Ενιαίο δίκτυο τραύματος για στρατιωτικούς και πολίτες: Το σχέδιο με αφετηρία το 401 ΓΣΝΑ και τεχνογνωσία από το Χάρβαρντ

Ο καθηγητής Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Harvard και διευθυντής Τραύματος, Επείγουσας Χειρουργικής και Χειρουργικής Εντατικής Θεραπείας στο Massachusetts General Hospital της Βοστώνης, Δρ. Γεώργιος Βέλμαχος, δηλώνει στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή «104,9 Μυστικά Υγείας» της Τάνιας Μαντουβάλου: «Ευελπιστούμε το Πρότυπο Κέντρο Τραύματος στο 401 ΓΣΝΑ, όπως και όσα στρατιωτικά κέντρα τραύματος δημιουργηθούν στο μέλλον, να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος του συστήματος εφημεριών, ώστε ορισμένες ημέρες της εβδομάδας οι πολίτες να διακομίζονται σε αυτά».

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα υπουργεία Υγείας και Εθνικής Άμυνας έχουν αρχίσει συνομιλίες με αντικείμενο τη συγκρότηση ενός ενιαίου δικτύου Κέντρων Τραύματος. Στο δίκτυο προβλέπεται να συμμετέχουν στρατιωτικά νοσοκομεία, μεταξύ των οποίων το 401 ΓΣΝΑ, καθώς και μονάδες του ΕΣΥ.

Η επιδίωξη, όπως εξηγεί, είναι η σοβαρή αντιμετώπιση των τραυματισμών να γίνεται με οργανωμένο τρόπο, για να σώζονται ζωές και να αποφεύγονται μόνιμες αναπηρίες. Ο διεθνούς κύρους χειρουργός συμμετέχει συμβουλευτικά και οργανωτικά στο εγχείρημα και αναλύει, μεταξύ άλλων, γιατί επιλέχθηκε το 401, πώς θα αξιοποιηθεί η εμπειρία από τη Βοστώνη και πώς θα εκπαιδευτεί το προσωπικό.

Αναφέρεται ακόμη στα νοσοκομεία που ενδέχεται να ενταχθούν αμέσως μετά και στις εφαρμογές που μπορεί να έχει η τεχνητή νοημοσύνη στο τραύμα. Ο γιατρός ήρωας πέτυχε μηδενική θνητότητα μεταξύ των τραυματιών που ο ίδιος διαχειρίστηκε μετά την τρομοκρατική επίθεση στον Μαραθώνιο της Βοστώνης το 2013. Είναι μέλος της Εθνικής Επιτροπής Τραύματος του υπουργείου Υγείας και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη θεσμοθέτηση 17 Κέντρων Τραύματος και δύο Παιδιατρικών το 2025.

«Θέλω να αφήσω πίσω μου ένα Εθνικό Σύστημα Τραύματος για τη χώρα μου, την Ελλάδα», λέει, περιγράφοντας συνοπτικά την προσπάθεια που υπηρετεί εδώ και δύο δεκαετίες.

Συνάντηση με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας

Ερώτηση: Πριν από λίγες ημέρες συναντηθήκατε στη Βοστώνη με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας, Νίκο Δένδια, για το Πρότυπο Κέντρο Τραύματος στο 401. Ποια είναι τα επόμενα βήματα και σε ποια φάση βρίσκεται η προσπάθεια; Πώς συμμετέχετε εσείς και για ποιον λόγο ο υπουργός έχει πει ότι το κέντρο θα μπορούσε να είναι το πιο εξελιγμένο στην Ευρώπη;

Απάντηση: Η προσπάθεια άρχισε πριν από περίπου δύο χρόνια, όταν συζητήσαμε με τον κ. Δένδια την ανάγκη να αποκτήσουν οι Ένοπλες Δυνάμεις ένα Κέντρο Τραύματος. Η συμβολή του ήταν καθοριστική· χωρίς εκείνον δεν θα είχε προχωρήσει τίποτα. Παρότι διαθέτουν υψηλού επιπέδου τεχνολογία και στελέχωση, οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν είχαν εξίσου εξελιγμένο σύστημα διαχείρισης τραύματος. Για έναν στρατιωτικό που πηγαίνει στη μάχη είναι πολύ σημαντικό να ξέρει ότι, αν τραυματιστεί σοβαρά, θα λάβει την αναγκαία φροντίδα. Συζητήσαμε με τον υπουργό την προοπτική να αναπτυχθούν ένα προηγμένο Κέντρο Τραύματος και ένα αντίστοιχο σύστημα στις Ένοπλες Δυνάμεις. Εύχομαι να δημιουργηθούν κι άλλα, ώστε όσοι προστατεύουν τη χώρα να είναι βέβαιοι ότι, αν, ο μη γένοιτο, γίνει μια μεγάλη σύρραξη, θα έχουν την περίθαλψη που απαιτείται. Η δική μου συμμετοχή είναι συμβουλευτική και οργανωτική: στόχος μου είναι να μεταφέρω την τεχνογνωσία που διαθέτουμε εδώ, στο Χάρβαρντ και στα αμερικανικά Κέντρα Τραύματος, ώστε να δημιουργηθεί ανάλογη δομή στην Ελλάδα.

Ερώτηση: Για ποιον λόγο επιλέχθηκε το 401 ως το πρώτο νοσοκομείο;

Απάντηση: Το 401 επιλέχθηκε λόγω της κεντρικής θέσης του και της χωροταξικής διάταξης, που προσφέρεται ιδανικά για τη δημιουργία Κέντρου Τραύματος. Υπάρχουν ευρύχωροι χώροι για την προσγείωση ελικοπτέρων, τα οποία είναι βασικά για τη διακομιδή τραυματιών, ενώ το νοσοκομείο διαθέτει πολύ καλή τεχνολογική υποδομή, η οποία χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση με προτεραιότητα το τραύμα, και εξαιρετικό προσωπικό που, με την κατάλληλη εκπαίδευση, μπορεί να στηρίξει την αρχική λειτουργία. Η επιλογή αυτή δεν υποδηλώνει ότι τα άλλα στρατιωτικά νοσοκομεία στερούνται ανάλογων δυνατοτήτων. Εκτιμούμε ότι σύντομα θα ενταχθούν και άλλα, προκειμένου να εξυπηρετείται επαρκώς ολόκληρη η χώρα.

Ποια στρατιωτικά νοσοκομεία αναμένεται να ενταχθούν στη συνέχεια

Ερώτηση: Ποια νοσοκομεία θα ακολουθήσουν;

Απάντηση: Το 401 βρίσκεται δίπλα στο 251 της Αεροπορίας, επομένως δεν υπάρχει λόγος να δημιουργηθούν δύο Κέντρα Τραύματος σε γειτονικά νοσοκομεία. Το Ναυτικό Νοσοκομείο (ΝΝΑ) διαθέτει εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν μελλοντικά, αν και η πρόσβαση σε αυτό είναι κάπως δυσκολότερη, κυρίως για τα ελικόπτερα. Το 424 στη Θεσσαλονίκη θα εξυπηρετεί τη Βόρεια Ελλάδα. Ωστόσο, το 401 αποτελεί το κατάλληλο σημείο εκκίνησης για την ανάπτυξη του συστήματος τραύματος των Ενόπλων Δυνάμεων.

Εκπαίδευση και δοκιμασμένα πρωτόκολλα από τη Βοστώνη στην Ελλάδα

Ερώτηση: Ποια θα είναι η συνεισφορά του Χάρβαρντ και σε ποια βάση θα συνεργαστείτε με το δικό σας Κέντρο Τραύματος;

Απάντηση: Η συνεργασία θα κινηθεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: ειδικοί από την Ελλάδα θα μεταβαίνουν στη Βοστώνη για εκπαίδευση, ενώ επαγγελματίες από εκεί θα έρχονται στην Ελλάδα.

Ερώτηση: Υπάρχει πρόθεση να υιοθετηθούν και αμερικανικά πρωτόκολλα που δεν εφαρμόζονται αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα;

Απάντηση: Ναι, χωρίς αμφιβολία. Θα αξιοποιήσουμε δοκιμασμένα πρωτόκολλα του Αμερικανικού Κολλεγίου Χειρουργών, καθώς και εκείνα που εφαρμόζονται ειδικότερα στο δικό μου Κέντρο Τραύματος. Έχουν αποδώσει αποτελεσματικά και θα προσαρμοστούν στις συνθήκες της Ελλάδας.

Ερώτηση: Θα απευθύνεται το Κέντρο μόνο σε στρατιωτικούς ή θα δέχεται και πολίτες, για παράδειγμα ανθρώπους που έχουν τραυματιστεί σοβαρά σε τροχαία; Προβλέπεται να ενταχθεί στο Εθνικό Σύστημα Διαχείρισης Τραύματος;

Απάντηση: Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος, για δύο κύριους λόγους. Πρώτον, ένα Κέντρο που διαθέτει τέτοιες δυνατότητες και τεχνογνωσία οφείλει να προσφέρει υπηρεσίες σε όλους τους Έλληνες και όχι μόνο στους στρατιωτικούς. Δεύτερον, σε περίοδο ειρήνης τα περιστατικά τραύματος στον στρατιωτικό τομέα είναι περιορισμένα. Με την εξυπηρέτηση πολιτών, το προσωπικό θα μπορεί να ασκεί καθημερινά την επιστήμη του, να ενημερώνεται για τις εξελίξεις και να διατηρεί υψηλή ετοιμότητα. Γι’ αυτό θα πρέπει να συμμετέχει στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και να δέχεται τραυματίες από τον πολιτικό τομέα.

Συζητήσεις ανάμεσα στα υπουργεία Άμυνας και Υγείας

Ερώτηση: Έχετε συμμετάσχει προσωπικά στον σχεδιασμό του Εθνικού Συστήματος Τραύματος, ως μέλος της αρμόδιας επιτροπής του υπουργείου Υγείας. Το 2025 θεσμοθετήθηκαν 17 Κέντρα Τραύματος και δύο Παιδιατρικά. Θα λειτουργεί αυτόνομα το νέο Πρότυπο Κέντρο Τραύματος στο 401 ή θα συνδεθεί με το σύστημα;

Απάντηση: Ευελπιστούμε το Πρότυπο Κέντρο του 401, μαζί με τα στρατιωτικά κέντρα τραύματος που ενδεχομένως δημιουργηθούν στη συνέχεια, να ενταχθούν πλήρως στο πρόγραμμα εφημεριών. Αυτό σημαίνει ότι θα συμμετέχουν στην εναλλαγή των εφημερευόντων νοσοκομείων και ότι κάποιες ημέρες της εβδομάδας θα μεταφέρονται εκεί πολίτες. Οι αρμόδιες συνομιλίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη ανάμεσα στα υπουργεία Υγείας και Εθνικής Άμυνας, με ζητούμενο τη δημιουργία ενιαίου δικτύου Κέντρων Τραύματος, στο οποίο θα περιλαμβάνονται τόσο τα στρατιωτικά νοσοκομεία όσο και τα νοσοκομεία του ΕΣΥ.

Η πορεία υλοποίησης και τα νοσοκομεία Αττικόν και Ευαγγελισμός

Ερώτηση: Σε τι στάδιο είναι τα Κέντρα Τραύματος που έχουν ήδη θεσμοθετηθεί;

Απάντηση: Έχει ξεκινήσει η υλοποίηση και η στελέχωσή τους γίνεται σταδιακά. Η κατάρτιση του σχεδίου ήταν απαιτητική και χρειάστηκαν χρόνια. Εδώ και 20 χρόνια επισημαίνω προσωπικά πόσο αναγκαίο είναι να δημιουργηθεί στην Ελλάδα Εθνικό Σύστημα Τραύματος, για να σωθούν πολλές ζωές, κυρίως νέων ανθρώπων. Τόσο ο σχεδιασμός όσο και η νομοθέτηση ήταν δύσκολα εγχειρήματα. Ορισμένα κέντρα έχουν αρχίσει να λειτουργούν και θα ακολουθήσουν σταδιακά τα υπόλοιπα. Το Αττικόν, για παράδειγμα, βρίσκεται σε αρκετά προχωρημένο στάδιο, με επικεφαλής τον καθηγητή Χειρουργικής κύριο Παντελή Βασιλείου, έναν από τους οργανωτές του Εθνικού Συστήματος Τραύματος και πρόεδρο της Εθνικής Επιτροπής Τραύματος. Σε πολύ καλή φάση είναι και ο Ευαγγελισμός, ο οποίος διαθέτει ιδιαίτερα καλή στελέχωση.

Οι απώλειες από τραυματισμούς και οι μακροχρόνιες αναπηρίες

Ερώτηση: Υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν πόσες ζωές θα μπορούσε να σώσει ένα τέτοιο Κέντρο στην Ελλάδα;

Απάντηση: Τα διαθέσιμα δεδομένα για το τραύμα δεν είναι επαρκή. Με βάση τα στοιχεία που εξετάζουμε, εκτιμούμε ότι οι θάνατοι στην Ελλάδα από τροχαία, πτώσεις και διαπροσωπική βία ανέρχονται ετησίως σε 2.000 έως 5.000. Τα θύματα είναι κυρίως νέοι, αφού το τραύμα αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου για άτομα έως 45 ετών. Υπολογίζεται επίσης ότι όσοι επιβιώνουν με αναπηρία, η οποία είναι συχνά μόνιμη, είναι τουλάχιστον δεκαπλάσιοι. Γίνεται έτσι αντιληπτό πόσο σημαντικό ρόλο μπορεί να έχει ένα οργανωμένο σύστημα τραύματος, τόσο στη σωτηρία ζωών όσο και στην αποτροπή μόνιμων αναπηριών.

Τρεις τομείς όπου απαιτούνται αλλαγές στην Ελλάδα

Ερώτηση: Αν είχατε τη δυνατότητα να προχωρήσετε αύριο σε τρεις αλλαγές στην αντιμετώπιση των σοβαρών τραυματισμών στην Ελλάδα, ποιες θα επιλέγατε;

Απάντηση: Πρώτη προτεραιότητα είναι η προνοσοκομειακή φροντίδα. Τα τελευταία χρόνια έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο, ωστόσο χρειάζεται μεγαλύτερη ενίσχυση, ειδικά σε απομακρυσμένες ηπειρωτικές περιοχές και νησιά. Η γεωγραφία της χώρας καθιστά αναγκαίες τις προηγμένες τεχνικές και το εξειδικευμένο προσωπικό. Δεύτερο ζήτημα είναι η εξειδίκευση: στην Ελλάδα η χειρουργική τραύματος δεν αναγνωρίζεται ως ειδικότητα. Απαιτούνται επαγγελματίες με ειδική κατάρτιση στη φροντίδα των συγκεκριμένων ασθενών. Τρίτος τομέας είναι η αποκατάσταση, όπου η χώρα παρουσιάζει ελλείψεις. Η περίθαλψη του τραυματία συνεχίζεται και μετά την οξεία φάση, καθώς ενδέχεται να απαιτηθούν εβδομάδες ή μήνες αποκατάστασης σε εξειδικευμένα κέντρα, που παραμένουν σπάνια στην Ελλάδα.

Ερώτηση: Θα μπορούσε η τεχνητή νοημοσύνη να συνδράμει τους γιατρούς στην πρόβλεψη του κινδύνου για κάθε τραυματία ή στην ταχύτερη λήψη κρίσιμων αποφάσεων; Πόσο απέχουμε από μια τέτοια εξέλιξη;

Απάντηση: Είμαστε πολύ κοντά. Από το 2015 η ομάδα μου ασχολείται με την τεχνητή νοημοσύνη και, σε συνεργασία με μια εξαιρετική ομάδα του MIT, έχουμε δημοσιεύσει πολλές μελέτες για τη συμβολή της στην πρόγνωση και, ακόμη περισσότερο, στη θεραπεία. Δεν επιδιώκουμε βέβαια να πάρει τη θέση των γιατρών ή των νοσηλευτριών. Θέλουμε να ενισχύσουμε το έργο των γιατρών και του νοσηλευτικού προσωπικού. Πιστεύω πως η τεχνητή νοημοσύνη θα μας επιτρέψει να εξηγούμε καλύτερα στους ασθενείς και στις οικογένειές τους την πιθανή πορεία της κατάστασής τους, αλλά, πάνω απ’ όλα, να μας καθοδηγεί στην επιλογή θεραπευτικών παρεμβάσεων, ιδίως σε δύσκολες περιπτώσεις.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο τα ελικόπτερα και οι υποδομές, αλλά και ο συντονισμός

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ένας πολυτραυματίας όταν διακομίζεται σε ελληνικό νοσοκομείο; Πρόκειται για καθυστερήσεις, ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό και συντονισμό ή για την απουσία οργανωμένων Κέντρων Τραύματος και υποδομών, όπως τα ελικοδρόμια;

Απάντηση: Όλα όσα αναφέρατε αποτελούν προβλήματα. Ωστόσο, θα ήθελα να επισημάνω το πιο σημαντικό: η αντιμετώπιση του τραύματος είναι σύνθετη και προϋποθέτει συνεργασία πολλών ειδικοτήτων — νευροχειρουργών, ορθοπαιδικών, γενικών χειρουργών, ψυχολόγων, επεμβατικών ακτινολόγων, εντατικολόγων, νοσηλευτών και άλλων. Είναι απαραίτητα τα ελικόπτερα, τα ελικοδρόμια και τα ασθενοφόρα, όμως προτεραιότητα έχει ένα οργανωμένο σύστημα με εξειδικευμένα μέλη που συνεργάζονται και συντονίζονται άριστα.

Ερώτηση: Τι σας οδήγησε να αφιερωθείτε στο τραύμα και ποια παρακαταθήκη θα θέλατε να αφήσετε όταν ολοκληρώσετε την επαγγελματική σας πορεία;

Απάντηση: Διάλεξα το τραύμα επειδή προσφέρει στον χειρουργό μεγάλο και αδιάκοπο ενδιαφέρον: κάθε ασθενής διαφέρει από εκείνον που προηγήθηκε. Μπορείς να σώσεις έναν άνθρωπο που ήταν υγιής προτού τραυματιστεί και να συμβάλεις ώστε να επιστρέψει στην κοινωνία πλήρως υγιής. Κυρίως, όμως, το τραύμα ενσαρκώνει μια σχεδόν ρομαντική προσέγγιση στην ιατρική, όπως θα έπρεπε να ασκείται: χωρίς διακρίσεις μεταξύ πλουσίων και φτωχών και ανεξάρτητα από τη φυλή. Τραυματισμό μπορεί να υποστεί οποιοσδήποτε, και ο χειρουργός τραύματος έχει τη δυνατότητα να προσφέρει σε όλους ανεξαιρέτως. Η δική μου επιθυμία είναι να αφήσω στην Ελλάδα ένα εθνικό σύστημα τραύματος, ώστε να σωθούν πολλές ζωές, ιδιαίτερα νέων ανθρώπων, οι οποίοι, αν επιβιώσουν και αποθεραπευτούν, θα μπορέσουν να προσφέρουν ξανά στην κοινωνία.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ