Αθήνα 1896: Η φονική πλημμύρα έπνιξε δρόμους και συνοικίες

Στις 14 Νοεμβρίου 1896, λίγους μήνες μετά τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, η Αθήνα και ο Πειραιάς δοκιμάστηκαν από μία από τις πιο φονικές πλημμύρες στην ιστορία τους.

Οι ισχυρές βροχοπτώσεις έκαναν τους δρόμους ορμητικούς χειμάρρους, παρέσυραν γέφυρες και σπίτια, ενώ άφησαν πίσω δεκάδες νεκρούς και εκατοντάδες κατοικίες κατεστραμμένες.

Η θεομηνία έμεινε στην ιστορία ως «Πλημμύρα του Αγίου Φιλίππου», καθώς εκδηλώθηκε ανήμερα της γιορτής του Αποστόλου. Συνολικά έχασαν τη ζωή τους 61 άνθρωποι και περίπου 450 κτίρια ισοπεδώθηκαν, φανερώνοντας τις σοβαρές ελλείψεις στις υποδομές της πρωτεύουσας.

Η Αθήνα πριν από την πλημμύρα του 1896

Η Αθήνα των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα μεγάλωνε με ταχείς ρυθμούς, χωρίς να έχει οργανωμένο και επαρκές αποχετευτικό σύστημα. Πολλοί δρόμοι ήταν ακόμη χωμάτινοι και πολλοί κάτοικοι διέμεναν σε μικρά σπίτια χτισμένα από πλίνθους.

Ο Κηφισός και ο Ιλισός περνούσαν από ανοιχτές κοίτες, ενώ μικρά ρέματα διέσχιζαν κατοικημένες ζώνες. Σε δυνατές βροχές, τα νερά συχνά κινδύνευαν να ξεχειλίσουν, με τις χαμηλές συνοικίες να βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένες.

Στον Πειραιά οι συνθήκες ήταν δυσμενέστερες, καθώς εργοστάσια, αποθήκες και σπίτια εργατών βρίσκονταν σε σημεία με αυξημένο κίνδυνο πλημμύρας.

Η νύχτα που οι χείμαρροι σάρωσαν την Αθήνα και τον Πειραιά

Η βροχή άρχισε στις 9 Νοεμβρίου και έπεφτε κατά διαστήματα για αρκετές ημέρες. Η κακοκαιρία έφτασε στο αποκορύφωμά της στις 14 Νοεμβρίου.

Με βάση τις μετεωρολογικές καταγραφές, σε διάστημα δώδεκα ωρών έπεσαν περίπου 150 χιλιοστά βροχής, μια εξαιρετικά υψηλή ποσότητα για την περιοχή.

Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, οι κάτοικοι άκουγαν τις καμπάνες των εκκλησιών μαζί με τα σφυρίγματα των εργοστασίων. Εργάτες είχαν παγιδευτεί στις στέγες και οικογένειες επιχειρούσαν να φύγουν από τα σπίτια τους.

Ορμητικά νερά από τον Κηφισό και τον Ιλισό παρέσυραν χώμα, δέντρα και υλικά οικοδομών, σαρώνοντας ό,τι συναντούσαν στο πέρασμά τους.

Καμίνια, Ρέντης και Νέο Φάληρο ανάμεσα στις πληγείσες περιοχές

Οι μεγαλύτερες ζημιές σημειώθηκαν στα Καμίνια, στον Ρέντη, στον Ελαιώνα και στο Νέο Φάληρο.

Κατοικίες κατέρρευσαν και σιδηροδρομικές γραμμές υπέστησαν καταστροφές, με αποτέλεσμα να σταματήσει η κυκλοφορία σε πολλά σημεία. Το εργοστάσιο φωταερίου γέμισε νερά, ενώ μεγάλες εκτάσεις κοντά στον Φαληρικό Όρμο έγιναν μια απέραντη λασπωμένη λίμνη.

Τις επόμενες ημέρες, οι εφημερίδες δημοσίευσαν δραματικές μαρτυρίες και εικόνες της καταστροφής. Η «ΕΜΠΡΟΣ» έγραψε για οικογένειες που χάθηκαν μέσα στα ορμητικά νερά και για συνοικίες που είχαν μετατραπεί σε συντρίμμια.

Ο Κώστας Κοντουδάκης, εργάτης στον Πειραιά, διηγήθηκε ότι ξύπνησε ακούγοντας φωνές και αντίκρισε το σπίτι του να γεμίζει νερό. Μόλις λίγα λεπτά μετά, κατέρρευσε η στέγη.

Η υποχώρηση των υδάτων και τα αντιπλημμυρικά έργα

Με την υποχώρηση των υδάτων, οι κάτοικοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα τοπίο απόλυτης καταστροφής. Η λάσπη είχε καλύψει δρόμους, σπίτια είχαν ισοπεδωθεί και οικογένειες έψαχναν τους ανθρώπους που αγνοούνταν.

Η τραγωδία έφερε κινητοποίηση των αρχών και ανέδειξε την ανάγκη για νέα αντιπλημμυρικά έργα. Στα επόμενα χρόνια έγιναν παρεμβάσεις στις κοίτες του Κηφισού και του Ιλισού, ώστε τα νερά να οδηγούνται με μεγαλύτερη ασφάλεια στη θάλασσα.

Η πλημμύρα του 1896 εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στα πιο δραματικά συμβάντα της ιστορίας της Αθήνας. Θυμίζει πως, ακόμη κι όταν η πόλη γιόρταζε την πρόοδό της με τους Ολυμπιακούς Αγώνες, παρέμενε ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε μια ισχυρή θεομηνία.