Επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας: Μια ασαφής διαταγή έστειλε 670 ιππείς απέναντι στα κανόνια – Δείτε βίντεο

Στην Κριμαία, στις 25 Οκτωβρίου 1854, εκατοντάδες Βρετανοί ιππείς εξαπέλυσαν επίθεση που έμεινε στην ιστορία ως παράδειγμα στρατιωτικής γενναιότητας αλλά και αποτυχίας της διοίκησης. Απέναντί τους βρίσκονταν ρωσικά πυροβόλα, ενώ εχθρικές θέσεις υπήρχαν και στις πλαγιές κατά μήκος της πορείας τους.

Η Επέλαση της Ελαφράς Ταξιαρχίας προέκυψε από μια διαταγή που μεταφέρθηκε και έγινε αντιληπτή με ολέθριες συνέπειες· δεν επρόκειτο για οργανωμένη αποστολή αυτοθυσίας. Η σύγχυση μεταξύ των ανώτερων αξιωματικών μετατράπηκε μέσα σε λίγα λεπτά σε απώλειες στο πεδίο της μάχης.

Το περιστατικό σημειώθηκε κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, όταν η Βρετανία και η Γαλλία πολεμούσαν στο πλευρό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εναντίον της Ρωσίας. Κεντρικός στόχος της συμμαχικής εκστρατείας στην Κριμαία ήταν η Σεβαστούπολη, σημαντική ναυτική βάση της ρωσικής ισχύος στη Μαύρη Θάλασσα.

Οι σύμμαχοι, μετά τη νίκη τους στον ποταμό Άλμα τον Σεπτέμβριο του 1854, κινήθηκαν προς την πόλη και ξεκίνησαν την πολιορκία της. Για να διατηρήσουν, όμως, τις θέσεις τους, χρειάζονταν ασφαλείς γραμμές επικοινωνίας και προστατευμένο ανεφοδιασμό.

Κρίσιμη βάση για τον βρετανικό στρατό ήταν το λιμάνι της Μπαλακλάβας. Από αυτό διακινούνταν οι αναγκαίες προμήθειες προς τις δυνάμεις που επιχειρούσαν έξω από τη Σεβαστούπολη, καθιστώντας την περιοχή στρατηγικής σημασίας.

Το ανάγλυφο ανάμεσα στο λιμάνι και στις συμμαχικές θέσεις —με δρόμους, υψώματα και κοιλάδες— έκανε τις επιχειρήσεις ιδιαίτερα σύνθετες. Μια επιτυχία των Ρώσων σε αυτό το σημείο θα μπορούσε να δυσχεράνει την πολιορκία και να απειλήσει τη λειτουργία ολόκληρης της βρετανικής βάσης.

Το πρωί της 25ης Οκτωβρίου εκδηλώθηκε η ρωσική επίθεση, καθώς οι δυνάμεις του στρατηγού Πάβελ Λιπράντι κινήθηκαν κατά των προωθημένων οχυρώσεων. Οι Ρώσοι κατέλαβαν αρκετές θέσεις που κρατούσαν οθωμανικά στρατεύματα, καθώς και πυροβόλα εγκατεστημένα στα υψώματα.

Η εξέλιξη προκάλεσε ανησυχία στη συμμαχική διοίκηση, καθώς απειλούσε τον δρόμο προς τις γραμμές της πολιορκίας. Ο Βρετανός αρχιστράτηγος, λόρδος Ράγκλαν, ζήτησε ενισχύσεις, όμως η μετακίνησή τους χρειαζόταν χρόνο.

Πριν από την καταστροφική έφοδο, οι Βρετανοί είχαν ήδη σταματήσει επικίνδυνες κινήσεις του εχθρού. Υπό τον Κόλιν Κάμπελ, οι Σκωτσέζοι του 93ου Συντάγματος παρατάχθηκαν σε δύο σειρές και αντιμετώπισαν το ρωσικό ιππικό, σε μια σύγκρουση που έμεινε γνωστή ως η «Λεπτή Κόκκινη Γραμμή».

Στη συνέχεια, η Βαριά Ταξιαρχία πέτυχε να απωθήσει μια πολυπληθέστερη ρωσική δύναμη ιππέων. Οι επιτυχίες αυτές μείωσαν τον άμεσο κίνδυνο, χωρίς να επαναφέρουν πλήρως υπό έλεγχο τις θέσεις που είχαν χαθεί.

Καθοριστική εξέλιξη σημειώθηκε όταν ο Ράγκλαν είδε τους Ρώσους να προσπαθούν να πάρουν τα πυροβόλα από τις οχυρώσεις που είχαν καταλάβει. Από το ψηλό σημείο παρατήρησης όπου βρισκόταν, διέκρινε κινήσεις που δεν μπορούσαν να δουν οι διοικητές του ιππικού από χαμηλότερα.

Στόχος του ήταν να σταματήσει τη μεταφορά των όπλων, γι’ αυτό έδωσε εντολή για γρήγορη προώθηση. Δεν εξήγησε, ωστόσο, με την απαραίτητη σαφήνεια ούτε ποιος ήταν ο ακριβής στόχος ούτε προς ποια κατεύθυνση έπρεπε να κινηθούν.

Τη γραπτή εντολή συνέταξε ο επιτελικός αξιωματικός Ρίτσαρντ Έιρι και ανέλαβε να τη μεταφέρει ο λοχαγός Λούις Νόλαν. Παραλήπτης ήταν ο λόρδος Λούκαν, διοικητής της μεραρχίας ιππικού, στην οποία υπάγονταν η Ελαφρά και η Βαριά Ταξιαρχία.

Η εντολή προέβλεπε προέλαση και παρεμπόδιση της απομάκρυνσης των πυροβόλων, χωρίς να ξεκαθαρίζει επαρκώς σε ποια όπλα αναφερόταν. Επιπλέον, ο Λούκαν έβλεπε το πεδίο από θέση που διέφερε ουσιαστικά από εκείνη του αρχιστρατήγου.

Ο Λούκαν απευθύνθηκε στον Νόλαν για διευκρινίσεις, αλλά η συζήτησή τους δεν έλυσε το πρόβλημα της ασάφειας. Με βάση μεταγενέστερες αφηγήσεις, ο αγγελιοφόρος έκανε μια χειρονομία που θεωρήθηκε ότι έδειχνε τη ρωσική πυροβολαρχία στο βάθος της βόρειας κοιλάδας.

Τι ακριβώς σήμαινε η χειρονομία και ποιες ήταν οι προθέσεις του Νόλαν εξακολουθούν να συζητούνται. Είναι, πάντως, σαφές ότι η εντολή τελικά στράφηκε εναντίον διαφορετικού στόχου από αυτόν που είχε στο μυαλό του ο Ράγκλαν.

Ο διοικητής της Ελαφράς Ταξιαρχίας, λόρδος Κάρντιγκαν, έλαβε έτσι διαταγή να επιτεθεί κατά μέτωπο στα πυροβόλα της κοιλάδας. Οι σχέσεις του με τον Λούκαν, ο οποίος ήταν συγγενής του εξ αγχιστείας, χαρακτηρίζονταν από έντονη προσωπική αντιπαλότητα.

Η εχθρότητα επιβάρυνε την επικοινωνία, χωρίς να εξηγεί από μόνη της την καταστροφή. Παρότι υπήρχαν επιφυλάξεις για τις θέσεις του εχθρού στα πλευρά, δόθηκε εντολή για επίθεση χωρίς να εξακριβωθεί αποτελεσματικά ποια ήταν η αρχική πρόθεση.

Με τον Κάρντιγκαν στην κεφαλή, περίπου 670 ιππείς ξεκίνησαν να προελαύνουν. Καθώς πλησίαζαν, δέχονταν πυρά τόσο από τις ρωσικές θέσεις μπροστά τους όσο και από τα πλευρά, ενώ οι απώλειες άρχισαν να αποδιοργανώνουν τους σχηματισμούς τους.

Ο Νόλαν σκοτώθηκε στα πρώτα στάδια της κίνησης, με αποτέλεσμα να μην μπορέσει να παρουσιάσει ποτέ τη δική του εκδοχή. Παραμένει υπόθεση ότι ίσως αντιλήφθηκε το σφάλμα και επιχείρησε να αλλάξει την πορεία της επίθεσης.

Παρά τα εχθρικά πυρά, ορισμένα τμήματα της ταξιαρχίας έφτασαν μέχρι τα ρωσικά πυροβόλα και συγκρούστηκαν με όσους τα υπερασπίζονταν. Ωστόσο, η άφιξη εκεί δεν εξασφάλισε ούτε τη διατήρηση της θέσης ούτε κάποιο ουσιαστικό επιχειρησιακό κέρδος.

Οι επιζώντες επέστρεψαν αναγκαστικά διασχίζοντας την ίδια επικίνδυνη περιοχή, ενώ γαλλικό ιππικό μείωσε εν μέρει τον κίνδυνο από τα πλευρά. Από την επίθεση και την υποχώρηση έμειναν νεκροί, τραυματίες και αιχμάλωτοι, καθώς και εκατοντάδες άλογα που χάθηκαν.

Οι καταμετρήσεις διαφέρουν, αλλά περίπου διακόσιοι εξήντα άνδρες καταγράφονται ως νεκροί, τραυματίες ή αιχμάλωτοι σε συχνά χρησιμοποιούμενους απολογισμούς. Η ταξιαρχία είχε υποστεί βαρύ πλήγμα, χωρίς να ανακτήσει τα πυροβόλα που αποτελούσαν τον αρχικό στόχο.

Η Μπαλακλάβα έμεινε στα χέρια των συμμάχων, αλλά οι Ρώσοι κράτησαν σημαντικές θέσεις στα υψώματα. Αν και η μάχη συνολικά δεν καθόρισε την έκβαση του πολέμου, έκανε δυσκολότερο τον ανεφοδιασμό των πολιορκητών καθώς πλησίαζε ο χειμώνας.

Ακολούθησε διαμάχη για το ποιος έφερε την ευθύνη, με τη συζήτηση να εστιάζει στη διατύπωση της διαταγής, στη μεταβίβασή της και στην απόφαση να εκτελεστεί. Ωστόσο, το να αποδοθεί όλη η καταστροφή σε ένα πρόσωπο παραβλέπει τις ασάφειες και τις αποτυχημένες συνεννοήσεις που διαδέχθηκαν η μία την άλλη.

Το ποίημα του Άλφρεντ Τένισον συνέβαλε, παράλληλα, ώστε η επέλαση να γίνει γνωστή σε όλο τον κόσμο και να συνδεθεί με την εικόνα της «Κοιλάδας του Θανάτου». Έτσι, η γενναιότητα των στρατιωτών καταγράφηκε στη συλλογική μνήμη με βαρύτητα πολύ μεγαλύτερη από τη στρατιωτική σημασία της επιχείρησης.

Η Μπαλακλάβα παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα του χάσματος ανάμεσα στην προσωπική γενναιότητα και στην αποτελεσματική διοίκηση.

Οι ιππείς εκτέλεσαν μια αποστολή της οποίας ο σκοπός είχε αλλοιωθεί πριν καν ξεκινήσουν.

Η ιστορική σημασία της επέλασης συνδέεται αφενός με την επιμονή των ιππέων και αφετέρου με την αδυναμία των ανωτέρων να διασφαλίσουν ότι όλοι αντιλαμβάνονταν με τον ίδιο τρόπο την εντολή.

Στις 25 Οκτωβρίου 1854, το τίμημα αυτής της αποτυχίας καταγράφηκε σε ανθρώπινες ζωές.