Καρκίνος του παχέος εντέρου: 2 είδη υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο, σύμφωνα με μελέτη

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPF) έχουν συσχετιστεί με διάφορους κινδύνους για την υγεία, όμως νέα μελέτη προσθέτει ένα διαφορετικό στοιχείο στη συζήτηση. Τα ευρήματά της δείχνουν ότι οι κατηγορίες αυτές δεν συνδέονται όλες με τον ίδιο τρόπο με τον καρκίνο του παχέος εντέρου: δύο συγκεκριμένες εμφανίζουν συσχέτιση με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Νέα μελέτη εξετάζει τη σχέση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και καρκίνου

Στην κατηγορία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ανήκουν προϊόντα με πολύ διαφορετικά διατροφικά χαρακτηριστικά, όπως τα αλλαντικά, τα έτοιμα γεύματα, το ψωμί και τα δημητριακά ολικής αλέσεως. Αυτή η μεγάλη ποικιλία ίσως εξηγεί γιατί οι επιστημονικές έρευνες για τη σχέση τους με τον καρκίνο του παχέος εντέρου δεν οδηγούνται πάντοτε στα ίδια συμπεράσματα.

Στη νέα έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Medicine, δεν εντοπίστηκε σύνδεση μεταξύ της συνολικής κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και του κινδύνου για τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου. Διαφορετικά ευρήματα προέκυψαν, ωστόσο, όταν οι ερευνητές ανέλυσαν χωριστά τις κατηγορίες των τροφίμων.

Ειδικότερα, χαμηλότερος κίνδυνος καρκίνου του παχέος εντέρου συσχετίστηκε με δημητριακά ολικής αλέσεως και γαλακτοκομικά προϊόντα από υπερεπεξεργασμένες πηγές. Από την άλλη πλευρά, τα προϊόντα κρέατος από ανάλογες πηγές συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο.

Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ότι για να εκτιμήσουμε την επίδραση των βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων στην υγεία, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τόσο τη διατροφική τους σύσταση όσο και τον βαθμό επεξεργασίας τους.

Η μεθοδολογία και τα δεδομένα της έρευνας

Στην έρευνα για τη σύνδεση της κατανάλωσης βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων με τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν στοιχεία από 461.682 ενήλικες. Οι συμμετέχοντες είχαν λάβει μέρος στη μεγάλη μελέτη διατροφής και υγείας NIH-AARP.

Όταν ξεκίνησε η μελέτη, το 1995 και το 1996, οι συμμετέχοντες ήταν 50 έως 71 ετών και δεν είχαν διαγνωστεί με καρκίνο. Συμπλήρωσαν αναλυτικό ερωτηματολόγιο για τη διατροφή τους, με 124 διαφορετικά τρόφιμα, καταγράφοντας πόσο συχνά τα κατανάλωναν.

Έπειτα, οι ερευνητές κατέταξαν τα τρόφιμα σύμφωνα με το σύστημα NOVA, το οποίο τα διαχωρίζει με βάση τον βαθμό βιομηχανικής επεξεργασίας. Η ταξινόμηση δεν περιορίζεται στα θρεπτικά στοιχεία, όπως οι θερμίδες, οι φυτικές ίνες και οι πρωτεΐνες, αλλά εξετάζει και τον σκοπό και την έκταση της επεξεργασίας. Ένα τρόφιμο χαρακτηρίζεται υπερεπεξεργασμένο όταν περιέχει στη λίστα συστατικών ουσίες που δεν χρησιμοποιούνται σε μια απλή κουζίνα, όπως συντηρητικά, ενισχυτικά γεύσης και γαλακτωματοποιητές.

Σύμφωνα με την ανάλυση, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κάλυπταν κατά μέσο όρο το 43% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Οι ερευνητές παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες έως το 2018, για διάστημα που έφτασε κατά μέσο όρο τα 18,8 χρόνια. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, 10.075 άτομα διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου.

Για πιο ακριβή εκτίμηση της σχέσης ανάμεσα στη διατροφή και την εμφάνιση της νόσου, οι ερευνητές συνυπολόγισαν και άλλες παραμέτρους που ενδέχεται να επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η ηλικία, το φύλο, η εθνικότητα, η εκπαίδευση, η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ.

Τα ευρήματα για τις κατηγορίες των τροφίμων

Η συνολική πρόσληψη υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν έδειξε να σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Όσοι κατανάλωναν τις μεγαλύτερες ποσότητες δεν παρουσίαζαν αυξημένο κίνδυνο σε σύγκριση με όσους βρίσκονταν στην ομάδα με τη μικρότερη κατανάλωση.

Η συσχέτιση άλλαξε όταν οι επιστήμονες αξιολόγησαν ξεχωριστά τις επιμέρους ομάδες τροφίμων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η διατροφική σύστασή τους παίζει σημαντικό ρόλο.

Πιο συγκεκριμένα, η ανάλυση κατέγραψε τα εξής:

• Δημητριακά ολικής αλέσεως: Μία επιπλέον ημερήσια μερίδα από υπερεπεξεργασμένες πηγές, όπως ψωμί και δημητριακά πρωινού, συσχετίστηκε με μείωση κατά 13% του κινδύνου καρκίνου του παχέος εντέρου. Χαμηλότερος κίνδυνος συνδέθηκε επίσης με μεγαλύτερη πρόσληψη φυτικών ινών.
• Γαλακτοκομικά προϊόντα: Για κάθε πρόσθετη ημερήσια μερίδα γαλακτοκομικών από υπερεπεξεργασμένες πηγές καταγράφηκε συσχέτιση με 25% χαμηλότερο κίνδυνο. Στα γαλακτοκομικά άλλων πηγών, η αντίστοιχη μείωση της συσχέτισης ήταν 10%.
• Κρέας: Αντίθετα, κάθε πρόσθετη ημερήσια μερίδα κρέατος από υπερεπεξεργασμένες πηγές συνδέθηκε με αύξηση του κινδύνου κατά 8%, ενώ για το κρέας από άλλες πηγές η αύξηση ανήλθε σε 4%. Αυξημένος κίνδυνος συσχετίστηκε ακόμη με την κατανάλωση ανασυσταμένων προϊόντων κρέατος και ψαριού.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι μερίδες προσαρμόστηκαν στην ενεργειακή πρόσληψη και υπολογίστηκαν ανά 1.000 θερμίδες. Παράλληλα, το 83% των δημητριακών ολικής άλεσης και το 74% του επεξεργασμένου κρέατος που έτρωγαν οι συμμετέχοντες προέρχονταν από υπερεπεξεργασμένα προϊόντα. Έτσι, στην ίδια ευρεία κατηγορία συμπεριλήφθηκαν τρόφιμα με διαφορετική διατροφική αξία και διαφορετική σχέση με τον κίνδυνο της νόσου, με πιθανό αποτέλεσμα οι αντίθετες επιδράσεις τους να αλληλοαναιρούνται κατά την αξιολόγηση της συνολικής κατανάλωσης.

Η συνολικά χαμηλή ποιότητα της διατροφής συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου, ανεξάρτητα από την ποσότητα υπερεπεξεργασμένων τροφίμων που έτρωγαν οι συμμετέχοντες.

Τι περιορίζει τα συμπεράσματα της μελέτης

Πρόκειται, πρώτα απ’ όλα, για παρατηρητική έρευνα: μπορεί να εντοπίσει συσχετίσεις, όχι όμως να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Κατά συνέπεια, δεν τεκμηριώνεται ότι η κατανάλωση ορισμένων τροφίμων προκαλεί άμεσα μείωση ή αύξηση του κινδύνου καρκίνου του παχέος εντέρου.

Η διατροφική πρόσληψη καταγράφηκε μόνο στην αρχή της έρευνας, με ένα ερωτηματολόγιο που δεν είχε δημιουργηθεί ειδικά για να αποτυπώνει πόσο επεξεργασμένα ήταν τα τρόφιμα. Αυτό ενδέχεται να έκανε λιγότερο ακριβή την κατάταξή τους.

Τα χαρακτηριστικά των ατόμων που συμμετείχαν αποτελούν επίσης σημαντικό παράγοντα. Οι περισσότεροι ήταν μεγαλύτερης ηλικίας και λευκοί, οπότε τα συμπεράσματα μπορεί να μην ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για νεότερους ή για ομάδες με διαφορετική δημογραφική σύνθεση.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι οι αναλύσεις για τις επιμέρους ομάδες τροφίμων είχαν διερευνητικό χαρακτήρα και χρειάζεται να ακολουθήσουν περισσότερες μελέτες. Επιπλέον, δεν αξιολογήθηκε χωριστά η επίδραση των πρόσθετων ουσιών στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό να διαπιστωθεί αν ορισμένα πρόσθετα συνδέονται με τον κίνδυνο της νόσου.

Συνολικά, τα ευρήματα δίνουν ενδιαφέρουσες ενδείξεις για τη σύνδεση της διατροφής με τον καρκίνο του παχέος εντέρου, αλλά δεν συνιστούν οριστική απόδειξη για την επίδραση συγκεκριμένων κατηγοριών τροφίμων.

Διατροφικές συνήθειες που ευνοούν την υγεία του εντέρου

Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία μιας ισορροπημένης διατροφής, η οποία περιλαμβάνει δημητριακά ολικής άλεσης, φυτικές ίνες και γαλακτοκομικά, ενώ περιορίζει το επεξεργασμένο κρέας. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, καθοριστικό στοιχείο δεν είναι μόνο η επεξεργασία, αλλά και η διατροφική σύνθεση των τροφίμων.

Απλές προσαρμογές στις καθημερινές συνήθειες μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο ξεκίνημα:

• Επιλέξτε προϊόντα ολικής άλεσης: Αναζητήστε ψωμί, φρυγανιές και δημητριακά πρωινού με βασικό συστατικό δημητριακά ολικής, όπως βρώμη ή καστανό ρύζι. Έτσι θα ενισχύσετε και την πρόσληψη φυτικών ινών.
• Καταναλώνετε γαλακτοκομικά: Γάλα και γιαούρτι προσφέρουν έναν εύκολο τρόπο να λαμβάνετε καθημερινά ασβέστιο. Στη μελέτη, η μεγαλύτερη πρόσληψη ασβεστίου συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου, χωρίς όμως να εξεταστεί αν αυτή η σύνδεση ισχύει και για μη γαλακτοκομικές πηγές. Αν αποφεύγετε τα γαλακτοκομικά, απευθυνθείτε σε διαιτολόγο για να βρείτε κατάλληλες εναλλακτικές.
• Μειώστε το επεξεργασμένο κρέας: Περιορίστε αλλαντικά, μπέικον και χοτ ντογκ και προτιμήστε, αντί γι’ αυτά, όσπρια όπως φασόλια και φακές, τόφου ή ψητό κοτόπουλο.
• Βελτιώστε συνολικά τη διατροφή σας: Μην κρίνετε ένα τρόφιμο μόνο από το αν είναι υπερεπεξεργασμένο. Στο καθημερινό διαιτολόγιο εντάξτε διαφορετικές φυτικές τροφές, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και επιλογές πλούσιες σε φυτικές ίνες.

Το κεντρικό συμπέρασμα είναι πως η πρόληψη δεν στηρίζεται στην αποφυγή μίας μόνο ομάδας τροφίμων, αλλά στο συνολικό πρότυπο διατροφής και στις καθημερινές επιλογές. Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο δεν αποδεικνύουν ότι κάποια από τις αλλαγές αυτές αρκεί από μόνη της για να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου.