Γρίπη: Γιατί κάποιοι δεν κολλάνε «ποτέ» – Τι ρόλο παίζουν τα γονίδια, το ανοσοποιητικό και το μικροβίωμα

Η γρίπη προσβάλλει κάθε χρόνο εκατομμύρια ανθρώπους, όμως υπάρχουν και εκείνοι που λένε πως δεν έχουν νοσήσει ποτέ.

Στην εξήγηση για το γιατί κάποιοι δεν εμφανίζουν γρίπη συμβάλλουν το γενετικό προφίλ, η ανοσολογική μνήμη και τα βακτήρια που ζουν στη μύτη. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, κάποιος μπορεί να έχει μολυνθεί και να μεταδώσει τον ιό.

Η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας του ΑΠΘ και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα, αναλύει σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM τους παράγοντες που διαμορφώνουν την αντίδραση του οργανισμού στη γρίπη. Παράλληλα, προβλέπει ότι μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια θα είναι διαθέσιμο ένα καθολικό αντιγριπικό εμβόλιο, το οποίο θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού και θα παρέχει προστασία για διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους. Όπως διευκρινίζει, η ακριβής διάρκεια της προστασίας εξακολουθεί να μελετάται.

Πώς ο ίδιος ιός προκαλεί διαφορετική νόσηση

Γιατί δύο απολύτως υγιείς άνθρωποι ίδιας ηλικίας, με παρόμοιες συνθήκες διαβίωσης και έκθεση στον ίδιο ιό, μπορεί να νοσήσουν με πολύ διαφορετικό τρόπο; Η κ. Γκιούλα εξηγεί ότι πολλές μελέτες εστιάζουν σε συγκεκριμένα γονίδια, τα οποία εξετάζονται ήδη από τους ειδικούς σε εργαστηριακό επίπεδο και εμποδίζουν τον ιό να εισέλθει στα κύτταρά μας και να προκαλέσει μόλυνση. «Το ανοσοποιητικό μας σύστημα είναι αυτό το οποίο θα πολεμήσει όχι μόνο τον ιό της γρίπης, αλλά και όλους τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Επίσης, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν κάποιες γενετικές μεταλλάξεις που κάνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού μας συστήματος λίγο πιο αδύναμα, με αποτέλεσμα να μην μπορούν εύκολα να πάρουν τον ιό που θα μπει, να τον επεξεργαστούν και να τον παρουσιάσουν στα κύτταρα που θα σκοτώσουν τον ιό. Δηλαδή, διάφοροι γενετικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την όλη πορεία του ιού μέσα στον οργανισμό μας».

«Δεν κολλάω ποτέ γρίπη»: Ασυμπτωματική λοίμωξη και διαφορετικά στελέχη

Είναι δυνατόν κάποιος να φέρει τον ιό χωρίς κανένα σύμπτωμα, να νιώθει εντελώς καλά και παρ’ όλα αυτά να τον μεταδίδει στους άλλους, όπως γίνεται και με την COVID-19; Η απάντηση είναι θετική, με την κ. Γκιούλα να κάνει μια διευκρίνιση: «Ναι μπορεί να συμβεί. Όμως θέλω να διευκρινίσω ότι το ιικό φορτίο ενός ατόμου που θα νοσήσει με την κλασική συμπτωματολογία, είτε ελαφρύτερη είτε βαρύτερη, δεν είναι το ίδιο με εκείνο ενός ατόμου που είναι τελείως ασυμπτωματικό. Το άτομο που νοσεί με όλα τα γνωστά συμπτώματα αποβάλλει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα του ιού στο περιβάλλον του, άρα είναι πολύ πιο μεταδοτικό από ένα άτομο που απλώς φέρει τον ιό και δεν έχει τη χαρακτηριστική συμπτωματολογία.

Επιπλέον, δύο άνθρωποι μπορεί να μολυνθούν από τον ίδιο ιό, αλλά με κάπως διαφορετικά χαρακτηριστικά, καθώς ο ιός της γρίπης μεταβάλλεται διαρκώς, όχι μόνο από χρονιά σε χρονιά, αλλά ακόμα και μέσα στην επιδημική περίοδο. Έτσι, ενδέχεται να πρόκειται για δύο διαφορετικά στελέχη και για διαφορετική ποσότητα ιού.

Το μικροβίωμα της μύτης ως φύλακας άγγελος

Η διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος μελετά το μικροβίωμα της μύτης και του ανώτερου αναπνευστικού. Όπως σημειώνει, αυτό λειτουργεί ως φύλακας άγγελος όχι μόνο απέναντι στη γρίπη, αλλά και σε πολλούς άλλους αναπνευστικούς ιούς. «Όταν λέμε μικροβίωμα, εννοούμε τη φυσιολογική μας χλωρίδα, τα καλά βακτήρια με τα οποία συμβιώνουμε από την πρώτη στιγμή της γέννησής μας. Αυτά δημιουργούν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον, όχι μόνο απέναντι στον ιό της γρίπης, αλλά απέναντι σε πάρα πολλούς αναπνευστικούς ιούς. Άρα ναι, το αναπνευστικό μικροβίωμα, με πολύ συγκεκριμένα μικροβιακά προφίλ, μπορεί να αποτρέψει τον ιό, ή να ανοίξει τον δρόμο σε αυτόν. Και τα καλά βακτήρια μας προστατεύουν σε βάθος χρόνου. Δεν είναι μόνο τα βακτήρια που έχουμε εκείνη τη στιγμή που θα μας μολύνει ο ιός της γρίπης. Το μικροβίωμα είναι ένα δαχτυλικό αποτύπωμα που φέρουμε, το οποίο, εφόσον υπάρχει σε ισορροπία με τον ξενιστή, με τον άνθρωπο δηλαδή, είναι ασπίδα προστασίας απέναντι σε πάρα πολλά νοσήματα».

Καθολικό εμβόλιο για τη γρίπη μέσα στην επόμενη πενταετία

Η καθηγήτρια ερωτάται αν η κατανόηση των μηχανισμών που βοηθούν ορισμένους ανθρώπους να αποκρούουν αποτελεσματικά τη γρίπη μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός καθολικού εμβολίου, με προστασία απέναντι σε πολλά στελέχη και μεγαλύτερη διάρκεια από τα σημερινά. «Θα το έχουμε πολύ σύντομα στη διάθεσή μας, καθώς αυτή τη στιγμή είναι σε πλήρη εξέλιξη κλινικές μελέτες για τη δημιουργία ενός πανγονοτυπικού εμβολίου (σσ εμβόλιο το οποίο θα καλύπτει όλους τους τύπους του ιού της γρίπης). Δεν μιλάμε για κάποιο σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ή κάτι πολύ μακρινό. Γιατί αυτό, το οποίο μας δυσκολεύει κάθε χρόνο, είναι ο άγνωστος ιός που θα έρθει.

Σήμερα γίνεται εμβολιασμός με σκεύασμα που είναι πολύ αποτελεσματικό, ωστόσο η σύνθεσή του καθορίζεται από τα στοιχεία της προηγούμενης χρονιάς. Αν ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, κάτι που, όπως δείχνουν τα δεδομένα και οι μελέτες, αναμένεται σύντομα, δεν θα έχει σημασία αν κάθε χρόνο κυκλοφορεί γρίπη Α ή Β, εξηγεί η καθηγήτρια. Το εμβόλιο θα μπορεί ακόμη να προστατεύει για μεγαλύτερο διάστημα μέσα στο έτος. Η καθηγήτρια σημειώνει ότι η διάρκεια της προστασίας δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί. «Δεν μπορώ να σας απαντήσω για πόσα χρόνια θα διαρκεί η προστασία, ούτε ποια θα είναι η αποτελεσματικότητά του όσον αφορά την ανοσιακή κάλυψη. Σίγουρα, όμως, μιλάμε για ένα εμβόλιο που θα καλύπτει όλους τους ιούς της γρίπης και θα προσφέρει προστασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, σε σύγκριση με το εμβόλιο που χρησιμοποιούμε εδώ και πολλά χρόνια. Εκτιμώ ότι μέσα στην επόμενη πενταετία θα το έχουμε».

Τι κρατά στη μνήμη του το ανοσοποιητικό από παλαιότερες λοιμώξεις

Η κυρία Γκιούλα εξηγεί ότι η λοίμωξη από γρίπη οδηγεί στην παραγωγή αντισωμάτων, τα οποία όμως είναι βραχύβια εξαιτίας της δομής, της λειτουργίας και των χαρακτηριστικών τους. Απαντώντας στο αν η παιδική γρίπη μπορεί να ενισχύσει την άμυνα και να προσφέρει προστασία δεκαετίες αργότερα, αναφέρει: «Μπορεί σε βάθος χρόνου, τα αντισώματα να αφήνουν κάποια ανοσία, αλλά σίγουρα δεν μας προστατεύουν 100% από την επαναλοίμωξη του επόμενου χρόνου. Ο ιός της γρίπης δεν εγκαθιδρύει ισόβια ανοσία, όπως οι άλλοι ιοί. Σε κάποιο ποσοστό όμως, έστω και μικρό, μπορεί αυτά τα αντισώματα να παραμείνουν, χωρίς όμως να θεωρούμε ότι είναι απολύτως προστατευτικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πανδημία του ιού της γρίπης το 2009. Τότε, είδαμε ότι μεγαλύτερα άτομα δεν είχαν τόσο σοβαρή νόσηση, όσο νεαροί ενήλικες. Και αυτό τότε, είχε αποδοθεί στο γεγονός ότι αυτός ο πανδημικός ιός, ο Η1Ν1, ήταν ένας ιός ο οποίος κυκλοφορούσε, έστω με λίγο διαφορετική μορφή, τα προηγούμενα χρόνια. Άρα τα μεγαλύτερα άτομα είχαν κάποιο ποσοστό ανοσίας, απέναντι σε αυτό το πανδημικό στέλεχος»

Η γρίπη κυκλοφορεί νωρίς φέτος, με τον τύπο Α στη Νότια Ελλάδα

Τα έως τώρα δεδομένα δείχνουν ότι η δραστηριότητα της γρίπης αυξάνεται νωρίτερα φέτος σε πανελλαδικό επίπεδο, αναφέρει η κ. Γκιούλα, διευκρινίζοντας πως αυτό δεν καταγράφεται στη Θεσσαλονίκη. «Κυρίως, πρόκειται για ευρήματα από τη Νότια Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, το έχουμε δει και άλλες χρονιές. Θα πρέπει να μας κρατήσει σε εγρήγορση, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συνεχιστεί αυτή η ανοδική πορεία της γρίπης στην κοινότητα, η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τώρα. Επικρατεί κυρίως ο τύπος Α του ιού. Η πρώιμη κυκλοφορία του δεν σημαίνει απαραίτητα και μια πιο βαριά επιδημική περίοδο. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα και η βαρύτητα της περιόδου εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ίδιου του ιού και όχι τόσο από το γεγονός ότι φέτος κυκλοφόρησε νωρίτερα»