Σικελία: Η λάβα της Αίτνας γίνεται τέχνη μέσα από μια πανάρχαια παράδοση (Vid)

Στη Σικελία, μια πανάρχαια τεχνική μετατρέπει την πυρακτωμένη λάβα της Αίτνας σε ξεχωριστά αντικείμενα καθημερινής χρήσης.

Με ειδικά μεταλλικά εργαλεία, έμπειροι οδηγοί και ντόπιοι τεχνίτες παίρνουν ρευστή λάβα από τις ροές του ηφαιστείου, όπου η θερμοκρασία φτάνει τους 1.200 βαθμούς Κελσίου, προτού προλάβει να στερεοποιηθεί. Έπειτα, με επιδέξιους χειρισμούς και ακρίβεια δευτερολέπτων, πλάθουν το καυτό πέτρωμα σε σταχτοδοχεία και άλλα αντικείμενα με ανάγλυφη επιφάνεια. Για να ολοκληρωθεί η κατασκευή, βυθίζουν το πυρακτωμένο αντικείμενο σε κρύο νερό, οπότε ο βασάλτης στερεοποιείται αμέσως και διατηρεί το σχήμα του.

Η τεχνική περνά από γενιά σε γενιά και αποτελεί σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού. Σήμερα, οι αυστηροί κανόνες ασφαλείας και η δύσκολη πρόσβαση στις ενεργές περιοχές της Αίτνας δεν επιτρέπουν την αξιοποίησή της για βιομηχανική παραγωγή. Παραμένει, ωστόσο, ζωντανή ως πολιτιστικό έθιμο και τουριστική ατραξιόν. Κανένα δημιούργημα δεν είναι ίδιο με κάποιο άλλο: καθένα φέρει τα σημάδια του ενεργού ηφαιστείου και την επιδεξιότητα των ανθρώπων που χειρίζονται τη φωτιά.

Η μετατροπή της λάβας σε αντικείμενα συνοδεύεται από παράξενες λεπτομέρειες, θρύλους και επιστημονικά παράδοξα. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ο ελάχιστος χρόνος που έχουν οι τεχνίτες, αφού η βασαλτική λάβα της Αίτνας ψύχεται πολύ γρήγορα μόλις απομακρυνθεί από την κύρια ροή. Με μεταλλικές πένσες ή καλούπια πρέπει να διαμορφώσουν το υλικό μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα, προτού σκληρύνει εντελώς. Μια μικρή καθυστέρηση αρκεί για να γίνει το πέτρωμα εύθραυστο και να σπάσει σαν γυαλί, ενώ εξακολουθεί να έχει θερμοκρασία ικανή να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα.

Στη Σικελία, μια διαδεδομένη τοπική πρόληψη αφορά την απομάκρυνση ηφαιστειακών πετρωμάτων. Ο μύθος θέλει την Αίτνα να είναι ζωντανή θεότητα και προειδοποιεί πως όποιος παίρνει λάβα από το βουνό χωρίς να την αξιοποιήσει δημιουργικά ή να της φερθεί με σεβασμό, κινδυνεύει να προσελκύσει κακοτυχία. Μάλιστα, αρκετοί τουρίστες έχουν στείλει πίσω με το ταχυδρομείο πέτρες που είχαν πάρει ως σουβενίρ, υποστηρίζοντας ότι τους έφεραν ατυχία. Τα έργα των ντόπιων τεχνιτών, αντίθετα, αντιμετωπίζονται ως ευλογία.

Για τους ντόπιους, η λάβα και τα πετρώματα ανήκουν στο ίδιο το βουνό, επομένως η αυθαίρετη απομάκρυνσή τους εκλαμβάνεται ως ασέβεια. Αν κάποιος κρατήσει ένα κομμάτι λάβας μόνο για ενθύμιο, πιστεύεται ότι διαταράσσει την ισορροπία του ηφαιστείου και φέρνει στον εαυτό του ατυχίες, αναποδιές και κακοδαιμονία, ώσπου να επιστρέψει το πέτρωμα εκεί όπου ανήκει. Οι τεχνίτες της Σικελίας, από την άλλη, βλέπουν τη μεταποίηση της λάβας σε χρήσιμο εργαλείο ή καλλιτεχνικό αντικείμενο ως δημιουργική υποταγή και ένδειξη τιμής προς τη φύση. Γι’ αυτό θεωρούν τα αντικείμενα αυτά ευλογημένα.

Ένα ακόμη παράδοξο αφορά τη νομιμότητα της πρακτικής: για λόγους ασφαλείας, το συγκεκριμένο επάγγελμα είναι επίσημα απαγορευμένο. Οι αρχές του ηφαιστειακού πάρκου δεν επιτρέπουν την προσέγγιση στις ενεργές ροές, ωστόσο έμπειροι οδηγοί και ντόπιοι τεχνίτες εξακολουθούν να το κάνουν κρυφά ή υπό ειδικές συνθήκες. Έτσι, μια παράδοση αιώνων διατηρείται μέχρι σήμερα σε ημιπαράνομο καθεστώς.

Δείτε το βίντεο ΕΔΩ.