Σαν σήμερα 11 Νοεμβρίου 1918: Το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου με χιλιάδες νεκρούς

Στις 11:00 το πρωί της 11ης Νοεμβρίου 1918 τέθηκε σε ισχύ η ανακωχή, τερματίζοντας τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Δυτικό Μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ύστερα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια αιματηρών συγκρούσεων.

Η τελευταία ημέρα του Μεγάλου Πολέμου, ωστόσο, δεν συνδέθηκε μόνο με τη σιγή των όπλων. Χιλιάδες στρατιώτες σκοτώθηκαν λίγες ώρες πριν από την επίσημη κατάπαυση του πυρός.

Η συμβολική σύμπτωση των αριθμών έδωσε στην ημερομηνία την ονομασία «11η ώρα της 11ης ημέρας του 11ου μήνα».

Η υπογραφή της συμφωνίας είχε προηγηθεί κατά αρκετές ώρες: έγινε στις 5:10 το πρωί, σε σιδηροδρομικό βαγόνι στο δάσος της Κομπιέν, στη βόρεια Γαλλία.

Στο σημείο αυτό, οι Γερμανοί αντιπρόσωποι αποδέχθηκαν τους όρους των Συμμάχων. Ο στρατάρχης Φερδινάνδος Φος, αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων, δεν διέταξε να σταματήσουν αμέσως οι εχθροπραξίες, αλλά όρισε αναμονή έξι ωρών, για να φτάσει η είδηση στις μονάδες που μάχονταν σε μέτωπο περίπου 760 χιλιομέτρων.

Πώς άρχισε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος

Η δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστροουγγαρίας στο Σεράγεβο, στις 28 Ιουνίου 1914, από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ αποτέλεσε την αφετηρία του Μεγάλου Πολέμου.

Το γεγονός προκάλεσε αλυσιδωτές εξελίξεις μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Στις 28 Ιουλίου η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία, ενώ σύντομα ενεπλάκησαν στη σύγκρουση η Γερμανία, η Ρωσία, η Γαλλία και η Βρετανία.

Στο Δυτικό Μέτωπο επικράτησε ο πόλεμος χαρακωμάτων, με εκτεταμένες περιοχές της Ευρώπης να μετατρέπονται σε τόπους μαζικής σφαγής.

Οι τεράστιες απώλειες σημάδεψαν τις μάχες στο Βερντέν, στο Σομ και στο Υπρ. Πολυβόλα, βαρύ πυροβολικό, δηλητηριώδη αέρια και συρματοπλέγματα έκαναν εξαιρετικά δύσκολη κάθε απόπειρα προέλασης.

Τον Απρίλιο του 1917, η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο ενδυνάμωσε την Αντάντ. Η τελική έκβαση διαμορφώθηκε το 1918, όταν απέτυχε η γερμανική εαρινή επίθεση και ακολούθησε η συμμαχική αντεπίθεση των «Εκατό Ημερών».

Σταδιακά αποσύρονταν από τον πόλεμο και οι σύμμαχοι της Γερμανίας: η Βουλγαρία υπέγραψε ανακωχή στις 29 Σεπτεμβρίου 1918, η Οθωμανική Αυτοκρατορία στις 31 Οκτωβρίου και η Αυστροουγγαρία στις 3 Νοεμβρίου.

Στη Γερμανία, η ανταρσία των ναυτών και η επανάσταση είχαν ως αποτέλεσμα την παραίτηση του αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄ στις 9 Νοεμβρίου.

Στη συνέχεια, η νέα γερμανική κυβέρνηση έστειλε στην Κομπιέν αντιπροσωπεία υπό τον Ματίας Έρτσμπεργκερ. Εκεί υπογράφηκε η συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.

Οι αιματηρές τελευταίες ώρες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου

Οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν και μετά την υπογραφή της ανακωχής. Κάποιοι διοικητές δεν ανακάλεσαν τις επιθετικές διαταγές που είχαν ήδη δώσει, ενώ στρατιωτικές μονάδες προχωρούσαν ακόμη, προσπαθώντας να καταλάβουν περισσότερο έδαφος πριν από τις 11:00.

Ο Αμερικανός αρχιστράτηγος Τζον Τζ. Πέρσινγκ αντιμετώπιζε με επιφύλαξη την ανακωχή. Κατά την εκτίμησή του, άφηνε τον γερμανικό στρατό να αποχωρήσει χωρίς να έχει υποστεί ολοκληρωτική ήττα.

Δεν εξέδωσε εντολή που να σταματά συνολικά τις επιθέσεις και άφησε στους διοικητές των μονάδων την ευθύνη να αποφασίσουν σχετικά.

Παράλληλα, οι πυροβολαρχίες εξακολουθούσαν να βάλλουν, είτε για να χρησιμοποιήσουν τα πυρομαχικά που διέθεταν είτε για να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερες θέσεις. Ορισμένες μονάδες, μάλιστα, φέρεται να ανταγωνίζονταν για το ποια θα έριχνε την τελευταία βολή του πολέμου.

Στις 11 Νοεμβρίου, το Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα χρησιμοποίησε συνολικά 233 τόνους πυρομαχικών, στοιχείο ενδεικτικό της έντασης των τελευταίων ωρών.

Ο ιστορικός Τζόζεφ Πέρσικο υπολογίζει ότι οι απώλειες στο Δυτικό Μέτωπο εκείνη την ημέρα ανήλθαν σε 10.944, με 2.738 στρατιώτες να έχουν σκοτωθεί.

Η κατάπαυση του πυρός απείχε μόλις λίγες ώρες, ωστόσο η τελευταία ημέρα του πολέμου αποδείχθηκε ιδιαίτερα αιματηρή.

Χένρι Γκούνθερ: Ο στρατιώτης που σκοτώθηκε ένα λεπτό πριν από την ανακωχή

Μεταξύ των θυμάτων της 11ης Νοεμβρίου ήταν ο Αμερικανός στρατιώτης Χένρι Νίκολας Γκούνθερ. Καταγράφηκε ως ο τελευταίος Αμερικανός στρατιώτης που σκοτώθηκε σε μάχη και συχνά χαρακτηρίζεται ως ο τελευταίος μαχητής που έχασε τη ζωή του στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Γεννημένος στις 6 Ιουνίου 1895 στη Βαλτιμόρη του Μέριλαντ, προερχόταν από οικογένεια γερμανικής καταγωγής. Κατατάχθηκε στον αμερικανικό στρατό τον Σεπτέμβριο του 1917 και υπηρέτησε στο 313ο Σύνταγμα Πεζικού της 79ης Μεραρχίας.

Στην αρχή είχε τον βαθμό του λοχία και ασχολούνταν με τον εφοδιασμό. Τον υποβίβασαν, όμως, σε απλό στρατιώτη, όταν στρατιωτικός λογοκριτής εντόπισε επιστολή του προς φίλο του. Σε αυτή περιέγραφε τις δύσκολες συνθήκες στα χαρακώματα και τον προέτρεπε να αποφύγει τη στράτευση.

Όπως φαίνεται, η εξέλιξη τον σημάδεψε έντονα. Συμπολεμιστές του ανέφεραν ότι στη συνέχεια έγινε πιο κλειστός και λιγομίλητος.

Τον Σεπτέμβριο του 1918, στη διάρκεια της επίθεσης Μωζ-Αργκόν, ένα θραύσμα οβίδας τον τραυμάτισε στο χέρι. Παρά τον τραυματισμό, αρνήθηκε να φύγει από το μέτωπο και εξακολούθησε να αναλαμβάνει επικίνδυνες αποστολές ως αγγελιαφόρος.

Το πρωινό της 11ης Νοεμβρίου, η μονάδα του βρισκόταν στην περιοχή της Μεύσης, κοντά στο Σομόν-ντεβάν-Νταμβιγιέρ και βορειοδυτικά του Βερντέν. Στις 10:44 οι στρατιώτες έλαβαν εντολή να κρατήσουν τις θέσεις τους έως τις 11:00.

Στη συνέχεια, η διμοιρία του έφτασε σε ένα γερμανικό οδόφραγμα, το οποίο προστάτευαν δύο ομάδες πολυβόλων. Καθώς γνώριζαν ότι πλησίαζε η ανακωχή, οι Γερμανοί προσπάθησαν να σταματήσουν την προέλαση των Αμερικανών: έριξαν προειδοποιητικά πυρά και τους έκαναν νοήματα να μην προχωρήσουν.

Παρά τα σήματα, ο Γκούνθερ κατευθύνθηκε προς τις γερμανικές θέσεις κρατώντας προτεταμένη την ξιφολόγχη του. Οι Γερμανοί τον πυροβόλησαν και τον σκότωσαν όταν έφτασε σε απόσταση λίγων μέτρων. Ήταν 10:59, ένα μόλις λεπτό πριν αρχίσει να ισχύει η ανακωχή.

Δεν αποσαφηνίστηκε ποτέ τι τον ώθησε σε αυτή την πράξη.

Μια πιθανή εξήγηση είναι πως επιδίωκε να ανακτήσει την τιμή του μετά τον υποβιβασμό και να δείξει την αφοσίωσή του στον στρατό. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει άγνωστο με βεβαιότητα τι τον οδήγησε σε εκείνη την τελευταία επίθεση.

Και άλλοι στρατιώτες σκοτώθηκαν σχεδόν την ίδια ώρα με τον Γκούνθερ. Ανάμεσά τους ήταν ο Βρετανός Τζορτζ Έλισον και ο Καναδός Τζορτζ Λόρενς Πράις, που καταγράφονται επίσης μεταξύ των τελευταίων νεκρών του πολέμου.

Η ιστορική καταγραφή αναφέρει ότι στις 11:00, κοντά στο Μονς του Βελγίου, ένας Γερμανός πολυβολητής έριξε την τελευταία ριπή του. Έπειτα άδειασε το όπλο, έβγαλε το κράνος και κατευθύνθηκε προς τα μετόπισθεν.

Με την ανακωχή της 11ης Νοεμβρίου 1918 σταμάτησαν οι εχθροπραξίες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά όχι και οι συνέπειές του. Οι νεκροί και οι τραυματίες, μαζί με τις κοινωνικές ανατροπές που ακολούθησαν, σημάδεψαν την Ευρώπη για δεκαετίες. Η φρίκη της ζωής στα χαρακώματα πέρασε και στη λογοτεχνία, όπως στο αντιπολεμικό έργο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Αποχαιρετισμός στα όπλα», το οποίο κυκλοφόρησε το 1929.