Λιμενικό Σώμα: Διαγωνισμός για τέσσερα μεγάλα περιπολικά ανοικτής θαλάσσης – Προδιαγραφές και επιχειρησιακές δυνατότητες

Το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή προχωρά στην αγορά δύο Περιπολικών Πλοίων Ανοικτής Θαλάσσης, μήκους άνω των 80 μέτρων, με πρόβλεψη να προμηθευτεί ακόμη δύο μέσω δικαιώματος προαίρεσης. Ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, ανακοίνωσε στις 13 Νοεμβρίου 2026 την έγκριση και την προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού, του οποίου ο συνολικός δυνητικός προϋπολογισμός φτάνει τα 492,8 εκατ. ευρώ.

Τα πλοία προορίζονται για αποστολές μεγάλης διάρκειας στην ανοικτή θάλασσα, επιχειρησιακό πεδίο που ξεπερνά τις δυνατότητες των μικρότερων παράκτιων περιπολικών. Η προμήθεια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σχέδια ανανέωσης του στόλου του Λιμενικού και προβλέπει σκάφη με μεγάλη αυτονομία, δικά τους ταχύπλοα, σύγχρονα ηλεκτροοπτικά μέσα επιτήρησης και δυνατότητα συνεργασίας με ελικόπτερα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Για τα δύο πλοία προβλέπονται αρχικά 246,4 εκατ. ευρώ. Αν ασκηθεί το δικαίωμα προαίρεσης και αποκτηθούν δύο επιπλέον μονάδες, η συνολική δαπάνη θα φτάσει τα 492,8 εκατ. ευρώ, δηλαδή εκτιμάται ότι κάθε πλοίο θα κοστίσει 123,2 εκατ. ευρώ.

Ανταγωνιστικός διάλογος για τον διαγωνισμό και συμμετοχή ελληνικών ναυπηγείων

Η ανάθεση θα γίνει με τη διαδικασία του ανταγωνιστικού διαλόγου, βάσει του άρθρου 41 του νόμου 3978/2011. Τον διαγωνισμό θα διενεργήσει η ΕΕΣΥΠ Α.Ε. μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας. Η μέθοδος δίνει τη δυνατότητα να συζητηθούν τεχνικές προτάσεις με τους υποψήφιους αναδόχους πριν κατατεθούν οι οριστικές προσφορές, κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο για ένα σύνθετο ναυπηγικό έργο.

Το 75% της χρηματοδότησης θα καλυφθεί από το ευρωπαϊκό Μέσο Χρηματοδοτικής Στήριξης για τη Διαχείριση των Συνόρων και την Πολιτική Θεωρήσεων (BMVI) 2021–2027, ενώ το υπόλοιπο 25% θα προέλθει από εθνικούς πόρους. Για τα δύο πρώτα πλοία προβλέπεται παράδοση μέσα σε 30 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης· ημερομηνία υπογραφής δεν έχει ακόμη οριστεί.

Ο υπουργός Ναυτιλίας ανέφερε ότι στον διαγωνισμό μπορούν να λάβουν μέρος τόσο μεγάλοι διεθνείς ναυπηγικοί όμιλοι όσο και η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία, τονίζοντας τη σημασία να αξιοποιηθούν τα εγχώρια ναυπηγεία. Μέχρι στιγμής δεν έχει δημοσιοποιηθεί ποιοι θα είναι οι υποψήφιοι και δεν έχει επιλεγεί κάποια συγκεκριμένη σχεδίαση.

Οι τεχνικές απαιτήσεις για περιπολικά πέρα από την παράκτια ζώνη

Οι τεχνικές απαιτήσεις που είχε παρουσιάσει το Λιμενικό Σώμα σε προκαταρκτικό διάλογο τον Νοέμβριο του 2022 ξεχωρίζουν για το εύρος τους. Το σχετικό έγγραφο έκανε λόγο για πλοία υψηλών επιδόσεων, εξοπλισμένα με ισχυρά μέσα επιτήρησης, οργανικά μη επανδρωμένα ελικόπτερα και δυνατότητες διοίκησης και ελέγχου.

Οι προδιαγραφές αυτές αφορούν τη διαβούλευση του 2022 και δεν αποτελούν επιβεβαιωμένους τελικούς όρους του διαγωνισμού που προκηρύχθηκε τον Νοέμβριο του 2026. Στο μεταξύ, πραγματοποιήθηκε νέα δημόσια διαβούλευση τον Μάιο του 2026 και ο προϋπολογισμός αναπροσαρμόστηκε σημαντικά.

Όπως αναφερόταν στο έγγραφο, τα πλοία θα είχαν μήκος τουλάχιστον 80 μέτρων, μέγιστη ταχύτητα 27 κόμβων και οικονομική ταχύτητα 20 κόμβων, ενώ η ακτίνα ενεργείας τους θα έφτανε τουλάχιστον τα 4.000 ναυτικά μίλια. Θα έπρεπε να επιχειρούν πλήρως σε κατάσταση θάλασσας 6 της κλίμακας Douglas και να μπορούν να επιβιώνουν σε κατάσταση θάλασσας 7. Οι απαιτήσεις αυτές αφορούν μονάδες για αποστολές μακριά από τις ακτές, ακόμη και σε δύσκολες συνθήκες.

Για την πρόωση προβλεπόταν η εγκατάσταση τουλάχιστον δύο ναυτικών πετρελαιοκινητήρων, καθώς και, ως επιθυμητή επιλογή, ηλεκτροπρόωση για περιπολία. Στον εξοπλισμό περιλαμβάνονταν τουλάχιστον τρία ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη, ενώ τα πλοία θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να πλέουν χρησιμοποιώντας μόνο μία κύρια μηχανή.

Οι αρχικές απαιτήσεις έδιναν έμφαση και στη μεταφορά ανθρώπων: προβλέπονταν χώροι διαμονής για 40 μέλη πληρώματος και ακόμη 30 άτομα, καθώς και ειδικός χώρος προσωρινής φιλοξενίας για 50 ναυαγούς. Η συνολική μεταφορική ικανότητα θα ήταν τουλάχιστον 200 άτομα. Η πρόβλεψη αυτή αποτύπωνε τον διπλό ρόλο των πλοίων, τόσο ως μονάδων επιτήρησης όσο και ως μέσων για επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.

Ελικοδρόμιο, υπόστεγο και οργανικά UAV

Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η δυνατότητα αεροπορικής υποστήριξης. Η ανακοίνωση του Νοεμβρίου 2026 επιβεβαιώνει πως τα νέα OPV θα διαθέτουν ελικοδρόμιο για ελικόπτερα βάρους έως 11 τόνων και θα μπορούν επίσης να υποστηρίζουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Στο πλαίσιο των απαιτήσεων του 2022 περιγραφόταν αναλυτικότερα η σχετική υποδομή: κλειστό υπόστεγο για ένα ελικόπτερο κατηγορίας 6 τόνων και δύο μη επανδρωμένα ελικόπτερα, μαζί με δυνατότητα εξυπηρέτησης και ανεφοδιασμού επανδρωμένου ελικοπτέρου.

Για τα οργανικά UAV οι απαιτήσεις προέβλεπαν μέγιστο βάρος απογείωσης περίπου 200 kg, πτήση διάρκειας τουλάχιστον έξι ωρών και εμβέλεια 65 ναυτικών μιλίων. Ο εξοπλισμός τους θα περιλάμβανε ραντάρ θαλάσσιας επιτήρησης και θερμική κάμερα, καθώς και συστήματα αντιμετώπισης παρεμβολών και παραπλάνησης της δορυφορικής πλοήγησης (jamming και spoofing).

Αν οι απαιτήσεις αυτές συμπεριληφθούν στον τελικό σχεδιασμό, τα περιπολικά θα μπορούν να επιτηρούν περιοχή πολύ πέρα από τον ορίζοντα των αισθητήρων που φέρει το ίδιο το πλοίο. Τα μη επανδρωμένα ελικόπτερα θα είναι διαθέσιμα για τον εντοπισμό και την αναγνώριση ύποπτων στόχων, την παρακολούθηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας, αλλά και την υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης.

Παράλληλα, χρειάζεται να ξεχωρίσει η δυνατότητα προσνήωσης ελικοπτέρου βάρους 11 τόνων από τη μόνιμη παραμονή του στο πλοίο. Η δυνατότητα προσγείωσης αφορά το ελικοδρόμιο, ενώ για το υπόστεγο η αρχική πρόβλεψη έκανε λόγο για οργανικό ελικόπτερο περίπου 6 τόνων.

Ραντάρ 3D/4D, ηλεκτροοπτικά μέσα και σύστημα διοίκησης και ελέγχου

Στις αρχικές απαιτήσεις περιλαμβανόταν και ο εξοπλισμός επιτήρησης. Ειδικότερα, προβλέπονταν δύο περιστρεφόμενα ηλεκτροοπτικά συστήματα με κάλυψη 360 μοιρών, ναυτιλιακά ραντάρ στις ζώνες X και S, καθώς και ένα επιπλέον ραντάρ επιτήρησης 3D/4D.

Η πρόβλεψη για το τελευταίο σύστημα ξεχωρίζει, επειδή υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να σχηματίζεται ευρύτερη εικόνα τόσο της επιφανειακής όσο και της εναέριας δραστηριότητας, πέρα από όσα προσφέρει ένα συνηθισμένο ναυτιλιακό ραντάρ.

Στο αρχικό σχέδιο υπήρχαν επίσης σύστημα AIS αυτόματης αναγνώρισης πλοίων με δυνατότητα ασφαλούς λειτουργίας και ηλεκτρονικοί ναυτικοί χάρτες ECDIS. Προβλεπόταν ακόμη η απευθείας αποστολή εικόνας και δεδομένων στο Κέντρο Επιχειρήσεων και στο Ενιαίο Κέντρο Συντονισμού Έρευνας και Διάσωσης.

Το σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (C2) θα συγκέντρωνε το σύνολο των πληροφοριών, μαζί με εκείνες που θα παρείχαν τα οργανικά UAV. Για τον σκοπό αυτό προβλεπόταν ειδικός χώρος επιχειρήσεων εντός του πλοίου.

Η αρχιτεκτονική αυτή σχετίζεται άμεσα με το παράλληλο σχέδιο αναβάθμισης του Κέντρου Επιχειρήσεων του Λιμενικού Σώματος. Όπως δήλωσε ο Βασίλης Κικίλιας, έχει ήδη προκηρυχθεί σχετικός διαγωνισμός, ο οποίος αποσκοπεί στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για την ενιαία παρακολούθηση της δραστηριότητας στις ελληνικές θάλασσες.

Οπλισμός και ταχύπλοα σκάφη για επιχειρήσεις επέμβασης

Στις αρχικές προδιαγραφές υπήρχε πρόβλεψη για ουσιαστικά μέσα αυτοπροστασίας και επιβολής του νόμου. Για κάθε πλοίο προβλέπονταν ένα τηλεχειριζόμενο πυροβόλο 30 mm και δύο τηλεχειριζόμενα πολυβόλα διαμετρήματος 12,7 mm, καθώς και οι αντίστοιχοι χώροι φύλαξης πυρομαχικών.

Κάθε μονάδα θα μετέφερε επίσης τουλάχιστον δύο βοηθητικά ταχύπλοα μήκους εννέα μέτρων, ικανά να αναπτύσσουν ταχύτητα πάνω από 50 κόμβους. Η ρίψη τους στη θάλασσα προβλεπόταν να γίνεται μέσω πρυμναίας ράμπας ή άλλου κατάλληλου συστήματος, ώστε να είναι δυνατή η χρήση τους και σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες.

Για νηοψίες, ελέγχους ύποπτων σκαφών, μεταφορά ειδικών ομάδων και διασώσεις, τα συγκεκριμένα ταχύπλοα έχουν καθοριστική σημασία. Με αυτά, το μεγάλο περιπολικό μπορεί να λειτουργεί ως μητρικό σκάφος, χωρίς να χάνει την ικανότητα γρήγορης επέμβασης κοντά στον στόχο.

Η ανακοίνωση του 2026 επιβεβαιώνει ότι προβλέπεται η ενσωμάτωση ταχύπλοων φουσκωτών σκαφών. Ωστόσο, δεν αναφέρει ακόμη πόσα θα είναι, ποιες επιδόσεις θα έχουν ή ποιος θα είναι ο τελικός οπλισμός των OPV.

Η αύξηση του κόστους από 160 σε 246,4 εκατ. ευρώ για δύο πλοία

Αξιοσημείωτη είναι και η μεταβολή του προϋπολογισμού. Τον Νοέμβριο του 2022, ο προκαταρκτικός τεχνικός διάλογος τοποθετούσε το συνολικό κόστος για δύο πλοία στα 160 εκατ. ευρώ. Με τον νέο διαγωνισμό, η εκτίμηση για τις δύο πρώτες μονάδες φτάνει τα 246,4 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας άνοδο περίπου 54%.

Η αύξηση είναι μεγάλη, όμως δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τις υψηλότερες ναυπηγικές τιμές. Χωρίς να συγκριθούν πλήρως οι τελικές τεχνικές και συμβατικές απαιτήσεις, δεν μπορεί να προσδιοριστεί πόσο οφείλεται σε μεταβολές στον εξοπλισμό, την υποστήριξη, τις προδιαγραφές ή άλλες παραμέτρους της προμήθειας.

Για τις παραδόσεις, το αρχικό έγγραφο όριζε διάστημα 24 μηνών για το πρώτο πλοίο και 36 μηνών για το δεύτερο, με αφετηρία την υπογραφή της σύμβασης. Αντίθετα, η ανακοίνωση του 2026 εκτιμά ότι και τα δύο πλοία θα παραδοθούν σε 30 μήνες. Και αυτή η διαφορά δείχνει ότι το πρόγραμμα έχει τροποποιηθεί σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό.

Ο νέος επιχειρησιακός ρόλος του Λιμενικού Σώματος

Η προμήθεια δεν αφορά μόνο τα τεχνικά χαρακτηριστικά, αλλά αποτυπώνει και αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει τις επιχειρήσεις του το Λιμενικό Σώμα. Τα μεγάλα ΠΑΘ δεν προορίζονται απλώς για την αντικατάσταση μικρότερων περιπολικών: στόχος είναι να εξασφαλίζουν συνεχή παρουσία σε απομακρυσμένες θαλάσσιες ζώνες, με μεγαλύτερη αυτονομία και δυνατότητα ανεξάρτητης δράσης.

Ο αρχηγός του Λιμενικού Σώματος, αντιναύαρχος Χρήστος Κοντορουχάς, ανέφερε ότι οι νέες μονάδες θα επιχειρούν μακρύτερα από τις ακτές, θα συμβάλλουν στην προστασία κρίσιμων υποδομών και θα συμμετέχουν σε αποστολές έρευνας και διάσωσης πολύ πέρα από τις περιοχές στις οποίες δραστηριοποιείται παραδοσιακά η Ελληνική Ακτοφυλακή.

Στις αποστολές αυτές περιλαμβάνονται η επιτήρηση στην Ανατολική Μεσόγειο, η φύλαξη θαλάσσιων ενεργειακών εγκαταστάσεων και υποδομών, η καταπολέμηση του λαθρεμπορίου και η αστυνόμευση προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών. Προβλέπεται ακόμη συνεργασία με άλλα εθνικά και ευρωπαϊκά μέσα.

Η αγορά εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο εκσυγχρονισμού του Λιμενικού Σώματος, προϋπολογισμού άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, νέα καταδιωκτικά σκάφη 18 και 30 μέτρων, συστήματα επιτήρησης, αλλά και αναβάθμιση των υποδομών διοίκησης και ελέγχου.

Η επιχειρησιακή αξία των νέων OPV θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο συνδυάζονται η αυτονομία, οι αισθητήρες, τα οργανικά εναέρια μέσα και ο συντονισμός των επιχειρήσεων. Αν στις τελικές προδιαγραφές παραμείνει μεγάλο μέρος όσων είχαν τεθεί ως απαιτήσεις κατά τον αρχικό τεχνικό διάλογο, τα πλοία που θα αποκτήσει το Λιμενικό Σώμα θα έχουν δυνατότητες κοντά σε αυτές των σύγχρονων ναυτικών μονάδων περιπολίας ανοικτής θαλάσσης. Βασικός προορισμός τους, ωστόσο, θα παραμείνει η επιβολή του νόμου, η επιτήρηση, καθώς και η έρευνα και διάσωση.

(Ενδεικτική φωτογραφία αρχείου)