Ουκρανία: «Κλείδωσε» η ευρωπαϊκή εκπροσώπηση στις συνομιλίες με τη Ρωσία – Οι 5 χώρες των διαπραγματεύσεων

Τη σύνθεση της ευρωπαϊκής πλευράς στις επόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία οριστικοποίησαν οι Ευρωπαίοι, με πέντε χώρες και τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναλαμβάνουν κεντρική θέση στη διαπραγμάτευση. Την ανακοίνωση έκανε την Παρασκευή (13/11), μετά τη συνάντηση των ηγετών στο Δουβλίνο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Στο σχήμα συμμετέχουν η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία. Η συμφωνία έρχεται ύστερα από μήνες αντιπαραθέσεων για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση στις συνομιλίες με τη Μόσχα, ενώ στη διαδικασία αναμένεται να πάρει μέρος και το ΝΑΤΟ.

Όπως μετέδωσαν το Reuters και το Associated Press, αντί να επιλεγεί ένας απεσταλμένος, οι Ευρωπαίοι αποφάσισαν να συγκροτήσουν πολυμελή αντιπροσωπεία. Στόχος είναι να υπάρξει κοινή γραμμή τόσο έναντι της Ρωσίας όσο και απέναντι στις αμερικανικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.

Η εξέλιξη έρχεται μετά τις αναφορές των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι δήλωσαν ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν αποδέχθηκε τη συμμετοχή ευρωπαϊκών εκπροσώπων στον επόμενο γύρο των συνομιλιών.

Οι πέντε χώρες που συμμετέχουν και η παρουσία των ευρωπαϊκών θεσμών

Όπως γνωστοποίησε ο Αντόνιο Κόστα, στην ευρωπαϊκή ομάδα θα μετέχουν εκπρόσωποι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία, μαζί με αντιπροσώπους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι πέντε χώρες έχουν σημαντικό πολιτικό και στρατιωτικό βάρος στην ευρωπαϊκή στήριξη της Ουκρανίας. Το συγκεκριμένο μοντέλο δίνει παράλληλα θέση στη Βρετανία, που δεν αποτελεί πλέον μέλος της ΕΕ.

Με μια αντιπροσωπεία πολλών μελών μπορούν να εκπροσωπηθούν και χώρες του «Συνασπισμού των Προθύμων». Τα κράτη αυτά έχουν δεσμευθεί να προσφέρουν στρατιωτική υποστήριξη σε ενδεχόμενη μελλοντική κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.

Η συμμετοχή της Πολωνίας δίνει φωνή και στις χώρες της ανατολικής πτέρυγας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτές βρίσκονται συχνά αντιμέτωπες με ρωσικές υβριδικές απειλές, όπως ενέργειες επιρροής και συμβάντα με drones.

«Η Ευρώπη πρέπει να μιλά με μία σαφή και ενιαία φωνή σε όλες τις συζητήσεις που διαμορφώνουν το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου μας. Και αυτό, τελικά, είναι ομαδική προσπάθεια», ανέφερε ο Κόστα στη συνέντευξη Τύπου μετά τη συνάντηση των ηγετών στο Δουβλίνο.

Το Reuters επικαλείται Ευρωπαίους αξιωματούχους, σύμφωνα με τους οποίους στην αντιπροσωπεία αναμένεται να συμμετέχουν οι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας των πέντε κρατών, καθώς και εκπρόσωποι τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Εκπροσώπηση του ΝΑΤΟ προβλέπεται επίσης στις συνομιλίες που θα πραγματοποιηθούν στο μέλλον.

Έχει συμφωνηθεί η μορφή της συμμετοχής, ωστόσο δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστά όλα τα πρόσωπα που θα αναλάβουν συγκεκριμένες διαπραγματευτικές θέσεις.

Οι διαφωνίες που προηγήθηκαν για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση

Η συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Δουβλίνο τερματίζει, τουλάχιστον ως προς το σχήμα των διαπραγματεύσεων, τη μακρά διαφωνία ανάμεσα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Οι κυβερνήσεις καλούνταν να αποφασίσουν αν η Ευρώπη θα εκπροσωπείται από έναν κοινά εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο ή από ομάδα αξιωματούχων που θα προέρχονται από διαφορετικά κράτη και θεσμούς.

Υπέρ της ενιαίας εκπροσώπησης είχε ταχθεί η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι. Κατά την άποψή της, τα πολλά και διαφορετικά σχήματα συνομιλιών αποδυναμώνουν την ευρωπαϊκή θέση.

Στις συζητήσεις συμμετείχαν επίσης ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας.

Την Παρασκευή, η Κάλας ανέφερε ότι η εκπροσώπηση της Ευρώπης στην εξωτερική πολιτική και την ασφάλεια περιλαμβάνεται ήδη στις δικές της αρμοδιότητες.

«Εγώ είμαι αυτή που εκπροσωπεί την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας», είπε, σύμφωνα με το Associated Press.

Μιλώντας για την αντίθεση της Μόσχας στην ίδια, συμπλήρωσε: «Γνωρίζω ότι οι Ρώσοι δεν με θέλουν, αλλά έχουμε εμείς λόγο στο ποιος εκπροσωπεί τη Ρωσία;».

Η επιλογή μιας ομάδας πολλών εκπροσώπων δίνει χώρο στις διαφορετικές ευρωπαϊκές επιδιώξεις, χωρίς να αναθέτει όλη τη διαδικασία σε έναν διαπραγματευτή.

Η συμφωνία μετά τις συνομιλίες Γουίτκοφ και Κούσνερ με τον Πούτιν

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες κατέληξαν στην απόφαση μετά την έντονη διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων ημερών. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, καθώς και η συνάντηση των Αμερικανών απεσταλμένων με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Κρεμλίνο.

Στις 10 και 11 Νοεμβρίου, αντιπροσωπείες της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών συναντήθηκαν για διαπραγματεύσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ωστόσο, δεν σημειώθηκε ουσιαστική πρόοδος στο εδαφικό ζήτημα.

Εκπρόσωποι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ευρωπαϊκή Ένωση είχαν μεταβεί επίσης στο Άμπου Ντάμπι, αλλά δεν έλαβαν μέρος στις κύριες τριμερείς συνομιλίες.

Στη Μόσχα, την Πέμπτη (12/11), οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τον Ρώσο πρόεδρο, θέτοντας το θέμα της ευρωπαϊκής παρουσίας στις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Ο Γουίτκοφ γνωστοποίησε μετά τη συνάντηση πως ο Πούτιν είχε αποδεχθεί να συμμετάσχουν οι Ευρωπαίοι στη διαδικασία.

Στη συνέχεια, στο Δουβλίνο, οι δύο Αμερικανοί διαπραγματευτές είχαν συνάντηση με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Κατά τον Κούσνερ, χωρίς τη συμμετοχή των Ευρωπαίων δεν μπορεί να επιτευχθεί μια συνολική συμφωνία.

«Δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», είπε.

Ο Ζελένσκι καλωσόρισε την εξέλιξη, τονίζοντας πως πλέον η Ευρώπη θα διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στις συνομιλίες.

«Θα έχουν φωνή», είπε χαρακτηριστικά.

Όροι της Μόσχας για την ευρωπαϊκή συμμετοχή στις συνομιλίες

Παρά τις δηλώσεις των Αμερικανών διαπραγματευτών, η Ρωσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις τον ρόλο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Την Παρασκευή, το Κρεμλίνο δήλωσε ότι η Ρωσία ενδέχεται να δεχθεί ευρωπαϊκές χώρες στις ειρηνευτικές συνομιλίες, εφόσον πειστεί πως αυτές επιδιώκουν πραγματικά την ειρήνη.

Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν ζητήσει, παράλληλα, να προηγηθεί μια ευρύτερη συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Ευρώπη, πριν τεθούν επί τάπητος επιμέρους θέματα του πολέμου στην Ουκρανία.

Η στάση αυτή προκαλεί αντιδράσεις από Ευρωπαίους ηγέτες. Εκφράζουν φόβους ότι η Μόσχα θέλει να μετατοπίσει τις διαπραγματεύσεις, από την κατάπαυση του πυρός και την κυριαρχία της Ουκρανίας, προς μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Μερτς: Η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στις συζητήσεις για την ίδια

Την πρόταση του Κρεμλίνου απέρριψε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, λέγοντας πως η Ευρώπη δεν θα δεχθεί να αποφασιστεί το μέλλον της ασφάλειάς της χωρίς να έχει συμμετάσχει η ίδια.

«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος.

Επίσης, ο Μερτς απέρριψε την προοπτική επαναδιαπραγμάτευσης της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης, επιμένοντας ότι υπάρχει ήδη σχετικό πλαίσιο.

«Δεν υπάρχει ανάγκη να συζητήσουμε για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Την έχουμε ήδη», πρόσθεσε.

Την ίδια ανησυχία εξέφρασε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, προειδοποιώντας πως οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να κάνουν παραχωρήσεις προς τη Ρωσία χωρίς λόγο.

«Δεν μπορεί να υπάρξει αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης. Αυτό είναι που απαιτεί ο Πούτιν», ανέφερε.

Και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε πως οι ρωσικές αξιώσεις για ευρύτερες συνομιλίες γύρω από την ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορεί να απομακρύνουν την προσοχή από την άμεση ανάγκη για επίτευξη κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία.

Οι φόβοι για νέες παραχωρήσεις προς τη Ρωσία

Οι συζητήσεις στο Δουβλίνο έφεραν στο προσκήνιο τον προβληματισμό ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι η Ρωσία μπορεί να αξιοποιήσει τις διαπραγματεύσεις, επιδιώκοντας ευρύτερες αλλαγές στο σύστημα ασφάλειας της ηπείρου.

Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα είχε αξιώσει να αποχωρήσουν δυνάμεις του ΝΑΤΟ από κράτη που προσχώρησαν στη Συμμαχία μετά το 1997. Το αίτημα είχε απορριφθεί.

Όπως μετέδωσε το Reuters, κατά τις συζητήσεις ηγέτες από την Πολωνία, τις χώρες της Βαλτικής και τα σκανδιναβικά κράτη υποστήριξαν ότι δεν πρέπει να γίνει διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία για αλλαγές στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ανησύχησε ότι οι επόμενες διπλωματικές επαφές ενδέχεται να καταλήξουν σε μια νέα «στιγμή Άνκορατζ». Με αυτόν τον όρο αναφέρθηκε στη σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα, όπου οι Ευρωπαίοι αιφνιδιάστηκαν από τις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς δεν συμμετείχαν εκπρόσωποι της Ουκρανίας και της Ευρώπης.

«Σας παρακαλώ, όχι εκπλήξεις. Συνεχίστε να λειτουργείτε ως ομάδα με την Ευρώπη και την Ουκρανία», είπε ο Μερτς.

Σε ακόμη πιο αυστηρό τόνο, ο πρωθυπουργός της Λετονίας Άντρις Κούλμπεργκς χαρακτήρισε «παγίδα» τις συνομιλίες για αλλαγές στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.

Επισήμανε ότι η Ευρώπη υπερτερεί της Ρωσίας πληθυσμιακά, οικονομικά και σε στρατιωτικές δυνατότητες, καλώντας τους Ευρωπαίους ηγέτες να υιοθετήσουν πιο αποφασιστική στάση.

«Εμείς, ως Ευρώπη, πρέπει επιτέλους να αποκτήσουμε μεγαλύτερα κότσια», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Την Πέμπτη, 40 ευρωπαϊκές χώρες που μετείχαν στην ευρύτερη συνάντηση του Δουβλίνου υπέγραψαν διακήρυξη. Σε αυτήν αναφέρεται ότι οι αποφάσεις που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια πρέπει να λαμβάνονται με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.

Η επόμενη κίνηση στην προσπάθεια αυτή είναι η διαμόρφωση της πενταμελούς ευρωπαϊκής εκπροσώπησης. Κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις αναλαμβάνουν η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία.

Παρότι έχει συμφωνηθεί το πλαίσιο της συμμετοχής, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ποιοι ακριβώς θα εκπροσωπήσουν τις χώρες, ενώ παραμένει αβέβαιο αν θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στα βασικά ζητήματα που εξακολουθούν να αποτελούν σημείο διαφωνίας μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.