Ελευσίνα: Το μαχαίρι και οι πολιτικές πλάτες της απανθρωποποίησης

Η καταγγελλόμενη επίθεση στην Ελευσίνα θέτει ένα ερώτημα που δεν εξαντλείται στην ταυτότητα εκείνων που φέρονται να κρατούσαν το μαχαίρι: τι παράγει ένας δημόσιος λόγος που παρουσιάζει ανθρώπους ως απειλές προς εξουδετέρωση; Η πολιτική ευθύνη της απανθρωποποίησης δεν είναι λεπτομέρεια. Δεν είναι, όμως, ούτε υποκατάστατο της διερεύνησης μιας επίθεσης.

Ο Ιάσονας Αποστολόπουλος καταγγέλλει ότι στην Ελευσίνα επιχειρήθηκε να δολοφονηθεί άνθρωπος που στοχοποιήθηκε ως «ανθέλληνας λαθρολάγνος». Και διατυπώνει τη βαρύτερη αιχμή του: το μαχαίρι το κρατούσαν οι επιτιθέμενοι, αλλά το χέρι το όπλισαν όσοι μετατρέπουν πρόσφυγες και μετανάστες σε εχθρούς.

Οι λέξεις δεν είναι αθώες

Το επιχείρημά του έχει συγκεκριμένη αφετηρία. Οι χαρακτηρισμοί «εισβολείς» και «λαθραίοι», οι απαιτήσεις να «καθαρίσουν» οι γειτονιές και η φόρτωση της φτώχειας, της ανεργίας και της εγκληματικότητας στους πιο αδύναμους συγκροτούν ένα σχήμα συλλογικής ενοχοποίησης. Ο ισχυρισμός ότι οι πρόσφυγες ζουν πλουσιοπάροχα ενώ οι υπόλοιποι στερούνται τα πάντα προσθέτει το απαραίτητο άλλοθι αγανάκτησης. Πρώτα κατασκευάζεται ο ανεπιθύμητος. Ύστερα η επιθετικότητα απέναντί του αποκτά ακροατήριο.

Ο Αποστολόπουλος δεν αφήνει την πολιτική εξουσία έξω από το κάδρο. Αποδίδει στον Κυριάκο Μητσοτάκη τη δήλωση ότι πρόσφυγες έβαλαν τις φωτιές στον Έβρο, στον Θάνο Πλεύρη επιθυμία για νεκρούς στα σύνορα και στον Αντώνη Σαμαρά εξίσωση του αριθμού των «λαθρομεταναστών» με εκείνον των ανέργων. Πρόκειται για συγκεκριμένες αιτιάσεις του ίδιου, όχι για δηλώσεις που επαληθεύονται αυτομάτως επειδή παρατίθενται. Το πολιτικό ερώτημα, πάντως, παραμένει: πόσο εύκολα η σκληρή γλώσσα βαφτίζεται αποφασιστικότητα;

Η κανονικοποίηση με καλούς τρόπους

Στο ίδιο κατηγορητήριο εντάσσει την κάλυψη της αποφυλάκισης και το επικοινωνιακό «ρετουσάρισμα» του Ηλία Κασιδιάρη, καθώς και το καλωσόρισμα ναζί εγκληματιών από τον Σταμάτη Γονίδη ως «δημόσιων προσώπων». Καταγγέλλει επίσης δημοσιογραφικές ερμηνείες περί ληστείας, τις οποίες αντιπαραβάλλει με αναφορές στο ποδόσφαιρο το 2013. Η αιχμή είναι σαφής: η εξοικείωση δεν είναι ουδετερότητα.

Επικαλείται ακόμη τη ρατσιστική φράση καθηγήτριας στο 6ο Γυμνάσιο Ηρακλείου προς μαθήτρια, δικαιολογήσεις για τη δολοφονία του Θοδωρή στο Άργος και τη διαπόμπευση του Ζακ Κωστόπουλου. Προσθέτει όσα αποδίδει στον ύπαρχο του Blue Horizon για τον Αντώνη Καρυώτη, αρνήσεις δημάρχων στην Κρήτη να στεγάσουν ναυαγούς, τηλεοπτική διατύπωση που εξαιρούσε 18 μετανάστες από τις ανθρώπινες απώλειες και τον ισχυρισμό της Τατιάνας Στεφανίδου για τα ασθενοφόρα στο ναυάγιο της Πύλου. Διαφορετικές υποθέσεις, που ο ίδιος συνδέει με την υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής.

Ευθύνη χωρίς έτοιμη ετυμηγορία

Υπάρχει μια αναγκαία διάκριση: η ηθική και πολιτική ευθύνη δεν ταυτίζεται με την ποινική. Η καταγγελία δεν αποδεικνύει από μόνη της τα περιστατικά, τα κίνητρα ή την αιτιώδη σύνδεση. Ούτε ο αποκλεισμός της φτώχειας, της έλλειψης προοπτικής και των κοινωνικών δικτύων από την εξήγηση του φασισμού τεκμηριώνεται εδώ. Αυτό, όμως, δεν προσφέρει ασυλία στη ρητορική του αποκλεισμού. Όποιος κάνει πολιτική παρουσιάζοντας ανθρώπους ως περιττούς δεν μπορεί μετά να παριστάνει ότι οι λέξεις του ήταν διακοσμητικές.