Νότια Αφρική: Αρχαία απολιθώματα ίσως αποκαλύπτουν ταφές γυναικών

Απολιθώματα που βρέθηκαν σε σπήλαιο της Νότιας Αφρικής ίσως δίνουν στοιχεία για μια μέχρι πρότινος άγνωστη ταφική πρακτική ενός εξαφανισμένου είδους ανθρωπίδων.

Για πρώτη φορά, ερευνητές εξήγαγαν αρχαίες πρωτεΐνες από δόντια του Homo naledi. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι ο υπόγειος θάλαμος όπου βρέθηκαν τα λείψανα μπορεί να χρησίμευε για την ταφή μόνο γυναικών.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Cell», αφορά την ανακάλυψη στο σπήλαιο Rising Star. Οι επιστήμονες ανέλυσαν 23 δόντια από τουλάχιστον 20 διαφορετικά άτομα, αναζητώντας βιολογικούς δείκτες για να προσδιορίσουν το φύλο τους.

Η απουσία της πρωτεΐνης από όλα τα δείγματα

Για να απομονώσουν μικροσκοπικά πεπτίδια από το απολιθωμένο σμάλτο των δοντιών, οι ερευνητές εφάρμοσαν ειδικές τεχνικές που δεν προκαλούσαν ζημιά στα πολύτιμα ευρήματα.

Κεντρικό σημείο της έρευνας ήταν η Amelogenin-Y, πρωτεΐνη που παράγεται από γονίδιο του ανδρικού χρωμοσώματος Υ. Ωστόσο, οι αναλύσεις δεν εντόπισαν τον συγκεκριμένο δείκτη σε κανένα από τα δείγματα.

Εργαστηριακοί έλεγχοι επιβεβαίωσαν ότι οι πρωτεΐνες ήταν αρχαίες και δεν οφείλονταν σε σύγχρονη επιμόλυνση. Το εύρημα καθιστά πιθανότερο ότι τα άτομα ήταν γυναίκες, αλλά δεν αποδεικνύει οριστικά πως ο χώρος χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για την ταφή τους.

Τα λείψανα του Homo naledi και το μυστήριο του σπηλαίου

Το Rising Star έγινε γνωστό το 2013, μετά τον εντοπισμό πολλών απολιθωμάτων του Homo naledi στο εσωτερικό του.

Ο Homo naledi έζησε πριν από περίπου 335.000 έως 241.000 χρόνια. Το είδος συνδύαζε ανατομικά χαρακτηριστικά αρχαϊκού τύπου με γνωρίσματα που παραπέμπουν περισσότερο στον σύγχρονο άνθρωπο.

Στον θάλαμο Ντιναλέντι, τα λείψανα εμφάνιζαν μικρές ανατομικές αποκλίσεις μεταξύ των ενηλίκων. Αυτό δυσχέραινε τον προσδιορισμό του φύλου τους με βάση αποκλειστικά τα οστά.

Η ανάλυση των πρωτεϊνών προσθέτει ένα νέο εργαλείο στη μελέτη των απολιθωμάτων και μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι συγκεκριμένοι ανθρωπίδες αντιμετώπιζαν τον θάνατο.

Η πιθανότητα γενετικής μετάλλαξης στον Homo naledi

Οι επιστήμονες, ωστόσο, δεν αποκλείουν μια διαφορετική ερμηνεία των ευρημάτων. Το ότι δεν ανιχνεύθηκε η Amelogenin-Y δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη πως όλα τα άτομα ήταν θηλυκά· ορισμένα μπορεί να ήταν αρσενικά.

Αν ο πληθυσμός του Homo naledi παρέμεινε απομονωμένος για πολλές γενιές, είναι πιθανό το γονίδιο που παράγει αυτή την πρωτεΐνη να μεταλλάχθηκε ή ακόμη και να εξαφανίστηκε από το γενετικό του απόθεμα.

Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε ότι ανάμεσα στα άτομα που βρέθηκαν στο σπήλαιο ενδέχεται να υπήρχαν βιολογικά αρσενικά, παρότι απουσίαζε ο συγκεκριμένος μοριακός δείκτης.

Έτσι, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο χώρος να προοριζόταν για την ταφή αποκλειστικά γυναικών. Αν επιβεβαιωθεί, η υπόθεση θα μπορούσε να φωτίσει τις κοινωνικές σχέσεις και τις ταφικές συνήθειες αρχαίων ανθρωπίδων, πολύ πριν εμφανιστεί ο σύγχρονος άνθρωπος.