Η Ρωσία απαιτεί υποχώρηση του ΝΑΤΟ στα σύνορα του 1997 για συμφωνία στην Ουκρανία – Το μυστικό «non-paper» της Μόσχας

Σχεδόν πέντε χρόνια από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η Μόσχα επανέρχεται στις διαπραγματεύσεις θέτοντας το ίδιο τελεσίγραφο που είχε διατυπώσει λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου.

Εμπιστευτικό έγγραφο που έφτασε στα χέρια των New York Times φανερώνει ότι το Κρεμλίνο ζητά να αναδιαταχθούν πλήρως οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη, μετατρέποντας την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας σε βασικό αντικείμενο των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.

Οι απαιτήσεις της Ρωσίας από το 2021 επανέρχονται στο προσκήνιο

Δύο μήνες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στις αρχές του 2022, η Μόσχα είχε παρουσιάσει μια σειρά από εκτεταμένες απαιτήσεις. Μεταξύ αυτών ήταν η υποχώρηση των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στις θέσεις που είχαν το 1997, πριν η Δυτική συμμαχία επεκταθεί έως τα σύνορα της Ρωσίας.

Αυτή την εβδομάδα, στις κεκλεισμένων των θυρών διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι Ρώσοι επανέφεραν τη συγκεκριμένη θέση —σε ορισμένες περιπτώσεις, λέξη προς λέξη— στις επαφές με τους απεσταλμένους του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίκτοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, επιδιώκοντας να αποκομίσουν μια ευρύτερη νίκη έπειτα από πέντε χρόνια και εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς.

Την αμετακίνητη στάση της Μόσχας καταγράφει έγγραφο που διένειμαν Ρώσοι αξιωματούχοι αυτή την εβδομάδα. Οι New York Times απέκτησαν αντίγραφό του από άτομο που συμμετέχει στις συνομιλίες.

Δεύτερο πρόσωπο που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις επιβεβαίωσε ότι το έγγραφο είναι αυθεντικό. Το περιεχόμενό του δείχνει πως ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει κάνει ελάχιστες υποχωρήσεις από τους βασικούς στόχους του, παρά τις διπλωματικές προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ επί περισσότερους από 20 μήνες για να σταματήσει η σύγκρουση.

Η απαίτηση της Ρωσίας να αποσυρθούν οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ από την ανατολική του πτέρυγα, στην Πολωνία και στις χώρες της Βαλτικής, τοποθετεί την ευρωπαϊκή ασφάλεια στο επίκεντρο των συνομιλιών για την Ουκρανία. Παράλληλα, αποσαφηνίζει τι επιδιώκει ο Πούτιν με τις δημόσιες τοποθετήσεις του.

Ο Ρώσος ηγέτης επαναλαμβάνει με επιμονή ότι, πριν σταματήσουν οι εχθροπραξίες, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα «βαθύτερα αίτια» του πολέμου, όπως ο ίδιος τα περιγράφει: οι εκτεταμένες αντιρρήσεις της Ρωσίας τόσο απέναντι στο ΝΑΤΟ όσο και απέναντι στην Ουκρανία.

Το έγγραφο, όπως σημειώνουν οι NYT, δείχνει ακόμη ότι τα οικονομικά κίνητρα που προσέφεραν στον Πούτιν οι εκπρόσωποι του Τραμπ δεν έχουν οδηγήσει τη Μόσχα σε παραχωρήσεις.

Κατά τους επικριτές της συγκεκριμένης πολιτικής, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να διευκολύνουν τη μακροχρόνια προσπάθεια του Πούτιν να επιβάλει εκ νέου μια σφαίρα επιρροής σοβιετικού τύπου από την Ευρώπη μέχρι την Κεντρική Ασία.

Η Ρωσία υιοθετεί αυτή τη μαξιμαλιστική στάση ενώ ο Πούτιν ετοιμάζεται να συναντήσει τον Τραμπ την επόμενη εβδομάδα στη Σενζέν της Κίνας, στο περιθώριο της ετήσιας συνόδου των οικονομιών Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Θα είναι η δεύτερη συνάντηση μεταξύ των δύο ανδρών κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ.

Η σοβιετική συμμαχία ως πρότυπο για την Ευρώπη μετά τον πόλεμο

Με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, το ρωσικό έγγραφο αποκαλύπτει επιπλέον στοιχεία για τη σκληρή στάση που κράτησε το Κρεμλίνο στις συνομιλίες της εβδομάδας στο Άμπου Ντάμπι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Για πρώτη φορά από τον Φεβρουάριο, αξιωματούχοι από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Ουκρανία βρέθηκαν όλοι μαζί σε δια ζώσης συνάντηση. Ήταν επίσης η πρώτη συνεδρίαση αυτού του είδους από τότε που η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε, το φθινόπωρο, νέα πρωτοβουλία για να αντιμετωπίσει τις ρωσικές αξιώσεις σχετικά με την ευρωπαϊκή ασφάλεια στις συνομιλίες για την Ουκρανία.

Το κείμενο καταγράφει την αρχική θέση της Ρωσίας. Ωστόσο, Ρώσοι αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί στις συνομιλίες ότι ο Πούτιν ενδέχεται να δείξει ακόμη ευελιξία, ανέφεραν τα δύο πρόσωπα που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις. Μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, λόγω της ευαίσθητης φύσης των συζητήσεων.

Στο Άμπου Ντάμπι, Ρώσοι αξιωματούχοι δήλωσαν ξεκάθαρα ότι αντιμετωπίζουν τον Ψυχρό Πόλεμο και τη συμμαχία του Συμφώνου της Βαρσοβίας, υπό σοβιετική ηγεσία, ως πρότυπο για τη διαμόρφωση της Ευρώπης μετά τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρώπη βρέθηκε στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις πυρηνικές υπερδυνάμεις. Σε ολόκληρη την ήπειρο υπήρχε διαρκώς η απειλή πολέμου.

Οι Ρώσοι, ωστόσο, υποστήριξαν στο Άμπου Ντάμπι ότι οι ξεχωριστές ζώνες επιρροής των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ εκείνης της περιόδου, μαζί με τους διαύλους επικοινωνίας και τις συνεννοήσεις που τις συνόδευαν, στην πράξη περιόριζαν τον κίνδυνο σύγκρουσης, σύμφωνα με όσους παρακολούθησαν τις τοποθετήσεις τους.

Αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε ότι ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ είπαν στους Ρώσους πως τα δεδομένα έχουν αλλάξει από τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η Μόσχα ζήτησε νέα συνθήκη για να σταματήσει το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής δραστηριότητας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

Οι Αμερικανοί κάλεσαν τους Ρώσους να προσανατολιστούν στο μέλλον και υπογράμμισαν πως οι απεσταλμένοι του Τραμπ είναι ανοιχτοί σε νέες προτάσεις από τη Μόσχα, αρκεί αυτές να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα αποκλιμάκωσης από τη ρωσική πλευρά. Ο εκπρόσωπος του Πούτιν αρνήθηκε να σχολιάσει.

Από το Άμπου Ντάμπι, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ αναχώρησαν για τη Μόσχα, όπου την Πέμπτη συναντήθηκαν με τον Πούτιν. Μπροστά στις κάμερες, ο Κούσνερ είπε στον Ρώσο πρόεδρο ότι Ρωσία, Ουκρανία, Ευρώπη και ΗΠΑ είχαν ήδη καταγράψει πρόοδο σε ζητήματα «μακροπρόθεσμης ασφάλειας».

Κατά την κλειστή συνάντηση, ο Πούτιν ανέφερε στους Αμερικανούς ότι η ρωσική πρόταση του 2021 για την υποχώρηση του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να εκφράζει «το όραμά μας για τους πυλώνες μιας αδιαίρετης αρχιτεκτονικής ασφαλείας». Τη δήλωση μετέφερε στους δημοσιογράφους μετά τις συνομιλίες ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ.

Την Πέμπτη, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι αναχώρησαν από τη Μόσχα και έφτασαν στο Δουβλίνο, όπου ενημέρωσαν τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Μετά τη συνάντηση, ο Κούσνερ δήλωσε ότι «δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι».

Οι βασικές προβλέψεις του ρωσικού «non-paper»

Το έγγραφο που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με τους New York Times, δεν έχει υπογραφή. Ο διπλωματικός όρος «non-paper» περιγράφει έναν ανεπίσημο τρόπο παρουσίασης των θέσεων της μίας πλευράς.

Το έγγραφο επαναλαμβάνει τις απαιτήσεις του Δεκεμβρίου 2021: τα κράτη του ΝΑΤΟ να αποκλείσουν νέα διεύρυνση της συμμαχίας, καθώς και «οποιαδήποτε στρατιωτική δραστηριότητα» στην Ουκρανία ή αλλού στην «Ανατολική Ευρώπη, στον Νότιο Καύκασο και στην Κεντρική Ασία».

Το περιεχόμενο καταδεικνύει ότι ο Πούτιν έχει γίνει ακόμη πιο ανυποχώρητος σε ορισμένες από τις θέσεις του.

Ειδικότερα:

Πυρηνική αποτροπή και οι ρωσικές απαιτήσεις

Το 2021, η Ρωσία ζητούσε από το ΝΑΤΟ να καταργήσει τις ρυθμίσεις «πυρηνικού διαμοιρασμού», οι οποίες επέτρεπαν στους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ να καλύπτονται από την προστασία των αμερικανικών πυρηνικών όπλων.

Το έγγραφο αποκαλύπτει ότι πλέον η Ρωσία ζητεί από τη Γαλλία και τη Βρετανία να αποκλείσουν τη χρήση των πυρηνικών όπλων τους για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η προοπτική αυτή συζητείται έντονα στην Ευρώπη τον τελευταίο χρόνο, εν μέρει εξαιτίας των αμφιβολιών για το αν ο Τραμπ θα σπεύσει να βοηθήσει το ΝΑΤΟ.

Διακοπή της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας και όροι για την ΕΕ

Το κείμενο αποσκοπεί στον στραγγαλισμό της βοήθειας προς το Κίεβο και προβλέπει τον τερματισμό «της προμήθειας οποιουδήποτε τύπου δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και προϊόντων στην Ουκρανία».

Για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία θα έδινε τη συγκατάθεσή της μόνο αν το Κίεβο έμενε έξω από την κοινή αμυντική πολιτική του μπλοκ.

Η απαίτηση για επιστροφή του ΝΑΤΟ στα σύνορα του 1997

Η Μόσχα επαναλαμβάνει το αίτημα που είχε διατυπώσει το 2021: το ΝΑΤΟ να αποσύρει στρατεύματα και βάσεις στα σύνορα της συμμαχίας του 1997 προτού προχωρήσει η διεύρυνση προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ένα τέτοιο μέτρο θα αποδυνάμωνε σημαντικά την άμυνα των πιο ευάλωτων μελών του ΝΑΤΟ, όπως η Πολωνία και οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Βαλτικής, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία.

Η οργισμένη αντίδραση του Τουσκ και η παρέμβαση του διοικητή του ΝΑΤΟ

Καθώς τις τελευταίες ημέρες έρχονταν στο φως από το Άμπου Ντάμπι οι σκληρές ρωσικές θέσεις, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες κινήθηκαν άμεσα για να τις απορρίψουν.

Την Πέμπτη, από το Δουβλίνο, ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε ότι «η αποδοχή των όρων της Ρωσίας θα σήμαινε άμεση απειλή για την ασφάλεια της Πολωνίας».

Ο Τουσκ πρόσθεσε: «Είναι σαφές ότι είναι απαράδεκτοι όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά, πάνω απ’ όλα, για την Ευρώπη, και ασφαλώς για χώρες όπως η Πολωνία».

Στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι έλαβε μέρος και ο στρατηγός Άλεξους Γκρίνκεβιτς, ο ανώτατος Αμερικανός στρατιωτικός διοικητής στην Ευρώπη και Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης του ΝΑΤΟ (SACEUR).

Δύο άνθρωποι που βρίσκονταν στην αίθουσα ανέφεραν ότι ο Γκρίνκεβιτς είχε μια έντονη αντιπαράθεση με Ρώσους αξιωματούχους στη διάρκεια των διαβουλεύσεων και τους πίεσε να εξηγήσουν ποιες ακριβώς είναι οι ανησυχίες τους στην Ευρώπη.

Ο εκπρόσωπος του Γκρίνκεβιτς, πλοίαρχος Άρλο Έιμπραχαμσον, είπε ότι ο στρατηγός συμμετείχε στις συνομιλίες ως επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Διοίκησης των ΗΠΑ, προκειμένου να προσφέρει στρατιωτικές συμβουλές στην αμερικανική ηγεσία. Λόγω της ευαισθησίας των διαπραγματεύσεων, απέφυγε να κάνει περαιτέρω σχόλια.

Οι ρωσικές απαιτήσεις επανέρχονται την ώρα που ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ έχουν εντείνει τους τελευταίους μήνες τις κινήσεις τους για να υλοποιηθεί η υπόσχεση του Τραμπ ότι θα τερματίσει τον πόλεμο. Παράλληλα, διεύρυναν τις συζητήσεις για ενδεχόμενες επιχειρηματικές συμφωνίες με τη Ρωσία και δέχθηκαν να συζητήσουν τις πάγιες επιδιώξεις του Πούτιν για μια νέα ευρωπαϊκή «αρχιτεκτονική ασφαλείας».

Παλαιότερα, οι σύμμαχοι της Ουκρανίας ξεκαθάριζαν πως θα διαπραγματεύονταν με τη Ρωσία για τέτοια ζητήματα μόνο αφού εκείνη τερμάτιζε την εισβολή της. Πλέον, όμως, τα δεδομένα είναι διαφορετικά.

Σε συνέντευξή του, ο πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, Λικ Φρίντεν, χαρακτήρισε «φυσικό» οι Αμερικανοί να διεξάγουν παράλληλες συνομιλίες με τη Ρωσία και την Ουκρανία.

Ο Φρίντεν πρόσθεσε: «Αλλά μιλούν επίσης για το μέλλον της Ευρώπης». «Εμείς λέμε: “Λοιπόν, δεν μπορείτε να μιλάτε για το μέλλον της Ευρώπης χωρίς να βρισκόμαστε εμείς στο τραπέζι”».