Γρίπη: Γιατί κάποιοι δεν αρρωσταίνουν «ποτέ» – Τα γονίδια και η «ασπίδα» της μύτης

Γιατί κάποιοι άνθρωποι παθαίνουν γρίπη κάθε χρόνο, ενώ άλλοι λένε ότι δεν έχουν νοσήσει ποτέ; Η απάντηση σχετίζεται εν μέρει με τα γονίδια, την ανοσολογική μνήμη και τα βακτήρια που ζουν στη μύτη. Ωστόσο, το να μην υπάρχουν συμπτώματα δεν σημαίνει ότι δεν έγινε μόλυνση ή ότι δεν μπορεί να μεταδοθεί ο ιός. Για τους μηχανισμούς που καθορίζουν την αντίδραση του οργανισμού στη γρίπη μιλά, σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM και στην εκπομπή «104,9 Μυστικά Υγείας» της Τάνιας Μαντουβάλου, η Γεωργία Γκιούλα, καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας στο ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος. Η ίδια εκτιμά ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα έχουμε διαθέσιμο καθολικό εμβόλιο για τη γρίπη, που θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού και θα προσφέρει προστασία για περισσότερο από έναν χρόνο. Όπως διευκρινίζει, η διάρκειά της εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έρευνας.

Ίδιος ιός, διαφορετική πορεία της γρίπης

Η κ. Γκιούλα εξηγεί ότι, ακόμη και όταν δύο υγιείς άνθρωποι ίδιας ηλικίας και με ίδιες συνθήκες ζωής εκτεθούν στον ίδιο ιό, η εξέλιξη μπορεί να διαφέρει πολύ. Μελέτες εξετάζουν συγκεκριμένα γονίδια, τα οποία μελετώνται ήδη σε εργαστήρια και εμποδίζουν τον ιό να εισέλθει στα κύτταρα και να προκαλέσει μόλυνση. «Το ανοσοποιητικό μας σύστημα, είναι αυτό το οποίο θα πολεμήσει όχι μόνο τον ιό της γρίπης, αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επίσης, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν κάποιες γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος λίγο πιο αδύναμα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό που θα μπει, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα σκοτώσουν τον ιό. Δηλαδή, διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την όλη πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό μας».

«Δεν κολλάω ποτέ γρίπη»: Ασυμπτωματική μόλυνση και διαφορετικά στελέχη

Είναι δυνατόν κάποιος να έχει μολυνθεί, να νιώθει εντελώς καλά και παρ’ όλα αυτά να μεταδίδει τον ιό στους άλλους, όπως συμβαίνει και με την COVID-19. «Ναι μπορεί να συμβεί. Όμως θέλω να διευκρινίσω ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που θα νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός ατόμου που είναι τελείως ασυμπτωματικό. Το άτομο που νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα του ιού στο περιβάλλον του, άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικό από ένα άτομο που απλώς φέρει τον ιό και δεν έχει τη χαρακτηριστική συμπτωματολογία.

Επιπλέον, η μόλυνση από τον ίδιο ιό μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο ιός της γρίπης μεταβάλλεται διαρκώς, τόσο από χρονιά σε χρονιά όσο και στη διάρκεια της ίδιας επιδημικής περιόδου. Έτσι, ενδέχεται να προσβληθούμε από διαφορετικά στελέχη, αλλά και από διαφορετική ποσότητα του ιού.

Μικροβίωμα της μύτης: ασπίδα απέναντι στους ιούς

Η διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος μελετά το μικροβίωμα της μύτης και του ανώτερου αναπνευστικού, το οποίο, όπως σημειώνει, λειτουργεί ως φύλακας όχι μόνο απέναντι στη γρίπη αλλά και σε πολλούς άλλους αναπνευστικούς ιούς. «Όταν λέμε μικροβίωμα, εννοούμε τη φυσιολογική μας χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον, όχι μόνο απέναντι στον ιό της γρίπης, αλλά απέναντι σε πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Άρα ναι, το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί να αποτρέψει τον ιό, ή να ανοίξει τον δρόμο σε αυτόν. Και τα καλά βακτήρια, μας προστατεύουν σε βάθος χρόνου. Δεν είναι μόνο τα βακτήρια που έχουμε εκείνη τη στιγμή που θα μας μολύνει ο ιός της γρίπης. Το μικροβίωμα είναι ένα δαχτυλικό αποτύπωμα που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, με τον άνθρωπο δηλαδή, είναι ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα».

Καθολικό εμβόλιο κατά της γρίπης μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια

Αν οι επιστήμονες καταφέρουν να εξηγήσουν γιατί κάποιοι άνθρωποι εμφανίζουν τόσο ισχυρή αντίσταση στη γρίπη, η γνώση αυτή θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία ενός καθολικού αντιγριπικού εμβολίου, με κάλυψη απέναντι σε πολλά στελέχη και μεγαλύτερη διάρκεια προστασίας, ρωτά στη συνέχεια την καθηγήτρια. «Θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεση μας, καθώς αυτή τη στιγμή είναι σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για τη δημιουργία ενός πανγονοτυπικού εμβολίου (σσ εμβόλιο το οποίο θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης). Δεν μιλάμε για κάποιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ή κάτι πολύ μακρινό. Γιατί αυτό, το οποίο μας δυσκολεύει κάθε χρόνο, είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει. Εμβολιαζόμαστε με ένα εμβόλιο, το οποίο είναι πολύ αποτελεσματικό, αλλά η απόφαση για τη σύστασή του έχει γίνει με βάση τα δεδομένα που είχαμε την προηγούμενη χρονιά. Άρα, αν μπορέσουμε και το ξεπεράσουμε αυτό, που πολύ σύντομα θα συμβεί, από ό,τι μας δείχνουν όλες οι μελέτες και όλα τα δεδομένα, θα έχουμε πράγματι ένα εμβόλιο, με το οποίο δεν θα μας ενδιαφέρει αν έχουμε γρίπη Α, ή γρίπη Β κάθε χρονιά. Και επίσης, θα έχουμε και ένα εμβόλιο, το οποίο θα μας δίνει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του έτους». Η καθηγήτρια διευκρινίζει ότι δεν είναι ακόμη γνωστό πόσα χρόνια θα κρατά η προστασία από το νέο εμβόλιο. «Δεν μπορώ να σας απαντήσω για πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία, ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Σίγουρα, όμως, μιλάμε για ένα εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιούμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε ».

Τι διατηρεί στη μνήμη του το ανοσοποιητικό μετά από παλαιότερες λοιμώξεις

Η λοίμωξη από γρίπη οδηγεί στην παραγωγή αντισωμάτων, τα οποία όμως έχουν μικρή διάρκεια λόγω της δομής, της λειτουργίας και των χαρακτηριστικών του ιού, επισημαίνει η κυρία Γκιούλα, απαντώντας στο αν μια παιδική γρίπη μπορεί να επηρεάσει την άμυνα του οργανισμού και να προστατεύσει μετά από δεκαετίες. «Μπορεί σε βάθος χρόνου, τα αντισώματα να αφήνουν κάποια ανοσία, αλλά σίγουρα δεν μας προστατεύουν 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό όμως, έστω και μικρό, μπορεί αυτά τα αντισώματα να παραμείνουν, χωρίς όμως να θεωρούμε ότι είναι απολύτως προστατευτικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του ιού της γρίπης το 2009. Τότε, είδαμε ότι μεγαλύτερα άτομα δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση, όσο νεαροί ενήλικες. Και αυτό τότε, είχε αποδοθεί στο γεγονός ότι αυτός ο πανδημικός ιός, ο Η1Ν1, ήταν ένας ιός ο οποίος κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια. Άρα τα μεγαλύτερα άτομα είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας, απέναντι σε αυτό το πανδημικό στέλεχος».

Η γρίπη κυκλοφορεί νωρίτερα φέτος – Ο τύπος Α κυριαρχεί στη Νότια Ελλάδα

Τα έως τώρα δεδομένα καταγράφουν πρόωρη άνοδο της δραστηριότητας της γρίπης σε πανελλαδικό επίπεδο φέτος, αναφέρει η κ. Γκιούλα, σημειώνοντας πως η εικόνα αυτή δεν αφορά τη Θεσσαλονίκη. «Κυρίως, πρόκειται για ευρήματα από τη Νότια Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, το έχουμε δει και άλλες χρονιές. Θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί αυτή η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τώρα. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και μια πιο βαριά επιδημική περίοδο. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα και η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα».