Voyager: Το πρώτο ανθρώπινο δημιούργημα που θα απέχει μία ημέρα φωτός από τη Γη – «Είναι το μήνυμά μας προς τον Γαλαξία»

Στις 05:16:07 το πρωί της 18ης Νοεμβρίου 2026 (ώρα EST), το διαστημικό σκάφος Voyager 1 της NASA αναμένεται να βρίσκεται περίπου 26 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τη Γη. Τότε, ένα σήμα του θα χρειάζεται ακριβώς 24 ώρες —μία ημέρα φωτός— για να φτάσει στον πλανήτη μας.

Πρόκειται να γίνει το πρώτο κατασκεύασμα ανθρώπινης προέλευσης που θα φτάσει τόσο μακριά από τη Γη, γράφοντας ακόμη ένα ιστορικό ορόσημο ανάμεσα στις πολλές πρωτιές της αποστολής, λίγο πριν από τη συμπλήρωση 50 ετών από την εκτόξευσή της.

Οι αποστολές Voyager 1 και Voyager 2, τις οποίες διευθύνει η NASA, εκτοξεύτηκαν το 1977 με απόσταση λίγων εβδομάδων μεταξύ τους και ταξιδεύουν στο Διάστημα εδώ και 49 χρόνια. Αρχικά εξερεύνησαν τους γιγάντιους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος, στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, προτού συνεχίσουν στον διαπλανητικό χώρο. Το Voyager 1 εισήλθε στον διαστρικό χώρο το 2012 και το Voyager 2 το 2018. Από τότε μελετούν περιοχές του Διαστήματος που δεν έχει προσεγγίσει άλλη αποστολή μέχρι σήμερα, ενώ δεν αναμένεται να φτάσει εκεί κάποια άλλη για τις επόμενες δεκαετίες.

«To “Voyager” είναι το πιο μακρινό αντικείμενο της ανθρωπότητας και το μήνυμά μας προς τον Γαλαξία. Μεταφέρει και τον χρυσό δίσκο, με πληροφορίες για το τι είναι η ανθρωπότητα και από πού προήλθε», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο σπουδαίος Έλληνας επιστήμονας και πρωτεργάτης της αποστολής «Voyager», Σταμάτης Κριμιζής.

«Για μένα, η σημαντικότερη κατάκτηση των αποστολών “Voyager” είναι ότι περάσαμε από το Ηλιακό μας σύστημα στον Γαλαξία για πρώτη φορά και αυτό δεν πρόκειται να ξαναγίνει για πολλά χρόνια», υπογραμμίζει. Ο κ. Κριμιζής εντάχθηκε το 1971 στην επιστημονική ομάδα του Voyager ως το νεότερο μέλος της. Το πρόγραμμα ονομαζόταν τότε «Mariner Jupiter Saturn 1977» και μετονομάστηκε σε «Voyager» λίγο πριν από την εκτόξευση των δύο σκαφών. «Το να είσαι μέλος εκείνης της ομάδας είναι συγκινητικό», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κριμιζής, που σήμερα είναι ο μόνος εν ζωή από την αρχική ομάδα. Ο ίδιος θυμάται ότι η αποστολή είχε αρχικά σχεδιαστεί να διαρκέσει μόλις τέσσερα χρόνια. «Δεν φανταζόμασταν ότι θα διαρκέσει τόσο πολύ», λέει, προσθέτοντας ότι «δώσαμε φοβερές μάχες». Σε αυτές περιλαμβανόταν και η προσπάθεια να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση, ώστε το πρόγραμμα να ταξιδέψει στους εξωτερικούς πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος και, αργότερα, να περάσει στον διαστρικό χώρο.

Γεγονότα και ανακαλύψεις που άλλαξαν την ιστορία της αποστολής
Το Κέντρο Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΔΕΤ), μέσω του οποίου η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην αποστολή Voyager, και ο Σταμάτης Κριμιζής, πρώην πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, πραγματοποίησαν χθες ημερίδα στο κτίριο της Ακαδημίας. Η εκδήλωση ήταν αφιερωμένη στη «Μια ημέρα φωτός των αποστολών Voyager» και συμμετείχαν διακεκριμένοι επιστήμονες της NASA, των οποίων η πορεία συνδέεται με την αποστολή.
Ο Λέναρντ Φισκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και πρώην αναπληρωτής διοικητής της NASA για την Επιστήμη και τις Εφαρμογές του Διαστήματος, μίλησε για «ορισμένα τυχαία, μη προγραμματισμένα γεγονότα που αποδείχθηκαν ευεργετικά» για τη συνέχιση του Voyager. Ανάμεσα στα παραδείγματα που έφερε ήταν η ολοκλήρωση της εξερεύνησης των τεσσάρων γιγάντιων πλανητών από το Voyager 2, όταν έφτασε στον Ποσειδώνα το 1989. Τότε, «το πρόγραμμα Voyager δεν είχε πλέον λόγο ύπαρξης στο πλαίσιο του Τμήματος Πλανητικής Επιστήμης και για να συνεχιστεί έπρεπε να μεταφερθεί σε ένα άλλο καταλληλότερο τμήμα». Επειδή ο ίδιος είχε την ευθύνη του σχεδιασμού όλων των προγραμμάτων της NASA για την επιστήμη του Διαστήματος, μετέφερε τη διοικητική εποπτεία και τη χρηματοδότηση στο Τμήμα Ηλιακής και Διαστημικής Φυσικής, το οποίο επανασύστησε.

Ο Ραλφ ΜακΝατ, επικεφαλής των Επιστημών του Διαστήματος στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και επί σειρά ετών μέλος της επιστημονικής ομάδας της αποστολής, περιέγραψε όσα πέτυχαν τα «Voyager». Μεταξύ άλλων, τα σκάφη πραγματοποίησαν τη μοναδική κοντινή εξερεύνηση των συστημάτων του Ουρανού και του Ποσειδώνα, ανακάλυψαν δακτυλίους γύρω από τον Δία, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, καθώς και ακτίνες στους δακτυλίους του Κρόνου. Εντόπισαν επίσης θείο και ηφαίστεια στην Ιώ, δορυφόρο του Δία, θερμοπίδακες πάγου και ηφαιστειακή δραστηριότητα στον Τρίτωνα, δορυφόρο του Ποσειδώνα, αλλά και μαγνητικό πεδίο, μαγνητόσφαιρα και ζώνες ακτινοβολίας στον Ουρανό και τον Ποσειδώνα. «Και τέλος, είδαμε τα όρια της ηλιόσφαιρας», πρόσθεσε.
Για τον Κωνσταντίνο Διαλυνά, διευθυντή του Κέντρου Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, σημαντικό επίτευγμα είναι ότι τα «Voyager» πέρασαν την ηλιόπαυση, δηλαδή το εξωτερικό όριο της ηλιόσφαιρας, και εισήλθαν στον διαστρικό χώρο. Το ακριβές σημείο στο οποίο βρίσκεται αυτό το όριο εξακολουθεί, ωστόσο, να προκαλεί διαφωνίες μεταξύ επιστημόνων. Ορισμένοι, ανάμεσά τους και ο Λέναρντ Φισκ, εκτιμούν ότι τα δύο σκάφη δεν έχουν διασχίσει την ηλιόπαυση. «Ακόμα δεν έχουμε επιλύσει αυτή τη διαφωνία και υπάρχουν θέματα για να συζητήσουμε. Αυτό είναι επιστήμη, θέτουμε ερωτήματα, τα συζητάμε και διαφωνούμε», σημείωσε ο κ. Διαλυνάς.
Με μια παραστατική περιγραφή των ευρημάτων, ο κ. Διαλυνάς παρομοίασε την ηλιόσφαιρα με θολή και σκοτεινή εικόνα, για την οποία διατυπώνουμε ερωτήματα χωρίς να έχουμε τις απαντήσεις. Οι αποστολές «Voyager» καθάρισαν αυτή την εικόνα.

Η ενέργεια των «Voyager» εξαντλείται
Σε διαδικτυακή σύνδεση, η Νίκι Φοξ, αναπληρώτρια διοικήτρια της Διεύθυνσης Επιστημονικών Αποστολών της NASA, δήλωσε ότι είναι «θαύμα» η αντοχή τεχνολογίας παλαιότερης γενιάς σε τόσο απαιτητικό περιβάλλον επί τόσο μεγάλο διάστημα. «Η αποστολή σχεδιάστηκε πριν από περίπου 60 χρόνια και του χρόνου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τότε που τα διαστημικά σκάφη βρέθηκαν στο Διάστημα. Κι όμως και τα δύο αυτά διαστημικά σκάφη εξακολουθούν να λειτουργούν στον διαστρικό χώρο. Είναι παλιά τεχνολογία αλλά σκεφτείτε την ποιότητά της, αφού λειτουργεί ακόμα και σήμερα», ανέφερε.
Η κ. Φοξ αναφέρθηκε και στην ευρηματικότητα της ομάδας του «Voyager». «Θυμάστε εκείνο που αποκαλούσαν Big Bang, τη στιγμή που έκαναν μια επανεκκίνηση στα συστήματα βρίσκοντας τρόπο να παρατείνουν τη λειτουργία τους για ακόμα περισσότερο καιρό; Είναι πραγματικά εκπληκτικό, εμπνέει θαυμασμό» είπε.
Τα ενεργειακά αποθέματα των δύο σκαφών, πάντως, μειώνονται και δεν αναμένεται να συνεχίσουν να λειτουργούν για μεγάλο διάστημα. Όπως εξήγησε η κ. Φοξ, η αποστολή «Voyager» «ουσιαστικά προετοιμάζει το έδαφος για τα ερωτήματα και τον σχεδιασμό του “Interstellar Probe”, της επόμενης αποστολής που θέλουμε να στείλουμε στον διαστρικό χώρο».
Ερωτηθείσα για το χρονικό διάστημα που θα απαιτηθεί ώστε μια επόμενη αποστολή να φτάσει στον διαστρικό χώρο, η ίδια απάντησε: «νομίζω πως το πιο γρήγορο σενάριο αφορά ένα ταξίδι περίπου 30-35 ετών μέχρι να φτάσει εκεί. Το “Voyager 1” πέρασε στον διαστρικό χώρο το 2012, το “Voyager 2” το 2018, οπότε χρειάστηκαν πάνω από 30 χρόνια για να βρεθούν εκεί. Διαθέτουμε νέα τεχνολογία και σίγουρα μπορούμε να επιταχύνουμε, αλλά η απόσταση μέχρι να βγούμε στον διαστρικό χώρο είναι τεράστια».
Ο Τόμας Ζουρμπούχεν, καθηγητής στο ETH της Ζυρίχης, προκάτοχος της Νίκι Φοξ και εκείνος που παρέμεινε περισσότερο στη θέση, έχοντας επιβλέψει σημαντικές αποστολές, μεταξύ των οποίων το διαστημικό τηλεσκόπιο «James Webb», υπογράμμισε: «η συντριπτική πλειονότητα των αποστολών δεν αποτελεί πρωτοποριακό εγχείρημα επιπέδου του “Voyager”. Σχεδόν τα πάντα στο “Voyager” ήταν καινούρια, η διάρκειά του, το είδος των τεχνολογιών που αξιοποιήθηκαν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ήταν κάτι νέο, πραγματικά πρωτοποριακό. Σε όλα όσα εστιάζουμε αυτή τη στιγμή ξεκινούν από το “Voyager”.»

ΑΠΕ-ΜΠΕ – Μαρία Κουζινοπούλου/ photo: NASA /JPL-Caltech