Μότσαρτ: Οι «βρώμικες» επιστολές του δεν ταιριάζουν με τον μύθο του

Αν ακούσει κανείς τη μουσική του Μότσαρτ, δύσκολα θα σκεφτεί ότι ο δημιουργός της έγραφε γράμματα με χοντροκομμένα αστεία για περιττώματα, σώματα και σεξ. Ωστόσο, οι επιστολές του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ φανερώνουν έναν άνθρωπο διαφορετικό από την αυστηρή, σχεδόν αποστειρωμένη εικόνα που συχνά έχουμε για την κλασική μουσική.

Ξεχωρίζει η αλληλογραφία του με την ξαδέλφη του, Μαρία Άννα Τέκλα Μότσαρτ. Σε αυτά τα γράμματα επιστράτευε λογοπαίγνια, ανοησίες, ρίμες, σεξουαλικά υπονοούμενα και έντονο χιούμορ γύρω από περιττώματα. Ανάλογα αστεία βρίσκουμε και σε άλλες επιστολές του, κάτι που δείχνει ότι δεν επρόκειτο για μεμονωμένη έκρηξη κακής διάθεσης.

Ορισμένα αποσπάσματα μοιάζουν σήμερα τόσο ακραία, ώστε δύσκολα συνδέονται με τον δημιουργό του «Ρέκβιεμ». Χρειάζεται, ωστόσο, να ληφθεί υπόψη το ιστορικό πλαίσιο: το σκατολογικό χιούμορ ήταν μέρος της γερμανόφωνης κουλτούρας του 18ου αιώνα και δεν αποτελούσε μόνο ιδιορρυθμία του Μότσαρτ. Παρ’ όλα αυτά, εκείνος το απολάμβανε ιδιαίτερα και το αξιοποιούσε με αξιοσημείωτη φαντασία.

Μπορεί να μας ξενίζει αυτή η διαφορά, επειδή συχνά αντιμετωπίζουμε τους μεγάλους δημιουργούς σαν μαρμάρινα αγάλματα. Όταν ακούμε μια συμφωνία 250 χρόνια μετά τη σύνθεσή της, παραβλέπουμε πως ο δημιουργός της γελούσε, θύμωνε και φλέρταρε, ενώ έκανε κακόγουστα αστεία και συμπεριφερόταν με τρόπους που οι άνθρωποι της εποχής του θεωρούσαν παιδικούς.

Στη διάρκεια της ίδιας ζωής, ο Μότσαρτ μπορούσε να συνθέσει μουσική εξαιρετικής λεπτότητας και, λίγο αργότερα, να γράψει μια επιστολή που σήμερα δύσκολα θα διαβαζόταν σε επίσημη εκδήλωση. Αυτή η αντίφαση ίσως να τον κάνει πιο ανθρώπινο: η μουσική του ιδιοφυΐα συνυπήρχε με έναν άνθρωπο που γελούσε με τα πιο ανόητα αστεία.