Ynetnews: Η Λιβύη εγκρίνει τη συμφωνία με την Τουρκία και εντείνει την ανησυχία στην Ελλάδα

Η έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης του θαλάσσιου μνημονίου Τουρκίας-Λιβύης του 2019 προκάλεσε άμεση κινητοποίηση στην Ελλάδα και την Αίγυπτο, σύμφωνα με το Ynetnews. Μέσα σε δύο ημέρες από την ομόφωνη απόφαση της 20ής Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών συζήτησαν δημόσια την επέκταση προς ανατολάς της συμφωνίας τους για τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες του 2020, προς την Κύπρο.

Σε άρθρο γνώμης, ο Αμίν Αγιούμπ, αναλυτής πολιτικής και συνεργάτης του Middle East Forum, υποστηρίζει ότι η ψήφος αλλάζει το πολιτικό πλαίσιο της διαμάχης, αλλά δεν κλείνει θαλάσσιες οδούς ούτε δίνει στην Τουρκία αδιαμφισβήτητο έλεγχο του βυθού. Η ανατολική Λιβύη είχε επί χρόνια αρνηθεί να εγκρίνει το μνημόνιο, ενώ στις 20 Οκτωβρίου το κοινοβούλιο ανακάλεσε και τα ψηφίσματα του 2020 κατά της συμφωνίας και των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η αλλαγή ηγεσίας και οι σχέσεις με την Τουρκία

Η απόφαση ακολούθησε αλλαγή στην ηγεσία του κοινοβουλίου. Στις 6 Οκτωβρίου οι βουλευτές εξέλεξαν πρόεδρο τον Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι, αντικαθιστώντας τον Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε τη θέση σχεδόν 12 χρόνια. Την προηγούμενη ημέρα, 98 βουλευτές είχαν εγκρίνει κανόνες που περιορίζουν τη θητεία του προέδρου και των αντιπροέδρων σε 12 μήνες.

Ο αλ-Ομπέιντι είχε προεδρεύσει της επιτροπής κοινοβουλευτικής φιλίας Λιβύης-Τουρκίας. Ο αρθρογράφος σημειώνει ότι αυτό έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν αποδεικνύει πως εκείνος οργάνωσε την έγκριση του μνημονίου. Επισημαίνει επίσης ότι η αλλαγή στην ηγεσία δεν εξηγεί από μόνη της την ψήφο κάθε βουλευτή.

Τον Ιούλιο, η Γενική Διοίκηση του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη, ανακοίνωσε σύμβαση με την τουρκική εταιρεία Ακτεκνίκ για ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και επιτήρησης χερσαίων συνόρων. Η πρώτη φάση κάλυπτε 275 χιλιόμετρα και εντασσόταν, σύμφωνα με την ανακοίνωση, στο πρόγραμμα Vision 2030 της δύναμης, υπό την εποπτεία του υπαρχηγού Σαντάμ Χαφτάρ. Ο Αγιούμπ διευκρινίζει ότι επρόκειτο για έργο επιτήρησης χερσαίων συνόρων, όχι για άδεια θαλάσσιων γεωτρήσεων ή απόδειξη δημιουργίας τουρκικών στρατιωτικών βάσεων στην ανατολική Λιβύη.

Ενεργειακές συμφωνίες και όρια της έγκρισης

Στις 25 Ιουνίου 2025, η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης υπέγραψε μνημόνιο με την Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου (TPAO) για γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές. Η ανακοίνωση αναφερόταν επίσης σε συζητήσεις για δισδιάστατη σεισμική έρευνα μήκους 10.000 χιλιομέτρων. Το μνημόνιο δεν επέτρεψε γεωτρήσεις σε όλα τα αμφισβητούμενα οικόπεδα, αλλά, κατά τον αρθρογράφο, έδωσε στις δύο πλευρές κίνητρο να συνεχίσουν τη συνεργασία.

Το αρχικό μνημόνιο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 από την Τουρκία και την τότε κυβέρνηση εθνικής συμφωνίας της Τρίπολης. Καθορίζει τις διεκδικήσεις τους για υφαλοκρηπίδα και αποκλειστικές οικονομικές ζώνες στη Μεσόγειο. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η γραμμή αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα. Αίγυπτος, Κύπρος, Ισραήλ και Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επίσης εκφράσει αντιρρήσεις για τη συμφωνία ή τις συνέπειές της. Η Τουρκία και η Λιβύη την υπερασπίζονται ως συμβατή με το διεθνές δίκαιο και τα εθνικά τους συμφέροντα.

Η έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν επιλύει τις διαφωνίες, ενώ η καταχώριση μιας συμφωνίας στον ΟΗΕ δεν καθιστά αυτομάτως όλες τις διεκδικήσεις δεσμευτικές για τρίτα κράτη. Ο αρθρογράφος τονίζει ότι το μνημόνιο του 2019 και η συμφωνία μελέτης της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου και της TPAO του 2025 είναι διαφορετικά κείμενα. Κάθε έρευνα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις άδειες, την περιοχή των εργασιών και τους νομικούς και πολιτικούς περιορισμούς.

Οι προτάσεις του αρθρογράφου προς το Ισραήλ

Ο Αγιούμπ εκτιμά ότι η πολιτική μεταβολή μπορεί να περιπλέξει τον σχεδιασμό ενεργειακών έργων και υποδομών πριν ακόμη φτάσει κάποιο πλοίο σε αμφισβητούμενα ύδατα. Προτείνει στο Ισραήλ να συνεργαστεί με την Αθήνα, τη Λευκωσία και το Κάιρο για κοινή νομική αξιολόγηση των αμφισβητούμενων ζωνών και των δικαιωμάτων τρίτων, καθώς και για κοινή θέση προς τον ΟΗΕ και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Παράλληλα, εισηγείται καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών για σεισμικά σκάφη, έρευνες, υπεράκτιες εγκαταστάσεις και υποθαλάσσια καλώδια, αλλά και συντονισμό για την αντιμετώπιση περιστατικών. Προτείνει επίσης πίεση για διαφανείς διαδικασίες αδειοδότησης και εξερεύνησης, καθώς και σαφή ενημέρωση της Ουάσιγκτον για τις διεκδικήσεις που ενδέχεται να απειλήσουν συμφωνημένα δικαιώματα ή υποδομές.

Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμη ότι τον Σεπτέμβριο κυκλοφόρησαν πληροφορίες πως ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ενδέχεται να συναντήθηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με τον Σαντάμ Χαφτάρ, γιο του Χαλίφα Χαφτάρ και υπαρχηγό του. Οι αναφορές βασίστηκαν εν μέρει σε δεδομένα παρακολούθησης πτήσεων, σύμφωνα με τα οποία αεροσκάφος που συνδεόταν με τον Σαντάμ Χαφτάρ έφτασε στο Άμπου Ντάμπι ενώ εκεί βρισκόταν ο Νετανιάχου. Καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν επιβεβαίωσε συνάντηση, ενώ, όπως σημειώνει ο Αγιούμπ, δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη ότι ο Χαφτάρ δεσμεύτηκε να περιορίσει την Τουρκία ή ότι το Ισραήλ εξασφάλισε στρατηγική συμφωνία.

Ο αρθρογράφος προειδοποιεί να μη θεωρείται η ανατολική Λιβύη ενιαίο κέντρο αποφάσεων υπό τον έλεγχο μιας οικογένειας και να μην εκλαμβάνεται η πρόσβαση σε έναν παράγοντα ως πολιτική επιρροή. Η ψηφοφορία, καταλήγει, δεν αποτελεί απόδειξη μυστικής συνωμοσίας κατά του Ισραήλ, ούτε έδωσε πράσινο φως για άμεσες γεωτρήσεις. Το κρίσιμο επόμενο βήμα θα είναι το πώς θα αξιοποιήσουν την πολιτική ευκαιρία οι λιβυκοί θεσμοί και η Τουρκία.