Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Το HALC ζητά δημόσια απόρριψη από τον Ρούμπιο – Στο επίκεντρο τα δικαιώματα της Ελλάδας

Το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) ζητά από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, να απορρίψει δημόσια το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να δεσμευτεί ρητά ότι δεν δημιουργεί έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων χωρών, μεταξύ αυτών και της Ελλάδας. Παράλληλα, προειδοποιεί πως οι αξιώσεις Τουρκίας και Λιβύης απειλούν και αμερικανικά στρατηγικά και ενεργειακά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε επιστολή που απευθύνει στον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, η οργάνωση, της οποίας εκτελεστικός διευθυντής είναι ο Έντι Ζεμενίδης, επικρίνει την πρόσφατη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Εκτιμά ότι η θέση που διατυπώθηκε δεν είναι τόσο σαφής όσο εκείνη που είχε εκφράσει η Ουάσινγκτον το 2019, χαρακτηρίζοντας τότε το μνημόνιο «αντιπαραγωγικό και προκλητικό».

Η παρέμβαση του HALC ακολουθεί την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου. Η εξέλιξη προκάλεσε αντίδραση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και έφερε ξανά στο προσκήνιο τις συνέπειες της συμφωνίας για τις θαλάσσιες αξιώσεις και τις ενεργειακές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση και η αμερικανική στάση

Ως αντίθεση στην αμερικανική τοποθέτηση, η οργάνωση προβάλλει τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις 21 Οκτωβρίου, με τη συμφωνία και των 27 κρατών μελών, η ΕΕ επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ είναι «άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη».

Το HALC σημειώνει πως ανάλογες αντιρρήσεις έχουν εκφράσει επίσης το Ισραήλ και η Αίγυπτος.

Στις 22 Οκτωβρίου, αντίθετα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε σε διευθέτηση των θαλάσσιων διαφορών με διαπραγματεύσεις καλής πίστης, καθώς και σε διάλογο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, οι οποίες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Η οργάνωση υπενθυμίζει ότι, μετά την υπογραφή του μνημονίου το 2019, η αμερικανική διπλωματία το είχε χαρακτηρίσει «αντιπαραγωγικό και προκλητικό».

Το HALC εκτιμά ότι η απουσία σαφούς αμερικανικής θέσης για τη νομική ισχύ του μνημονίου μπορεί να εκληφθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως έμμεση αποδοχή των διεκδικήσεών τους.

Οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις στο επίκεντρο

Η οργάνωση εστιάζει ιδιαίτερα στην παρουσία ενεργειακών εταιρειών από τις ΗΠΑ στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη.

Στην επιστολή γίνεται λόγος για τις συμφωνίες που υπέγραψε τον Φεβρουάριο η Chevron, με αντικείμενο την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές της Ελλάδας. Η εταιρεία έχει συμμετοχή 70%, ενώ στις περιοχές περιλαμβάνονται τα οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2».

Η Λιβύη, όπως αναφέρεται, έχει καταθέσει επίσημη διαμαρτυρία για τις ελληνικές έρευνες στις εν λόγω θαλάσσιες περιοχές. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, από την πλευρά του, έχει ισχυριστεί ότι τα οικόπεδα της Chevron επικαλύπτονται με θαλάσσια ζώνη την οποία το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποδίδει στη Λιβύη.

Γίνεται επίσης αναφορά στην ExxonMobil, που έχει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Στις περιοχές αυτές έχουν διεξαχθεί σεισμικές έρευνες από το 2022.

Το HALC εντάσσει τις επενδύσεις αυτές στην προσπάθεια της Ευρώπης να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και στην ευρύτερη ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή.

Η οργάνωση επικαλείται ακόμη την επισήμανση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι η επίλυση των θαλάσσιων διαφορών ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες. Υποστηρίζει πως η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ορίων προκαλεί αβεβαιότητα για τις αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες καλούνται να διαθέσουν σημαντικά κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου βάθους.

Η σημασία της Σούδας για την ασφάλεια

Η επιστολή συνδέει το θέμα και με την ασφάλεια, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της αμερικανικής ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες υποδομές των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κατά το HALC, οι απόπειρες αμφισβήτησης της θαλάσσιας δικαιοδοσίας στην περιοχή γύρω από την Κρήτη επιβαρύνουν το περιβάλλον ασφάλειας της βάσης και μπορεί να απειλήσουν αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα.

Τι ζητά το HALC από τον Μάρκο Ρούμπιο

Η οργάνωση καλεί τον Μάρκο Ρούμπιο να επιβεβαιώσει, στη βάση του διεθνούς δικαίου, τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, μαζί με τις θαλάσσιες ζώνες που γεννούν τα νησιά. Ζητά επίσης να καταστήσει σαφές προς την Άγκυρα και την Τρίπολη ότι οι μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν πρέπει να εμποδίζουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών.

Παράλληλα, ζητά από την Ουάσινγκτον να συντονιστεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς εταίρους της, προκειμένου να υπάρξει κοινή στάση απέναντι στο μνημόνιο.

Το HALC επισημαίνει ότι «Η Τουρκία και η Λιβύη δεν πρέπει να αφεθούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα», καταλήγοντας πως οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να διατυπώσουν τη θέση τους με σαφήνεια τουλάχιστον αντίστοιχη αυτής που επιδεικνύει η Ευρώπη.