Συνταξιοδοτικά ταμεία: Άλμα 20% στα αποθεματικά στην Ελλάδα – Τι δείχνει η έκθεση του ΟΟΣΑ

Τα συνταξιοδοτικά ταμεία στην Ελλάδα που λειτουργούν με κεφαλαιοποιητικό σύστημα κατέγραψαν τα τελευταία χρόνια γρήγορη αύξηση του ενεργητικού τους, αν και ξεκινούν από χαμηλά επίπεδα, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ (OECD Pensions Outlook 2026).

Στα 3,2 δισ. ευρώ ανήλθε στο τέλος του 2025 το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ΑΕΠ, έπειτα από ετήσια αύξηση 20%. Στην άνοδο συνέβαλαν η έναρξη λειτουργίας του ΤΕΚΑ (Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης) το 2022, καθώς και η δημιουργία πολλών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) τα τελευταία επτά χρόνια. Παρά την ταχεία μεγέθυνση, το ενεργητικό παραμένει περιορισμένο σε σχέση με χώρες του ΟΟΣΑ που εφαρμόζουν το κεφαλαιοποιητικό σύστημα για πολύ μεγαλύτερο διάστημα. Σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων αυξήθηκε πέρυσι σχεδόν 12%, φτάνοντας τα 70,4 τρισ. δολάρια ή το 95,7% του ΑΕΠ· τα δύο τρίτα του συνόλου βρίσκονταν στις ΗΠΑ.

Η καθιέρωση της κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης στην Ελλάδα έγινε σταδιακά, πριν από περίπου 20 χρόνια, με τον νόμο 3029 του 2002, ο οποίος θέσπισε την προαιρετική επαγγελματική ασφάλιση ως συμπλήρωμα της δημόσιας κύριας σύνταξης. Ενδεικτικό της περιορισμένης αρχικής έκτασης του θεσμού είναι ότι το 2007 το ενεργητικό των ΤΕΑ ανερχόταν μόλις σε 25 εκατ. ευρώ, ενώ οι ασφαλισμένοι ήταν μερικές χιλιάδες εργαζόμενοι.

Το 2013 σημειώθηκε η πρώτη ουσιαστική ενίσχυση του θεσμού των επαγγελματικών ταμείων: τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης άρχισαν να λειτουργούν ως ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης:

• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων
• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών
• Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων και
• Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.

Η δημιουργία των τεσσάρων ταμείων ανέβασε το 2013 το ενεργητικό των επαγγελματικών ταμείων κοντά στο 1 δισ. ευρώ. Η περαιτέρω αύξησή του τα τελευταία χρόνια συνδέθηκε με τη σταδιακή διεύρυνση των ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης, τα οποία έφτασαν τα 28· τα δύο τρίτα ιδρύθηκαν από το 2019 και έπειτα. ΤΕΑ δημιούργησαν τράπεζες, επιχειρήσεις και επαγγελματικοί κλάδοι, με αποτέλεσμα το ποσοστό των ασφαλισμένων τους να ανέλθει στο 6% του εργατικού δυναμικού.

Η ίδρυση του ΤΕΚΑ και η κεφαλαιοποιητική ασφάλιση στην Ελλάδα

Το 2022 ιδρύθηκε το ΤΕΚΑ, προσφέροντας νέα σημαντική ώθηση στο κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Το Ταμείο χορηγεί κρατική επικουρική σύνταξη στους νέους ασφαλισμένους, ενώ για τους παλαιότερους η παροχή εξακολουθεί να καταβάλλεται από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης με το αναδιανεμητικό σύστημα, όπως συμβαίνει και με τη δημόσια κύρια σύνταξη. Με βάση τα στοιχεία του ΤΕΚΑ, το αποθεματικό του είχε φτάσει τα 630 εκατ. ευρώ τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους και οι ασφαλισμένοι του ξεπέρασαν τις 780.000.

Η απόδοση των επενδύσεων διαμορφώθηκε στο 4,9% το 2025

Η επένδυση των εισφορών που καταβάλλουν εργοδότες και εργαζόμενοι αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ενίσχυση του ενεργητικού των κεφαλαιοποιητικών ταμείων και, κατ’ επέκταση, των συντάξεων που προσφέρουν για δεδομένο ύψος εισφορών. Ο ΟΟΣΑ αναφέρει, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι οι αποδόσεις των κεφαλαίων των ταμείων ήταν κατά κανόνα θετικές, εκτός από περιόδους διεθνών κρίσεων. Παράλληλα, επισημαίνει πως για υψηλότερες αποδόσεις σε βάθος χρόνου και, συνεπώς, μεγαλύτερες συντάξεις, χρειάζεται μέρος των διαθέσιμων κεφαλαίων να κατευθύνεται και σε μετοχές.

Στην Ελλάδα, οι επενδύσεις των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων απέδωσαν ονομαστικά 4,9% το 2025, ενώ η πραγματική απόδοση, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, ήταν 2,3%. Ως προς το χαρτοφυλάκιό τους, πάνω από το 50% των επενδύσεων αφορούσε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια (36,2%) και ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις (17,4%). Το ποσοστό που επενδύθηκε σε μετοχές ανήλθε στο 15,3%.