Ουκρανία: Δεν αρκούν τα 90 δισ. ευρώ της ΕΕ – Νέο χρηματοδοτικό κενό για το 2027

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επισπεύδει τη στήριξη προς την Ουκρανία, καθώς ο πόλεμος και οι ρωσικές επιθέσεις συνεχίζονται και οι οικονομικές ανάγκες του Κιέβου μεγαλώνουν. Στις 30 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόταση για τη διάθεση των υπόλοιπων 45 δισ. ευρώ από το ευρωπαϊκό δάνειο των 90 δισ. ευρώ, το οποίο αφορά την περίοδο 2026–2027.

Η Κομισιόν επιδιώκει να αρχίσουν οι πληρωμές στις αρχές του 2027 και να διοχετευθεί μεγάλο τμήμα των πόρων μέσα στο πρώτο εξάμηνο, ώστε να μην υπάρξουν καθυστερήσεις με επιπτώσεις στην άμυνα ή στη λειτουργία του ουκρανικού κράτους. Όπως αναφέρουν η επίσημη ανακοίνωση της Επιτροπής και το Euronews, από τα 45 δισ. ευρώ, τα 31,7 δισ. θα ενισχύσουν την αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας, ενώ 13,3 δισ. θα πάνε στον κρατικό προϋπολογισμό. Για να προχωρήσει, το σχέδιο χρειάζεται ακόμη την έγκριση του Συμβουλίου της ΕΕ.

Παρά τη χρηματοδότηση αυτή, οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν. Εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τις οποίες επικαλούνται οι Financial Times και το Euronews, κάνουν λόγο για επιπλέον χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισ. ευρώ στην Ουκρανία το 2027, πέρα από τα ήδη προβλεπόμενα 45 δισ. Τα χρήματα αυτά είναι απαραίτητα τόσο για στρατιωτικές δαπάνες όσο και για τη λειτουργία του κράτους.

Ο σχεδιασμός του δανείου της ΕΕ, ύψους 90 δισ. ευρώ, στηριζόταν στην εκτίμηση ότι ο πόλεμος ενδέχεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 2026. Η εξέλιξη αυτή δεν επιβεβαιώθηκε: οι ρωσικές στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται και οι επιθέσεις σε ενεργειακές και άλλες πολιτικές υποδομές εντείνονται. Επιπλέον, οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα και στις εξαγωγές μέσω της Μαύρης Θάλασσας ασκούν νέα πίεση στην ουκρανική οικονομία.

Το Euronews αναφέρει ότι, σε εσωτερικό έγγραφο της Κομισιόν, η διεύρυνση του ελλείμματος αποδίδεται στη συνέχιση του πολέμου, στις ζημιές από τις ρωσικές επιθέσεις και στην υποχώρηση της οικονομικής συνδρομής από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η άμυνα θα απορροφήσει το μεγαλύτερο μερίδιο της χρηματοδότησης για το 2027, με έμφαση στην κατασκευή και την προμήθεια οπλικών συστημάτων, πυρομαχικών, drones και εξοπλισμού αντιαεροπορικής άμυνας. Η σταδιακή καταβολή των 31,7 δισ. ευρώ θα εξαρτάται από τις συμβάσεις που θα καταθέτει το Κίεβο. Οι σχετικές διαδικασίες ενδέχεται να ξεκινήσουν από το 2026, για να μην καθυστερήσουν οι παραδόσεις την επόμενη χρονιά.

Τα υπόλοιπα 13,3 δισ. ευρώ θα στηρίξουν τη λειτουργία βασικών δημόσιων υπηρεσιών και τη δημοσιονομική σταθερότητα, υπό όρους για το κράτος δικαίου, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το Euronews σημειώνει ότι έχει ήδη καθυστερήσει η εκταμίευση 3,7 δισ. ευρώ, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία τόσο της έγκρισης της χρηματοδότησης όσο και της έγκαιρης καταβολής της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ακόμη ότι έως τις 30 Οκτωβρίου είχαν δοθεί 19,8 δισ. ευρώ από τα 45 δισ. που προβλέπονταν για το 2026.

Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα ποιος θα καλύψει το πρόσθετο χρηματοδοτικό έλλειμμα. Δημοσίευμα των Financial Times στις 27 Οκτωβρίου, το οποίο επικαλείται εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναφέρει πως οι χώρες εκτός ΕΕ έχουν δεσμεύσει έως τώρα μόλις 4 δισ. ευρώ για το 2027, ενώ για το 2026 οι δεσμεύσεις ανέρχονται σε 19 δισ. ευρώ. Για την επόμενη χρονιά, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία, ο Καναδάς και η Ιαπωνία φέρονται να έχουν αναλάβει συνολικά δεσμεύσεις μόλις 1 δισ. ευρώ.

Με την κυβέρνηση Τραμπ να έχει διακόψει την απευθείας αμερικανική χρηματοδότηση προς την Ουκρανία, μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης πέφτει πλέον στην Ευρώπη. Κατά τους FT, η ΕΕ μαζί με τα κράτη-μέλη της αντιστοιχούν ήδη περίπου στο 80% της οικονομικής βοήθειας που έχει δεσμευτεί για το 2027. Οι Βρυξέλλες, πάντως, τονίζουν ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν από μόνες τους το σύνολο των ουκρανικών αναγκών.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις δήλωσε στο Reuters ότι στόχος της ΕΕ είναι να καλύψει περίπου τα δύο τρίτα των χρηματοδοτικών αναγκών, με τους διεθνείς εταίρους να αναλαμβάνουν το υπόλοιπο. Εάν εφαρμοστεί αυτή η αναλογία στο πρόσθετο έλλειμμα των 70 δισ. ευρώ, η νέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα μπορούσε να φτάσει περίπου τα 45–46 δισ. ευρώ. Το Euronews και το Agence Europe αναφέρουν ότι ως πιθανή διέξοδος εξετάζεται ήδη ένα νέο κοινό ευρωπαϊκό δάνειο.

Παράλληλα, επανέρχεται στο προσκήνιο η αξιοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν δεσμευτεί στην ΕΕ και ανέρχονται συνολικά σε περίπου 210 δισ. ευρώ. Η προοπτική αυτή, ωστόσο, εξακολουθεί να προσκρούει σε σημαντικές νομικές και πολιτικές δυσκολίες, κυρίως εξαιτίας των αντιρρήσεων του Βελγίου, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων. Οριστική απόφαση για την κάλυψη του πρόσθετου ελλείμματος δεν έχει ληφθεί μέχρι στιγμής.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι κάλεσε τους Ευρωπαίους να επισπεύσουν τις εκταμιεύσεις, τονίζοντας πως η έγκαιρη διάθεση χρημάτων για την κατασκευή drones, την αγορά συστημάτων αεράμυνας και άλλες επείγουσες ανάγκες θα βοηθήσει την Ουκρανία να ανταποκριθεί καλύτερα στις προκλήσεις του 2027. Ανησυχία προκαλεί ειδικά η προμήθεια των ακριβών αμερικανικών πυραύλων αναχαίτισης Patriot, καθώς η προστασία των πόλεων και των ενεργειακών υποδομών της χώρας συνδέεται άμεσα και με την οικονομική της ανθεκτικότητα.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να εξετάσουν την πρόσθετη χρηματοδότηση στην έκτακτη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις 26 και 27 Νοεμβρίου, σύμφωνα με το Reuters. Ως τότε, οι Βρυξέλλες πρέπει να εξασφαλίσουν τόσο τους απαιτούμενους πόρους όσο και την πολιτική συμφωνία. Για την Ουκρανία, πάντως, κάθε καθυστέρηση μετρά: οι ανάγκες της στο πεδίο της άμυνας και της οικονομίας δεν μπορούν να περιμένουν τις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις. Η συνέχιση της άμυνας και η λειτουργία του κράτους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο γρήγορα οι σύμμαχοι θα μετατρέψουν τις δεσμεύσεις τους σε ουσιαστική βοήθεια.