Κένεντι: Το διάγγελμα της 22ας Οκτωβρίου 1962 που αποκάλυψε τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου – Δείτε βίντεο

Το βράδυ της 22ας Οκτωβρίου 1962, εκατομμύρια Αμερικανοί παρακολούθησαν από τις τηλεοράσεις τους το έκτακτο διάγγελμα του προέδρου Τζον Φ. Κένεντι. Ως τότε, η Ουάσιγκτον είχε κατορθώσει να κρατήσει κρυφή μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της μεταπολεμικής περιόδου.

Λίγα λεπτά αργότερα, ωστόσο, ο πλανήτης θα πληροφορούνταν ότι Ηνωμένες Πολιτείες και Σοβιετική Ένωση είχαν οδηγηθεί σε αντιπαράθεση, με τον κίνδυνο να ξεσπάσει πυρηνικός πόλεμος. HISTORY

Τα γεγονότα είχαν αρχίσει να παίρνουν μορφή οκτώ ημέρες πριν. Στις 14 Οκτωβρίου, αμερικανικό αναγνωριστικό U-2 φωτογράφισε εγκαταστάσεις στην Κούβα. Από την εξέταση των εικόνων προέκυψε ότι οι Σοβιετικοί κατασκεύαζαν στο νησί βάσεις για πυραύλους που μπορούσαν να φέρουν πυρηνικές κεφαλές.

Η θέση της Κούβας έκανε την εξέλιξη ιδιαίτερα απειλητική. Το νησί απέχει λίγο από τις αμερικανικές ακτές, και οι σοβιετικοί πύραυλοι θα μεταμόρφωναν το στρατηγικό τοπίο. Πλέον, πυρηνικά όπλα που θα εκτοξεύονταν από την Καραϊβική θα μπορούσαν να πλήξουν αμερικανικές πόλεις.

Ο Κένεντι έλαβε γνώση των ευρημάτων στις 16 Οκτωβρίου.

Αμέσως συγκρότησε το ExComm, μια ομάδα ανώτατων συμβούλων, προκειμένου να εξετάσει τις αμερικανικές επιλογές. Στο τραπέζι βρέθηκαν λύσεις που ξεκινούσαν από διπλωματική πίεση και έφταναν έως τον αεροπορικό βομβαρδισμό των πυραυλικών βάσεων ή την ολοκληρωτική εισβολή στην Κούβα.

Η προσφυγή στη στρατιωτική δράση αποτελούσε πραγματική επιλογή.

Είχε μάλιστα ετοιμαστεί και δεύτερο προεδρικό διάγγελμα, για την περίπτωση που ο Κένεντι έδινε εντολή να πληγούν οι σοβιετικές εγκαταστάσεις. HISTORY

Στο τέλος, ο Αμερικανός πρόεδρος προτίμησε μια λύση ανάμεσα στις ακραίες επιλογές.

Επέλεξε να μην προχωρήσει σε άμεσο βομβαρδισμό, αλλά να στήσει ναυτικό κλοιό γύρω από την Κούβα, εμποδίζοντας την άφιξη πρόσθετων σοβιετικών επιθετικών όπλων. Η Ουάσιγκτον απέφυγε επίτηδες τον όρο «αποκλεισμός», καθώς ένας επίσημος αποκλεισμός στη θάλασσα θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολεμική ενέργεια. Αντ’ αυτού, χρησιμοποίησε τη λέξη «καραντίνα».

Η απόκρυψη της κρίσης έληξε στις 22 Οκτωβρίου.

Μιλώντας στην τηλεόραση, ο Κένεντι ανακοίνωσε πως υπήρχαν αδιάσειστα στοιχεία για σοβιετικούς πυραύλους στην Κούβα. Είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σταματούσαν την είσοδο νέων επιθετικών όπλων και ζήτησε να φύγουν από το νησί όσα είχαν ήδη μεταφερθεί εκεί.

Ταυτόχρονα, απηύθυνε στη Μόσχα μια ακόμη πιο απειλητική προειδοποίηση: αν εξαπολυόταν από την Κούβα πυρηνική επίθεση εναντίον οποιασδήποτε χώρας στο δυτικό ημισφαίριο, θα αντιμετωπιζόταν ως σοβιετική επίθεση κατά των ΗΠΑ και θα ακολουθούσε πλήρης αμερικανική ανταπόδοση.

Οι πολίτες αντιλήφθηκαν για πρώτη φορά πόσο σοβαρή ήταν η κρίση.

Στις ΗΠΑ η ανησυχία ήταν μεγάλη. Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε πάψει να μοιάζει με μια αφηρημένη γεωπολιτική αντιπαράθεση: η απειλή μιας πυρηνικής αναμέτρησης έμοιαζε πλέον να βρίσκεται σχεδόν έξω από την πόρτα των Αμερικανών.

Κατά τις ημέρες που ακολούθησαν, ο κίνδυνος εντάθηκε ακόμη περισσότερο.

Αμερικανικά πολεμικά πλοία περίμεναν στη ζώνη της «καραντίνας», την ώρα που σοβιετικά σκάφη έπλεαν προς την Κούβα. Ένα σφάλμα, ένας λανθασμένος υπολογισμός ή μια εντολή που θα παρερμηνευόταν αρκούσε για να ξεκινήσει ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.

Στις 24 Οκτωβρίου, ορισμένα σοβιετικά πλοία μείωσαν ταχύτητα, άλλαξαν κατεύθυνση ή γύρισαν πίσω προτού φτάσουν στον αμερικανικό κλοιό. Η κίνησή τους έδειξε για πρώτη φορά ότι δεν είχε αποκλειστεί η διπλωματική διέξοδος.

Παρόλα αυτά, η κρίση παρέμενε ανοιχτή.

Οι εργασίες για τις πυραυλικές βάσεις στην Κούβα συνεχίζονταν, ενώ η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία προετοιμαζόταν για πιθανό πόλεμο. Οι δυνάμεις των ΗΠΑ έφτασαν στο DEFCON 2, δηλαδή σε επίπεδο συναγερμού μόλις ένα στάδιο χαμηλότερο από το μέγιστο.

Η κορύφωση του κινδύνου ήρθε στις 27 Οκτωβρίου.

Πάνω από την Κούβα καταρρίφθηκε αμερικανικό αεροσκάφος U-2 και ο πιλότος του, Ρούντολφ Άντερσον, έχασε τη ζωή του. Η στρατιωτική ηγεσία είχε πλέον τη δυνατότητα να ζητήσει αντίποινα. Ο Κένεντι, έχοντας επίγνωση ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές εξελίξεις, αποφάσισε να μην απαντήσει με στρατιωτική ενέργεια.

Την ίδια ώρα, Ουάσιγκτον και Μόσχα διεξήγαν μια εξαιρετικά εύθραυστη διπλωματική διαπραγμάτευση.

Ο Σοβιετικός ηγέτης Nikita Khrushchev πρότεινε να αποσυρθούν οι πύραυλοι από την Κούβα, με αντάλλαγμα τη δέσμευση των ΗΠΑ ότι δεν θα εισέβαλλαν στο νησί. Αργότερα έθεσε και δεύτερο όρο, ζητώντας την απομάκρυνση των αμερικανικών πυρηνικών πυραύλων Jupiter από την Τουρκία.

Οι δύο πλευρές κατέληξαν τελικά σε συμβιβασμό.

Στις 28 Οκτωβρίου, ο Χρουστσόφ ανακοίνωσε πως η Σοβιετική Ένωση θα αποσυναρμολογούσε και θα έπαιρνε από την Κούβα τα επιθετικά όπλα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύτηκαν δημόσια να μην εισβάλουν στο νησί και, σε χωριστή μη δημόσια συνεννόηση, συμφώνησαν να αποσύρουν αργότερα τους πυραύλους Jupiter από την Τουρκία.

Ο πλανήτης είχε γλιτώσει τον πυρηνικό πόλεμο.

Η Κρίση των Πυραύλων της Κούβας σημάδεψε βαθιά και τις δύο υπερδυνάμεις. Κατέδειξε ότι η πυρηνική αποτροπή μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση, ενώ ανέδειξε την καθοριστική σημασία της άμεσης επικοινωνίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα.

Έναν χρόνο αργότερα δημιουργήθηκε η γνωστή απευθείας γραμμή επικοινωνίας μεταξύ των δύο πρωτευουσών. Την ίδια χρονιά, ΗΠΑ, ΕΣΣΔ και Βρετανία υπέγραψαν τη Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών.

Γι’ αυτό, η 22α Οκτωβρίου 1962 εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις κορυφαίες ημερομηνίες της ιστορίας του Ψυχρού Πολέμου.

Εκείνη την ημέρα η μυστική σύγκρουση βγήκε στο φως της δημοσιότητας και ολόκληρος ο πλανήτης αντιλήφθηκε πως δύο υπερδυνάμεις είχαν πλέον τη δυνατότητα να επιφέρουν καταστροφή πρωτοφανή στην ιστορία.

Για έξι ημέρες ακόμη, κανείς δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει με σιγουριά αν η κρίση θα έκλεινε με συμφωνία ή με τη χρήση πυρηνικών όπλων.