα και εξοπλισμό. Το σκάφος θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα δείγματα της ναυπηγικής των Βίκινγκς, καθώς δείχνει πως μπορούσαν να κατασκευάζουν πλοία για μεγάλα ταξίδια στη θάλασσα.

Τα ευρήματα από το Oseberg και το Gokstad έδωσαν σημαντικές πληροφορίες για την κοινωνική δομή, την τέχνη και την τεχνολογία, αλλά και για τις ταφικές συνήθειες της εποχής.

Γιατί οι ταφές με πλοία δεν αφορούσαν όλους τους Βίκινγκς;

Αν και το έθιμο της ταφής με πλοίο έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστό στη σύγχρονη κουλτούρα, δεν ήταν η συνηθισμένη επιλογή για το σύνολο των Βίκινγκς.

Οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν καταγράψει και άλλους τύπους ταφής: καύση των νεκρών, ταφή σε λάκκους ή ενταφιασμό σε τύμβους χωρίς πλοία.

Η ταφική επιλογή ενδέχεται να επηρεαζόταν από τον τόπο και την περίοδο, τις τοπικές παραδόσεις, καθώς και την κοινωνική θέση του νεκρού.

Σήμερα, τα πλοία που βρέθηκαν σε ταφικούς τύμβους αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά ίχνη του πολιτισμού των Βίκινγκς.

Τα ευρήματα αυτά επιτρέπουν στους αρχαιολόγους να κατανοήσουν όχι μόνο πώς αποχαιρετούσαν τους νεκρούς τους, αλλά και πόσο στενά ήταν δεμένος ένας ολόκληρος πολιτισμός με τη θάλασσα και τα ταξίδια.