Κομισιόν: Τι πρέπει να περιέχει το «Κιτ επιβίωσης» 72 ωρών και γιατί προτείνεται – Ευθύμης Λέκκας: «Δεν ενέχει λογική εκφοβισμού»

Γιατί προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οι πολίτες να διαθέτουν σακίδιο έκτακτης ανάγκης και να μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον 72 ώρες; Ποιος είναι ο σκοπός του κιτ «επιβίωσης» σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης;

Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει για τις νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την προετοιμασία των Ευρωπαίων σε έκτακτες συνθήκες, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής απάντησαν σε ερωτήσεις του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων. Οι πηγές εξήγησαν τη φιλοσοφία των οδηγιών και γιατί προκρίνεται η δυνατότητα των πολιτών να είναι αυτάρκεις για 72 ώρες.

Κατά τις ίδιες πηγές, η σημαντικότερη μεταβολή είναι «η μετάβαση από το στρατηγικό σχεδιασμό στην καθημερινή εφαρμογή, με στόχο τη δημιουργία μιας κοινής κουλτούρας ετοιμότητας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή κοινωνία».

Οι αρμόδιες πηγές διευκρινίζουν ότι οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, τις οποίες παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib, πριν λίγες μέρες στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ τον Μάρτιο του 2025. Προσθέτουν ότι η Επιτροπή υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και προχωρά «στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη».

Την ανάγκη καλύτερης προετοιμασίας για κάθε κρίση, είτε προκύπτει από φυσικά φαινόμενα είτε από ανθρώπινες ενέργειες και διεργασίες, τονίζει και ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, ομότιμος καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Ευθύμης Λέκκας.

Ο Ευθύμης Λέκκας κρίνει θετικά τις συστάσεις της ΕΕ, διευκρινίζει όμως ότι «αυτό δεν ενέχει σε καμία περίπτωση τη λογική του εκφοβισμού».

Οι τέσσερις κεντρικές κατευθύνσεις των οδηγιών της Κομισιόν

Όπως ανακοίνωσε η Κομισιόν, οι κρίσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη γίνονται συχνότερες και πιο σύνθετες. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενισχύει τις πρωτοβουλίες της για την ενίσχυση της ετοιμότητας σε όλη την ΕΕ.

Με αυτόν τον στόχο, η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Hadja Lahbib παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου 2026 νέες κατευθυντήριες γραμμές, για να προετοιμαστούν οι άνθρωποι και οι κοινότητες απέναντι σε έκτακτες καταστάσεις.

Οι οδηγίες καλύπτουν τέσσερις κύριες κατευθύνσεις:

• την αυτάρκεια των πολιτών για 72 ώρες,
• την εκπαίδευση στην ετοιμότητα από μικρή ηλικία,
• τη συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία
• και την πιο αποτελεσματική πληροφόρηση για κινδύνους και απειλές.

«Η Επιτροπή δεν επαναλαμβάνει απλώς τις προτεινόμενες δράσεις του 2025. Είχε ήδη αναλάβει, στο πλαίσιο της Στρατηγικής για την Ένωση Ετοιμότητας που παρουσίασε το 2025, τη δέσμευση να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές για την αυτάρκεια των πολιτών για τουλάχιστον 72 ώρες. Με τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή υλοποιεί αυτή τη δέσμευση και προχωρά στο επόμενο βήμα της ίδιας προσπάθειας, εξειδικεύοντας τις δράσεις που απαιτούνται για τη συστηματική ενίσχυση της ετοιμότητας των πολιτών σε όλα τα κράτη μέλη. Οι σύγχρονες κρίσεις μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονες διακοπές σε βασικές υπηρεσίες, όπως η ηλεκτροδότηση, η υδροδότηση, οι επικοινωνίες και οι αλυσίδες εφοδιασμού. Κατά τις πρώτες ώρες μιας έκτακτης κατάστασης, οι αρμόδιες αρχές ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να οργανώσουν την ανταπόκρισή τους και να προσεγγίσουν τις πληγείσες περιοχές», αναφέρουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Τι θα έχει το σακίδιο έκτακτης ανάγκης και πώς θα εκπαιδεύονται οι μαθητές

Ο πρώτος άξονας, που αφορά την 72ωρη αυτάρκεια, αποσκοπεί στο να μπορούν οι πολίτες να καλύπτουν τις βασικές ανάγκες τους κατά τις τρεις πρώτες ημέρες μιας έκτακτης κατάστασης, όσο ενεργοποιείται η δημόσια βοήθεια. Σε αυτό το πλαίσιο προβλέπονται βασικά εφόδια έκτακτης ανάγκης και σακίδια που θα περιέχουν, μεταξύ άλλων, νερό, τρόφιμα, φάρμακα και εναλλακτικές λύσεις για θέρμανση, ψύξη και φωτισμό.

«Στην πράξη, οι πολίτες θα ενθαρρύνονται να διατηρούν βασικά αποθέματα νερού, τροφίμων και φαρμάκων, αλλά και να αποκτούν δεξιότητες όπως οι πρώτες βοήθειες και η διαχείριση έκτακτων καταστάσεων», σημειώνουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι πηγές προσθέτουν ότι η ετοιμότητα θα ενσωματώνεται στα σχολικά προγράμματα. Έτσι, τα παιδιά θα μαθαίνουν να εντοπίζουν κινδύνους, να αξιολογούν τις πληροφορίες και να ξέρουν πώς μπορούν να ζητήσουν βοήθεια.

Παράλληλα, προτεραιότητα αποτελεί η προσβασιμότητα των ειδοποιήσεων και των σχεδίων εκκένωσης για τα άτομα με αναπηρία, ενώ προβλέπεται και προστασία των πολιτών από την παραπληροφόρηση και τα deepfakes.

«Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, που δημοσιεύθηκαν στις 3 Νοεμβρίου 2026, είχαν προαναγγελθεί ως προτεινόμενες δράσεις της Στρατηγικής Ετοιμότητας της ΕΕ του Μαρτίου του 2025 και τις μετατρέπουν σε συγκεκριμένα μέτρα», αναφέρουν οι ίδιες πηγές. Προσθέτουν ότι «πριν την εκπόνηση των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή διοργάνωσε, μεταξύ άλλων, σειρά τεχνικών διαβουλεύσεων με εμπειρογνώμονες από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ καθώς και τρεις διήμερες συνεδριάσεις (Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος 2026) ομάδας 150 τυχαία επιλεγμένων πολιτών από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι συστάσεις των οποίων είναι δημόσια διαθέσιμες».

Για να καθιερωθεί η ετοιμότητα ως κοινή ευρωπαϊκή προτεραιότητα, η Επιτροπή εισηγείται να θεσπιστεί ετήσια Ημέρα Ετοιμότητας της ΕΕ. Η ημέρα αυτή προτείνεται να γιορτάζεται στις 23 Οκτωβρίου κάθε χρόνου, με πρώτη εφαρμογή το 2027.

Γιατί ορίστηκε το διάστημα των 72 ωρών

Απαντώντας σε ερώτημα του ΑΠΕ-ΜΠΕ σχετικά με την επιλογή των 72 ωρών, πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξηγούν ότι το διάστημα λειτουργεί ως ελάχιστο σημείο αναφοράς. Σκοπός είναι να μπορούν τα νοικοκυριά να ανταποκριθούν στις βασικές τους ανάγκες στα πρώτα στάδια μιας κρίσης.

«Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η άμεση εξάρτηση από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες μπορούν να επικεντρωθούν σε όσους χρειάζονται επειγόντως βοήθεια. Το συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο δεν σημαίνει ότι μια κρίση θα έχει οπωσδήποτε τελειώσει μέσα σε τρεις ημέρες ή ότι η βοήθεια θα καθυστερήσει για το ίδιο χρονικό διάστημα. Σημαίνει ότι οι πολίτες μπορούν να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι, διαθέτοντας βασικά αγαθά, ένα οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης και τις απαραίτητες γνώσεις για να διαχειριστούν τις πρώτες δύσκολες ώρες», αναφέρουν οι ίδιες πηγές.

Από την πλευρά του, ο κ. Λέκκας επισημαίνει ότι έχει υπολογιστεί πως μια αστοχία σε δίκτυο ενέργειας ή ύδρευσης μπορεί να διαρκέσει περίπου τόσο.

Λέκκας: Τα μέτρα μειώνουν την τρωτότητα και ενισχύουν την ανθεκτικότητα

Ο κ. Λέκκας κρίνει θετική την κατεύθυνση των νέων οδηγιών για την ετοιμότητα απέναντι σε έκτακτες ανάγκες. Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «μειώνουν την τρωτότητα των συστημάτων και βελτιώνουν την ανθεκτικότητα».

Όπως εξηγεί, οι πολίτες έχουν προσαρμοστεί σε έναν ορισμένο τρόπο ζωής, χωρίς συχνά να υπολογίζουν επαρκώς τους πιθανούς κινδύνους, είτε αυτοί συνδέονται με φυσικά φαινόμενα είτε με ανθρώπινες δραστηριότητες.

«Όλα αυτά τα φαινόμενα μας ξεβολεύουν και μπορεί να καταστούν επιβλαβή, έχοντας ουσιαστικά συνηθίσει σε έναν τρόπο ζωής ο οποίος δεν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη», σημειώνει.

Ο κ. Λέκκας αναφέρει ως χαρακτηριστική περίπτωση την πιθανότητα να διακοπεί για τρεις ημέρες η ηλεκτροδότηση ή η υδροδότηση στην Αθήνα, λόγω σεισμού, πυρκαγιάς ή άλλου κινδύνου. Το ενδεχόμενο αυτό, όπως επισημαίνει, αναδεικνύει την ανάγκη καλύτερης προετοιμασίας.

«Γιατί να μην έχουμε ένα απόθεμα νερού ο καθένας στο σπίτι έτσι ώστε να ξεπεράσει τις δύσκολες καταστάσεις; Δεν αναφέρομαι σε μία παντελή έλλειψη νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα αλλά μία διακοπή νερού για τρεις μέρες μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή, μία διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος», τονίζει.

Όπως υπογραμμίζει, οι πολίτες χρειάζεται να ενσωματώσουν αυτή τη νοοτροπία στην καθημερινότητά τους, προκειμένου να αντιμετωπίζουν πιο αποτελεσματικά τις δύσκολες συνθήκες και να προστατεύονται καλύτερα.

Ταυτόχρονα, διευκρινίζει ότι η προετοιμασία δεν πρέπει να θεωρείται απόπειρα πρόκλησης φόβου ούτε ένδειξη ύπαρξης κάποιας αόρατης απειλής. Πρόκειται, αντίθετα, για πρακτική προσέγγιση πρόληψης και προστασίας.

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές δεν είναι δεσμευτικές

Πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναφέρουν ότι οι νέες οδηγίες διαμορφώθηκαν με τη συνδρομή ειδικών από τα κράτη μέλη, εθνικών αρχών πολιτικής προστασίας, ενδιαφερόμενων φορέων και πολιτών. Όπως διευκρινίζουν, «είναι μη δεσμευτικές και δεν προβλέπουν κυρώσεις σε περίπτωση μη εφαρμογής τους, ούτε επιβάλλουν ένα ενιαίο εθνικό σχέδιο ετοιμότητας».

«Τα κράτη μέλη παραμένουν υπεύθυνα για την ανάπτυξη των δικών τους μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες εθνικές συνθήκες, τους κινδύνους και τις ανάγκες τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει τα κράτη μέλη μέσω κατευθυντήριων γραμμών, διασυνοριακών αξιολογήσεων κινδύνων, ανταλλαγής καλών πρακτικών, εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και κοινών ασκήσεων. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία μέσω του Δικτύου Γνώσεων της ΕΕ για την Πολιτική Προστασία και του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, μέσω του οποίου μπορεί να κινητοποιηθεί βοήθεια όταν μια κρίση υπερβαίνει τις εθνικές δυνατότητες. Επιπλέον, το άρθρο 110 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών περιλαμβάνει πρόβλεψη για τη δημόσια προειδοποίηση των πολιτών μέσω δικτύων κινητών επικοινωνιών. Συνεπώς, στόχος της ΕΕ είναι να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει όλα τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ετοιμότητά τους, χωρίς να υποκαθιστά τις εθνικές αρχές», τονίζουν πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Για την Ελλάδα, πηγές που είναι αρμόδιες για την Πολιτική Προστασία αναφέρουν ότι προς το παρόν δεν υπάρχει αντίστοιχη πρωτοβουλία. Διευκρινίζουν, όμως, ότι στον επίσημο ιστότοπο του υπουργείου διατίθενται γενικές οδηγίες προστασίας τόσο για φυσικά φαινόμενα όσο και για άλλους κινδύνους, όπως βιομηχανικά ατυχήματα και Χημικά, Βιολογικά, Ραδιολογικά & Πυρηνικά Περιστατικά (ΧΒΡΠ).

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι ο καθορισμός των αρμόδιων φορέων για τη διαχείριση κρίσεων δεν είναι ίδιος στις βόρειες και νότιες χώρες της ΕΕ. Όπως αναφέρουν, στις χώρες του Νότου οι αρμοδιότητες κατανέμονται κατά κύριο λόγο μεταξύ Πολιτικής Προστασίας και Άμυνας, ανάλογα με το είδος της κρίσης.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ