Εισφορά Αλληλεγγύης: Ποιοι συνταξιούχοι του Δημοσίου και ένστολοι πρέπει να κάνουν αγωγή έως 31/12

Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), η τελευταία μνημονιακή περικοπή στις συντάξεις, ισχύει από το 2010 και επιβαρύνει όσους λαμβάνουν μεικτή κύρια σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ. Για τους πολιτικούς συνταξιούχους του Δημοσίου και τους ένστολους, η κράτηση θεσπίστηκε με το άρθρο 11 του ν. 3865/2010. Σε παλαιότερες αποφάσεις του, το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι από την 1.1.2019 η ΕΑΣ είναι κατ’ αρχήν συνταγματική, καθώς τα έσοδά της καταλήγουν στο Αποθεματικό Εθνικής Σύνταξης (ΑΚΑΓΕ). Η νέα απόφαση, που αναμένεται στις αρχές του 2027, αφορά πλέον τον τρόπο υπολογισμού της. Θετική για τη διεκδίκηση είναι η εισήγηση του Γενικού Επιτρόπου της Επικράτειας.

Ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ

Τα όρια της ΕΑΣ αλλάζουν κάθε χρόνο. Για το 2026, η κλίμακα που ισχύει για τις κύριες συντάξεις διαμορφώνεται ως εξής:

Το σημείο που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της αμφισβήτησης είναι ότι η περικοπή επιβάλλεται στο σύνολο της σύνταξης, από το πρώτο ευρώ, και όχι μόνο στο τμήμα πάνω από το όριο. Όπως επισήμανε εύστοχα στην εισήγησή του ο Γενικός Επίτροπος, έτσι δημιουργείται παράλογη δυσαναλογία στις κρατήσεις.

Η υπόθεση που εξετάζει το Ελεγκτικό Συνέδριο

Αφετηρία της υπόθεσης ήταν η αγωγή του πρώην προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία κατατέθηκε στο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 99 του Συντάγματος. Εκείνο την παρέπεμψε στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου για πιλοτική δίκη, της οποίας η κρίση θα αφορά ένα ζήτημα κοινό σε χιλιάδες παρόμοιες υποθέσεις, δηλαδή περίπου 450.000 συνταξιούχους. Στη συζήτηση της υπόθεσης, ο Γενικός Επίτροπος Επικρατείας, ο ανεξάρτητος δικαστικός λειτουργός που διατυπώνει γνώμη για τη νομιμότητα, υποστήριξε ότι ο σχεδιασμός του υπολογισμού είναι αντισυνταγματικός. Επικαλέστηκε την ισότητα στην κατανομή των δημόσιων βαρών και την αρχή της αναλογικότητας, που κατοχυρώνονται στα άρθρα 4 και 25 του Συντάγματος, προτείνοντας η ΕΑΣ να υπολογίζεται κλιμακωτά, όπως ο φόρος εισοδήματος.

Για τους συνταξιούχους έχει ιδιαίτερη σημασία και η εισήγηση να έχει αναδρομική ισχύ η απόφαση μόνο για όσους έχουν ήδη προσφύγει στη δικαιοσύνη. Η εισήγηση δεν δεσμεύει, ωστόσο αποτυπώνει μια πιθανή κατεύθυνση της απόφασης και δείχνει ποιοι ενδέχεται να δικαιούνται αναδρομικά.

Τα ποσά που διεκδικούν οι συνταξιούχοι

Παράδειγμα 1: Απόστρατος αξιωματικός με σύνταξη 3.000 ευρώ. Με τον ισχύοντα τρόπο, η σύνταξη κατατάσσεται στο κλιμάκιο του 10% και η μηνιαία κράτηση ανέρχεται σε 300 ευρώ. Αν εφαρμοζόταν κλιμακωτός υπολογισμός, τα πρώτα 1.468,01 ευρώ θα εξαιρούνταν, ενώ τα επόμενα τμήματα θα επιβαρύνονταν με 3%, 6% και ούτω καθεξής. Η κράτηση θα διαμορφωνόταν περίπου στα 106 ευρώ. Έτσι, η διαφορά των περίπου 194 ευρώ κάθε μήνα θα έφτανε σχεδόν τα 7.000 ευρώ σε διάστημα τριετίας.

Ενδεικτικά ποσά για διαφορετικές κατηγορίες συνταξιούχων

Όσοι ανήκουν στο ίδιο κλιμάκιο έχουν την ίδια μηνιαία διαφορά, ανεξάρτητα από το ακριβές ύψος της σύνταξής τους. Για παράδειγμα, διοικητικός υπάλληλος με 1.550 ευρώ και εκπαιδευτικός με 1.750 ευρώ χάνουν από 44,04 ευρώ τον μήνα. Αντίστοιχα, υπαξιωματικός με 1.800 ευρώ και μηχανικός με 1.900 ευρώ έχουν απώλεια 97,52 ευρώ έκαστος. Επομένως, η υπερβολική επιβάρυνση εξαρτάται από το κλιμάκιο στο οποίο εντάσσεται η σύνταξη και όχι από το ύψος της.

Πώς επηρεάζει η άθροιση των κύριων συντάξεων την ΕΑΣ

Ο υπολογισμός της ΕΑΣ γίνεται ενιαία και όχι ξεχωριστά για κάθε σύνταξη. Όταν κάποιος λαμβάνει περισσότερες κύριες συντάξεις, όπως τη δική του και σύνταξη χηρείας, τα ποσά προστίθενται. Η κράτηση προκύπτει από το συνολικό ποσό και μετά κατανέμεται αναλογικά στις επιμέρους συντάξεις. Κατά συνέπεια, δύο συντάξεις που χωριστά δεν θα επιβαρύνονταν μπορεί αθροιστικά να οδηγήσουν τον δικαιούχο σε υψηλό κλιμάκιο.

Στο πρώτο παράδειγμα, καθεμία από τις δύο συντάξεις θα ήταν απαλλαγμένη από την ΕΑΣ εφόσον εξεταζόταν μόνη της, αφού και οι δύο υπολείπονται των 1.468,01 ευρώ. Όταν όμως αθροίζονται, η μηνιαία κράτηση φτάνει τα 154 ευρώ, καθώς εφαρμόζεται συντελεστής 7% στο σύνολο των 2.200 ευρώ.

Στο δεύτερο παράδειγμα, η κράτηση στη μία σύνταξη θα ανερχόταν αυτοτελώς σε 51 ευρώ, με συντελεστή 3%. Με την προσθήκη της σύνταξης χηρείας, το ποσό της κράτησης αυξάνεται στα 234 ευρώ, καθώς εφαρμόζεται 9% στο συνολικό ποσό.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι επιπτώσεις του σημερινού υπολογισμού είναι εντονότερες: η άθροιση των συντάξεων σε συνδυασμό με τον συντελεστή που επιβάλλεται «επί του συνόλου» ενισχύει την αδικία.

Παραγραφή: Γιατί είναι καθοριστική η 31η Δεκεμβρίου 2026

Η παραγραφή είναι το χρονικό όριο μετά το οποίο μια απαίτηση δεν μπορεί πλέον να διεκδικηθεί δικαστικά, ακόμη κι αν είναι βάσιμη. Για τους συνταξιούχους του Δημοσίου, οι απαιτήσεις για καθυστερούμενες συντάξεις παραγράφονται σε δύο χρόνια. Η προθεσμία δεν υπολογίζεται από τον μήνα της κράτησης, αλλά από το τέλος του οικονομικού έτους κατά το οποίο γεννήθηκε η απαίτηση. Η άσκηση αγωγής διακόπτει την παραγραφή, γι’ αυτό όσοι επιθυμούν να διεκδικήσουν αναδρομικά πρέπει να κινηθούν έως τις 31/12/2026, ώστε να μη χαθεί το 2024 από τα έτη για τα οποία μπορούν να ζητήσουν αναδρομικά.

Συγκεκριμένα:

Ποιοι συνταξιούχοι χρειάζεται να καταθέσουν αγωγή

Η κατάθεση αγωγής εξασφαλίζει αυτόματα δικαίωση;

Μέχρι στιγμής, θετική είναι μόνο η εισήγηση. Η Ολομέλεια ενδέχεται να απορρίψει την αγωγή ή να αποφασίσει ότι η αλλαγή θα ισχύσει αποκλειστικά για το μέλλον. Ωστόσο, η διαφορά ως προς τα αναδρομικά είναι μεγάλη και αυτό συνυπολογίζεται ιδιαίτερα θετικά στην τελική στάθμιση. Επιπλέον, το Ελεγκτικό Συνέδριο εκδίδει σχετικά γρήγορα αποφάσεις αυτού του είδους.

Για συνταξιούχους του Δημοσίου και ένστολους που εξακολουθούν να καταβάλλουν ΕΑΣ, η προσφυγή στο Ελεγκτικό Συνέδριο αποτελεί συμφέρουσα επιλογή έως την 31 Δεκεμβρίου 2026. Αυτό αφορά ιδιαίτερα όσους λαμβάνουν σύνταξη πάνω από 2.000 € ή έχουν άθροισμα της δικής τους σύνταξης και της σύνταξης χηρείας. Με την αγωγή κατοχυρώνουν δύο πράγματα:

• ζητούν αναδρομικά για το 2024–2026, πριν παραγραφεί το 2024, και
• εντάσσονται στην κατηγορία που, σύμφωνα με την εισήγηση του Επιτρόπου, είναι η μόνη που θα λάβει αναδρομικά.

*Γράφει ο Διονύσης Ρίζος, Δικηγόρος Αθηνών