Χάλεντ Χαφτάρ: Στην Άγκυρα σε ένα νέο βήμα προσέγγισης της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη

Ο Χάλεντ Χαφτάρ, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης και γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, έφθασε σήμερα, 12 Νοεμβρίου, στην Τουρκία για επίσημη επίσκεψη που θα διαρκέσει αρκετές ημέρες. Η άφιξή του στην Άγκυρα συνιστά ακόμη μία ένδειξη της σταδιακής προσέγγισης της Τουρκίας με τη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία της Βεγγάζης, παρότι η Άγκυρα στήριζε επί μακρόν την αντίπαλη κυβέρνηση της Τρίπολης.

Στην αεροπορική βάση Εσένμπογα, κοντά στην Άγκυρα, υποδέχθηκαν τον Χάλεντ Χαφτάρ ο Τούρκος στρατηγός Χασάν Καγιά και άλλοι ανώτεροι αξιωματικοί.

Πριν από την επίσκεψη, στις 11 Νοεμβρίου, είχε προηγηθεί τηλεφωνική συνομιλία του αδελφού του, Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτή διοικητή των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, με τον στρατηγό Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου, αρχηγό του τουρκικού Γενικού Επιτελείου. Σύμφωνα με τη λιβυκή πλευρά, η συνομιλία επικεντρώθηκε στην ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, στις διμερείς σχέσεις και σε θέματα περιφερειακής ασφάλειας.

Κατά την επίθεση των δυνάμεων του Χαλίφα Χαφτάρ το 2019–2020, η Τουρκία αποτέλεσε τον κύριο στρατιωτικό υποστηρικτή της κυβέρνησης της Τρίπολης και συνέβαλε καθοριστικά στην ανακοπή της προέλασής τους. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτή επικοινωνία και με τη Βεγγάζη, διευρύνοντας την επιρροή της και στις δύο πλευρές της διαιρεμένης Λιβύης.

Η διαδικασία προσέγγισης επιταχύνθηκε το 2025, όταν Τούρκοι αξιωματούχοι επισκέφθηκαν τη Βεγγάζη, ανάμεσά τους και ο επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν. Οι επαφές διατηρήθηκαν και το 2026, ενώ ο Σαντάμ Χαφτάρ απέκτησε ολοένα πιο σημαντικό ρόλο στις σχέσεις με την Άγκυρα.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η διάσταση για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το γεγονός ότι η επίσκεψη γίνεται λιγότερο από έναν μήνα μετά την έγκριση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, του τουρκολιβυκού μνημονίου οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η οποία εδρεύει στο Τομπρούκ.

Με την απόφαση αυτή, η ανατολική Λιβύη αλλάζει ουσιαστικά στάση, καθώς αρχικά είχε απορρίψει τη συμφωνία που είχε συνάψει η Άγκυρα με την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης. Ταυτόχρονα, το λιβυκό κοινοβούλιο ανακάλεσε αποφάσεις του 2020, οι οποίες απέρριπταν τις συμφωνίες με την Τουρκία και προέβλεπαν τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων.

Η εξέλιξη προκάλεσε, ως γνωστόν, την αντίδραση της Αθήνας. Η Ελλάδα εξακολουθεί να χαρακτηρίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο παράνομο και ανυπόστατο, με το επιχείρημα ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη. Παρόμοιες αντιρρήσεις έχουν εκφράσει η Κύπρος και η Αίγυπτος, ενώ η Τουρκία υπερασπίζεται τη νομιμότητα της συμφωνίας. Η έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν αίρει τις διεθνείς διαφωνίες σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Η ανάπτυξη στρατιωτικών σχέσεων με την οικογένεια Χαφτάρ αποτελεί μία επιπλέον πλευρά της τουρκικής πολιτικής. Πλέον, η Άγκυρα επιδιώκει συνεργασία όχι μόνο με την κυβέρνηση της Τρίπολης, αλλά και επαφές με τις στρατιωτικές δομές που ελέγχουν την ανατολική και μεγάλο μέρος της νότιας Λιβύης. Έτσι αποκτά περισσότερα περιθώρια παρέμβασης στις μελλοντικές πολιτικές και στρατιωτικές διευθετήσεις της χώρας.

Μέχρι στιγμής δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένες συμφωνίες για εξοπλισμούς, εκπαίδευση ή ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στις περιοχές που βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Χαφτάρ. Επομένως, η επίσκεψη δεν συνιστά ακόμη ένδειξη νέας στρατιωτικής συμφωνίας, αν και επιβεβαιώνει ότι οι διμερείς επαφές αναβαθμίζονται.

Για την Ελλάδα, βασικό στοιχείο είναι πως η στρατιωτική προσέγγιση ανάμεσα στην Άγκυρα και τη Βεγγάζη προχωρά παράλληλα με τη μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης στο θέμα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Με αυτόν τον τρόπο, η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια σχέση που στο παρελθόν ήταν εχθρική σε πρόσθετο δίαυλο πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας, με συνέπειες τόσο για τις εσωτερικές ισορροπίες στη Λιβύη όσο και για την Ανατολική Μεσόγειο.