Τάξιλα: Άγνωστο κτίριο 100 μέτρων αποκαλύφθηκε απέναντι από ελληνικό ναό (Vid)

Μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη, που μπορεί να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για την εξάπλωση του ελληνιστικού πολιτισμού στην Ανατολή, έφερε στο φως ένα τεράστιο μνημείο. Για αιώνες παρέμενε θαμμένο δίπλα σε ένα από τα γνωστότερα αξιοθέατα της Ασίας.

Επί περισσότερο από έναν αιώνα, οι αρχαιολόγοι επικεντρώνονταν στον περίφημο ναό του Τζαντιάλ, στα Τάξιλα του Πακιστάν. Πρόκειται για ναό του 2ου αιώνα π.Χ., με ιωνικούς κίονες και χαρακτηριστικά της αρχαίας Ελλάδας. Ωστόσο, το μεγάλο κτίσμα που βρισκόταν ακριβώς απέναντί του δεν είχε γίνει αντιληπτό, ώσπου η κοινή αρχαιολογική αποστολή Ιταλίας και Πακιστάν από το Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari της Βενετίας άρχισε συστηματικές ανασκαφές στα μέσα Αυγούστου του 2026. Την αποστολή διευθύνουν ο καθηγητής Luca Maria Olivieri και η υποδιευθύντρια Elisa Iori.

Στο πλαίσιο του προγράμματος Khyber PATH, οι ερευνητές βρέθηκαν μπροστά σε ένα εύρημα πολύ μεγαλύτερο από τις προσδοκίες τους. Το οικοδόμημα, που πήρε την ονομασία «Τζαντιάλ D», φτάνει σχεδόν τα 100 μέτρα σε μήκος — όσο ένα γήπεδο ποδοσφαίρου — και ξεπερνά τα 50 μέτρα σε πλάτος, με συνολική επιφάνεια περίπου 5.000 τετραγωνικών μέτρων. Είναι πάνω από τρεις φορές μεγαλύτερο από τον γειτονικό «ελληνικό» ναό, ενώ οι πέτρινοι τοίχοι του διατηρούνται σε ύψος άνω του ενός μέτρου. Τα στοιχεία αυτά μαρτυρούν μια κατασκευή γιγαντιαίας κλίμακας.

Η ιστορία του μνημείου περιπλέκει ακόμη περισσότερο την έρευνα. Τα θεμέλια είχαν εντοπιστεί επιφανειακά το 1864 από τον Sir Alexander Cunningham, Βρετανό πρωτοπόρο της ινδικής αρχαιολογίας, αλλά στη συνέχεια το κτίσμα εγκαταλείφθηκε και δεν εξετάστηκε ξανά συστηματικά. Βρίσκεται έξω από τα τείχη της Σίρκαπ, της αρχαίας πρωτεύουσας των Ινδοελλήνων, η οποία είχε σχεδιαστεί με βάση το ελληνικό ιπποδάμειο σύστημα. Η θέση του, ακριβώς πάνω στον κεντρικό δρόμο προς την υπόλοιπη Γανδάρα, αφήνει να εννοηθεί πως το κτίριο και ο ναός αποτελούσαν μαζί μια μνημειακή είσοδο στην πόλη.

Παρά τις εντυπωσιακές διαστάσεις και την επιβλητική όψη του, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εξακριβώσει ούτε τη χρήση ούτε τη χρονολόγηση του «Τζαντιάλ D». Εξετάζουν το ενδεχόμενο να ήταν μεγάλο δημόσιο διοικητικό κέντρο, πολυτελές ανάκτορο ή ακόμη ένα θρησκευτικό μνημείο, μεγαλύτερο από τον ναό και επηρεασμένο από τον ελληνικό πολιτισμό. Οι επόμενες ανασκαφικές περίοδοι αναμένεται να δείξουν αν ο σχεδιασμός του ακολουθούσε αρχαιοελληνικά πρότυπα. Η ανακάλυψη τιμήθηκε επισήμως στη Ρώμη από τον Πρέσβη του Πακιστάν, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύεται η ανάγκη να προστατευτεί η περιοχή πριν να είναι αργά.

Η αρχαιολογική ομάδα προειδοποιεί ότι, αν και τα Τάξιλα έχουν αναγνωριστεί από την UNESCO ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, απειλούνται άμεσα από την ανεξέλεγκτη επέκταση της σύγχρονης δόμησης. Γι’ αυτό, η άμεση ανασκαφή και προστασία των κρυμμένων θησαυρών της Γανδάρας αποτελεί ζήτημα επιβίωσης για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.