Foreign Policy: Η τουρκική αμφισβήτηση του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου και η υποθαλάσσια αναρχία

Η τουρκική απαίτηση να εποπτεύει το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου αποτελεί ένδειξη μιας ευρύτερης διάβρωσης της τάξης στις θάλασσες, υποστηρίζει η Ελίζαμπεθ Μπροου σε ανάλυσή της στο Foreign Policy. Η αρθρογράφος εκτιμά ότι η αμφισβήτηση του έργου εντάσσεται σε μια μεγαλύτερη προσπάθεια διεκδίκησης θαλάσσιων περιοχών.

Η Ελλάδα και η Κύπρος επιδιώκουν την εγκατάσταση του καλωδίου για την ηλεκτροδότησή τους και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η Τουρκία, ωστόσο, υποστηρίζει ότι το έργο διέρχεται από τουρκικά ύδατα και ζητά να το εποπτεύει. Κατά την Μπροου, η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν στηρίζει τον τουρκικό ισχυρισμό.

«Δεν θέλουμε να διαταραχθεί το υφιστάμενο καθεστώς με έναν εντελώς λανθασμένο τρόπο, ούτε θέλουμε να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο που θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα και στις δύο πλευρές», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στις Βρυξέλλες στα τέλη Οκτωβρίου. Η αρθρογράφος σημειώνει ότι αναφερόταν στο καθεστώς του Αιγαίου και σε ένα συγκεκριμένο έργο.

Οι τουρκικές διεκδικήσεις και η διασύνδεση

Η Μπροου εξηγεί ότι η σύμβαση, την οποία υιοθέτησαν τα περισσότερα κράτη το 1982 και επικύρωσαν τα επόμενα χρόνια, προβλέπει δικαίωμα χωρικών υδάτων έως 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές για κάθε κράτος και νησί, καθώς και δυνατότητα διεκδίκησης γειτονικής αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, με πιο περιορισμένα δικαιώματα σε μεγαλύτερη περιοχή.

Η Τουρκία αντιτίθεται σθεναρά στην εφαρμογή αυτής της ρύθμισης στο Αιγαίο, όπου, κατά την αρθρογράφο, ευνοεί σημαντικά την Ελλάδα λόγω των πολλών νησιών της. Δεν έχει υπογράψει τη σύμβαση και συγκαταλέγεται στα κράτη που δεν την έχουν επικυρώσει, μαζί με το Ισραήλ, την Ερυθραία, το Καζακστάν, το Ιράν και τις ΗΠΑ. Η Άγκυρα θεωρεί τον εαυτό της «επίμονο αντιρρησία» και έχει διατυπώσει διεκδικήσεις που εντάσσουν μεγάλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου στην τουρκική ΑΟΖ.

Ο Great Sea Interconnector, ο οποίος σχεδιάζεται από το 2021 και χρηματοδοτείται εν μέρει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα συνδέσει την Ελλάδα με την Κύπρο και αργότερα και με το Ισραήλ. Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η Κύπρος θα έπρεπε να εισάγει ενέργεια από την Τουρκία. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι ένας σχεδιαζόμενος αγωγός φυσικού αερίου προς το αποσχισθέν τουρκικό τμήμα της Κύπρου θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ολόκληρο το νησί.

Η Άγκυρα ζητά από τις εταιρείες καλωδίων γραπτή γνωστοποίηση για κάθε δραστηριότητα σχετική με το έργο. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, αφού η Ελλάδα εξέδωσε αγγελία που επέτρεπε σε ερευνητικό σκάφος να επαναλάβει τις εργασίες του, η Τουρκία απάντησε με αντι-αγγελία, επισημαίνοντας ότι δεν είχε συναινέσει στις δραστηριότητές του.

Η αρθρογράφος επισημαίνει ότι οι εταιρείες χρειάζονται άδεια στα χωρικά ύδατα, ενώ ορισμένα κράτη την απαιτούν και στις ΑΟΖ τους, αντίθετα με τη σύμβαση. Εκτιμά ότι, για πρακτικούς λόγους, οι εταιρείες δύσκολα θα διακινδυνεύσουν σύγκρουση με την Άγκυρα και ότι χωρίς τουρκική άδεια το έργο δεν θα προχωρήσει. Επικαλούμενη ρεπορτάζ της Greek Herald, αναφέρει ότι η Ελλάδα διεμήνυσε πως κάθε τουρκική προσπάθεια παρεμπόδισης της εγκατάστασης «θα αντιμετωπιστεί με επιχειρησιακή απάντηση».

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι θαλάσσιοι κανόνες

Κατά την Μπροου, η τουρκική αμφισβήτηση συνδέεται με ευρύτερες διεκδικήσεις στην περιοχή: η διεκδίκηση του βυθού μπορεί να οδηγήσει και σε διεκδίκηση των υπερκείμενων υδάτων. Υπενθυμίζει ότι πριν από επτά χρόνια η Άγκυρα υπέγραψε με την κυβέρνηση της Λιβύης με έδρα την Τρίπολη συμφωνία για θαλάσσιο όριο μεταξύ των ΑΟΖ των δύο χωρών. Τη χαρακτηρίζει κατάφωρη παραβίαση των αρχών της σύμβασης, στην οποία αντιτάχθηκαν έντονα η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος. Τον περασμένο μήνα, προσθέτει, η Άγκυρα έπεισε και το κοινοβούλιο στην ανατολική Λιβύη να αναγνωρίσει τη συμφωνία.

Η αρθρογράφος εντάσσει την υπόθεση σε μια ευρύτερη μεταβολή που, όπως υποστηρίζει, περιλαμβάνει παραβιάσεις των θαλάσσιων κανόνων και χάραξη νέων θαλάσσιων ορίων. Αναφέρει ως παραδείγματα τη Ρωσία και τον σκιώδη στόλο της, την κατασκευή τεχνητών νησιών και την παρενόχληση ξένων πλοίων από την Κίνα στη Νότια Σινική Θάλασσα, καθώς και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.

Προσθέτει ότι και οι ΗΠΑ κινήθηκαν αντίθετα στη σύμβαση πέρυσι, όταν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που επιτρέπει μονομερείς εξορύξεις σε διεθνή ύδατα. Η Μπροου καταλήγει ότι, παρά τα πρόσκαιρα τακτικά οφέλη που μπορεί να επιδιώκουν τα κράτη, η θαλάσσια αναρχία δεν θα αποδειχθεί καλύτερη επιλογή.