Τα 18 δισ. της τουρκικής αγοράς και οι άκρες προς τον Ερντογάν

Οι χρηματιστηριακές απώλειες μπορούν να αποδοθούν στην αγορά. Οι καταγγελίες για προνομιακή πληροφόρηση και πολιτικές παρεμβάσεις χρειάζονται κάπως περισσότερες εξηγήσεις. Εκεί βρίσκεται το δύσκολο σημείο για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: η υπόθεση των περίπου 18 δισ. δολαρίων, ή 800-891 δισ. τουρκικών λιρών, δεν περιορίζεται στους οικονομικούς δείκτες. Αγγίζει τις σχέσεις εξουσίας γύρω από την προεδρία.

Η εποπτεία μετά την κατάρρευση

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας, το SPK, ανέστειλε τις συναλλαγές 131 επενδυτικών κεφαλαίων και αποφάσισε την εκκαθάρισή τους. Τα διαχειρίζονταν επτά εταιρείες: Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Bulls και Pardus. Στα κεφάλαια βρίσκονταν χρήματα περισσότερων από 455.000 ιδιωτών επενδυτών.

Ο καταγγελλόμενος μηχανισμός περιλάμβανε χειραγώγηση μετοχών και τεχνητή εκτίναξη τιμών, που προσέλκυσε εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές. Όταν η αγορά υποχώρησε τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, οι φουσκωμένες αποτιμήσεις δεν μπορούσαν να γίνουν μετρητά. Ακολούθησαν αθετήσεις πληρωμών και κατάρρευση. Η εποπτεία εμφανίστηκε με την εκκαθάριση· το ερώτημα είναι πού βρισκόταν πριν.

Το υπουργείο Οικονομικών διέταξε έρευνα για κατάχρηση εξουσίας σε βάρος του πρώην επικεφαλής του SPK, Ιμπραχίμ Ομέρ Γκιονούλ. Τον είχε διορίσει ο Ερντογάν το 2022. Η προσωπική επιλογή δεν αποδεικνύει προεδρική ευθύνη για τις καταγγελλόμενες παρατυπίες. Καθιστά, όμως, την επάρκεια της εποπτείας πολιτικό ζήτημα.

Ονόματα με πολιτικό βάρος

Οι καταγγελίες για συναλλαγές με εσωτερική πληροφόρηση αφορούν κυβερνητικά στελέχη και πρόσωπα του περιβάλλοντός τους. Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι χρησιμοποιήθηκαν επίσης υπεράκτιοι λογαριασμοί, μεταξύ άλλων στο Λουξεμβούργο, και πληρεξούσιοι για να δυσκολεύεται ο εντοπισμός. Πρόκειται για ισχυρισμούς που απαιτούν διερεύνηση, όχι για τελεσίδικες κρίσεις.

Η πρώην υπουργός και αντιπρόεδρος του AKP, Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, φέρεται να παραιτήθηκε από κυβερνητική και κομματική θέση μετά τις καταγγελίες ότι η ίδια και ο σύζυγός της, Ιλιάς Καγιά, αποκόμισαν παράνομα εκατομμύρια από συναλλαγές στη μετοχή της Özata Denizcilik.

Ο Μουσταφά Γιαζιτζί, γιος του αντιπροέδρου του AKP Χαγιατί Γιαζιτζί και ιδιοκτήτης εμπλεκόμενης εταιρείας, αντιμετώπισε δέσμευση περιουσίας και απαγόρευση εξόδου. Καταγγέλλεται ότι πολιτική παρέμβαση ανέτρεψε τη δέσμευση, ενώ ο ταξιδιωτικός περιορισμός παρέμεινε. Εδώ η συζήτηση ξεφεύγει οριστικά από τις αποδόσεις των χαρτοφυλακίων.

Οι γνωριμίες δεν είναι αθώωση

Ο πρώην υπουργός Οικονομίας Νιχάτ Ζεϊμπεκτζί αναφέρεται ότι είχε περίπου 5 εκατ. δολάρια στην Tera Portföy, τα οποία δεν πρόλαβε να αποσύρει. Ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ αναφέρεται λόγω των στενών σχέσεών του με το κομματικό στέλεχος Οσμάν Αρικάν Νατζάρ, που φέρεται να έφυγε στο εξωτερικό με 400 εκατ. δολάρια. Στον πρώην βουλευτή Ερτάν Αϊντίν, οργανωτή της προεδρικής εκστρατείας του 2023, έχει επιβληθεί απαγόρευση ταξιδιού.

Η αναφορά ενός ονόματος δεν αποδεικνύει ενοχή. Αλλά όταν δίπλα στους επενδυτές εμφανίζονται διορισμοί, συγγένειες και καταγγελλόμενες παρεμβάσεις, ποιος ακριβώς θα πείσει ότι πρόκειται απλώς για μια κακή χρηματιστηριακή συγκυρία;