Αντικαταβολές στο στόχαστρο, εξηγήσεις ακόμη στην αναμονή

Η πάταξη της φοροδιαφυγής δεν είναι λευκή επιταγή για να αντιμετωπίζεται κάθε μικρή πληρωμή με μετρητά ως ύποπτη. Η καταγγελία ότι τελειώνουν οι αντικαταβολές με μετρητά στην παραλαβή δεμάτων βάζει την κυβέρνηση απέναντι σε ένα απλό ερώτημα: ποιο ακριβώς μέτρο ισχύει, για ποιους και με ποια αιτιολόγηση; Πριν αρχίσουν τα μεγάλα λόγια περί εκσυγχρονισμού, χρειάζεται εξακρίβωση του μέτρου και του πεδίου εφαρμογής του. Το διαθέσιμο υλικό δεν περιλαμβάνει επίσημη διάταξη που να τεκμηριώνει γενική απαγόρευση.

Η αιχμή είναι σκληρή και συγκεκριμένη: γίνεται πράγματι το δεκαπεντάευρο μιας καθημερινής αγοράς ο στόχος της μάχης κατά του μαύρου χρήματος; Η εικόνα της νοικοκυράς που πληρώνει ένα δέμα συμπυκνώνει την κριτική απέναντι σε μια πολιτική που κινδυνεύει να μπερδεύει τη διευκόλυνση του ελέγχου με την ενοχοποίηση της συναλλαγής.

Πρώτα η διάταξη, μετά οι πανηγυρισμοί

Άλλο η αντικαταβολή ως τρόπος εξόφλησης και άλλο τα μετρητά ως μέσο πληρωμής. Χωρίς το ακριβές κείμενο μιας ρύθμισης, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο ούτε ότι καταργείται η υπηρεσία ούτε ότι απαγορεύεται καθολικά η εξόφλησή της με μετρητά. Αυτή η διάκριση δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε πραγματική αλλαγή και σε καταγγελία που χρειάζεται έλεγχο.

Αν υπάρχει τέτοιος περιορισμός, η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποια συναλλαγή καλύπτει, ποιο πρόβλημα αντιμετωπίζει και γιατί απαιτείται αυτή η λύση. Η μικρή αγορά δεν αποτελεί από μόνη της τεκμήριο φοροδιαφυγής. Το ποσό των 15 ευρώ λειτουργεί εδώ ως αιχμηρό παράδειγμα, όχι ως αποδεδειγμένο όριο κάποιας ρύθμισης. Και η φορολογική σοβαρότητα μετριέται στην τεκμηρίωση, όχι στο πόσο εύκολα περιορίζεται μια καθημερινή επιλογή πληρωμής.

Το μετρητό δεν είναι ο ένοχος

Υπάρχει και δεύτερο ερώτημα: εφόσον επιτρέπονται αγορές με μετρητά μέχρι το όριο που επικαλείται η κριτική, γιατί να αντιμετωπίζεται διαφορετικά η παραλαβή ενός δέματος; Η αναφορά στα 500 ευρώ χρειάζεται επίσης έλεγχο ως προς την ακριβή ισχύ και τις προϋποθέσεις της. Δεν αρκεί ένας αριθμός για να αποδειχθεί νομική αντίφαση.

Ο σοβαρός αντίλογος είναι ότι οι ηλεκτρονικές πληρωμές μπορούν να ενισχύσουν την ιχνηλασιμότητα. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει αυτομάτως την αναγκαιότητα κάθε απαγόρευσης. Ούτε οι υπερβολικές αναφορές σε παράνομες αγορές τεκμηριώνουν εξαίρεση υπέρ τους· αποδίδουν την αγανάκτηση, όχι το περιεχόμενο του νόμου.

Η ουσία παραμένει: διαφάνεια δεν σημαίνει συλλογική καχυποψία. Αν η κυβέρνηση περιορίζει τις αντικαταβολές με μετρητά, ας παρουσιάσει καθαρά τον κανόνα και την αναλογικότητά του. Αν δεν τις περιορίζει, ας αποσαφηνιστεί η πραγματικότητα. Η μάχη με το μαύρο χρήμα χρειάζεται στόχο και αποδείξεις — όχι έναν εύκολο ένοχο που κρατά δεκαπέντε ευρώ στην πόρτα.