Τουταγχαμών: Ο γάμος του με την αδελφή του και οι δύο κόρες που χάθηκαν

Πίσω από τη χρυσή μάσκα, τον περίφημο τάφο και την αινιγματική «κατάρα» του Τουταγχαμών βρίσκεται μια ανθρώπινη, αλλά και σκοτεινή, ιστορία. Ο νεαρός φαραώ δεν ήταν απλώς ένα παιδί που ανέβηκε στον θρόνο και πέθανε προτού φτάσει ουσιαστικά στην ενηλικίωση. Υπήρξε επίσης σύζυγος, σε μια δυναστεία που χρησιμοποιούσε τους γάμους στενών συγγενών ως μέσο διατήρησης της εξουσίας.

Η οικογενειακή του ιστορία, όπως φαίνεται, είχε ένα τραγικό τέλος.

Σε ηλικία περίπου εννέα ετών ο Τουταγχαμών έγινε φαραώ, σε μια περίοδο έντονης αναταραχής στην Αίγυπτο. Λίγο αργότερα παντρεύτηκε την Ανχεσεναμούν, κόρη του Ακενατόν και της Νεφερτίτης.

Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη εκδοχή της βασιλικής γενεαλογίας, οι δύο ήταν στενοί συγγενείς, πιθανότατα ετεροθαλή αδέλφια. Οι γάμοι αυτού του είδους δεν αποτελούσαν κάτι πρωτόγνωρο για τη βασιλική οικογένεια της αρχαίας Αιγύπτου. Στόχος ήταν να παραμείνει το βασιλικό αίμα στη δυναστεία, ακόμη κι αν οι ενώσεις αυτές θα θεωρούνταν σήμερα ακραίες.

Ένας γάμος που άρχισε όταν ήταν ακόμη παιδιά

Δεν επρόκειτο για δύο ώριμους ηγεμόνες που παντρεύονταν από προσωπική επιλογή: ο Τουταγχαμών και η Ανχεσεναμούν ήταν και οι δύο πολύ νέοι, ενώ η ένωση είχε ξεκάθαρη πολιτική σημασία.

Στις παραστάσεις της εποχής τους βλέπουμε συχνά μαζί, σε σκηνές που έχουν ερμηνευτεί ως σχετικά τρυφερές. Η Ανχεσεναμούν εικονίζεται δίπλα στον σύζυγό της, να τον αγγίζει ή να παίρνει μέρος σε τελετουργίες μαζί του.

Οι εικόνες αυτές, ωστόσο, δεν αποκαλύπτουν τι ένιωθε πραγματικά ο ένας για τον άλλον.

Οι πληροφορίες για την ιδιωτική ζωή του Τουταγχαμών είναι ελάχιστες. Δεν έχουν σωθεί ημερολόγια, ερωτικά γράμματα ή προσωπικές μαρτυρίες που θα επέτρεπαν να μιλήσουμε με σιγουριά για μεγάλο έρωτα. Γνωρίζουμε, όμως, πως ο γάμος τους έπρεπε να εξασφαλίσει έναν διάδοχο, κάτι καθοριστικό για κάθε δυναστεία.

Σε αυτό το σημείο, η ιστορία γίνεται πιο σκοτεινή.

Τα δύο μικροσκοπικά μουμιοποιημένα σώματα στον τάφο

Το 1922, όταν ο Χάουαρντ Κάρτερ άνοιξε τον τάφο του Τουταγχαμών, ανάμεσα στα χιλιάδες αντικείμενα εντοπίστηκαν δύο μικρά φέρετρα.

Και στα δύο βρίσκονταν μουμιοποιημένα έμβρυα.

Το πρώτο έμβρυο φαίνεται πως χάθηκε σε πρώιμο στάδιο της κύησης, ενώ το δεύτερο είχε αναπτυχθεί πολύ περισσότερο και ίσως πλησίαζε στη γέννηση. Για πολλές δεκαετίες επικρατούσε η άποψη ότι επρόκειτο για τις κόρες του Τουταγχαμών και της Ανχεσεναμούν.

Η σύνδεση αυτή ενισχύθηκε από μεταγενέστερες γενετικές έρευνες. Ωστόσο, τα αποτελέσματα των αναλύσεων DNA σε αιγυπτιακές μούμιες έχουν αμφισβητηθεί επιστημονικά, εξαιτίας της παλαιότητας των δειγμάτων και του ενδεχομένου επιμόλυνσης.

Όποια κι αν είναι η βεβαιότητα για τη συγγένειά τους, το γεγονός ότι τα δύο έμβρυα τοποθετήθηκαν στον τάφο του φαραώ φανερώνει τη σημασία τους για τον ίδιο και τη βασιλική οικογένεια.

Πάνω απ’ όλα, όμως, η ανακάλυψη φέρνει στο φως ένα δραματικό στοιχείο: δεν είναι γνωστό να είχε επιζήσει κάποιο παιδί του Τουταγχαμών.

Οι συνέπειες των στενών συγγενικών γάμων

Στην ιστορία του υπάρχει και μια ακόμη περίπλοκη πτυχή.

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2010, οι γονείς του Τουταγχαμών ήταν αδέλφια. Αν η εκτίμηση αυτή είναι σωστή, ο ίδιος γεννήθηκε από μια ένωση στενών συγγενών.

Όταν συγγενείς παντρεύονται, είναι πιθανότερο να έχουν και οι δύο τα ίδια επιβλαβή υπολειπόμενα γονίδια. Έτσι, μεγαλώνει ο κίνδυνος να εμφανιστούν ορισμένα κληρονομικά προβλήματα στα παιδιά τους.

Γι’ αυτό αρκετοί ερευνητές έχουν εξετάσει αν η υγεία του νεαρού φαραώ ή ακόμη και οι κυήσεις της Ανχεσεναμούν που δεν ολοκληρώθηκαν θα μπορούσαν να σχετίζονται με το γενετικό υπόβαθρο της οικογένειας.

Δεν υπάρχουν, ωστόσο, αρκετά στοιχεία για να καταλήξουμε ότι οι δύο κόρες πέθαναν «επειδή» οι γονείς τους ήταν συγγενείς. Μια τόσο κατηγορηματική διάγνωση δεν τεκμηριώνεται.

Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη πιθανότητα αποτελεί αναπόφευκτα κεντρικό σημείο της συζήτησης.

Ο ξαφνικός θάνατος του Τουταγχαμών

Ο Τουταγχαμών έφυγε από τη ζωή περίπου στα 18 ή 19 του, έχοντας βασιλέψει σχεδόν δέκα χρόνια.

Μέχρι σήμερα δεν έχει αποσαφηνιστεί τι ακριβώς προκάλεσε τον θάνατό του. Έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς εκδοχές που περιλαμβάνουν δολοφονία, ατύχημα, επιπλοκές από κάταγμα, γενετικές ασθένειες και βαριά λοίμωξη.

Έρευνες έχουν βρει ενδείξεις για το παράσιτο που προκαλεί ελονοσία, ενώ έχουν τεθεί στο τραπέζι και προβλήματα στα οστά του. Ωστόσο, καμία από τις επιμέρους θεωρίες δεν έχει δώσει οριστική λύση στο μυστήριο.

Είναι σαφές ότι ο θάνατός του προκάλεσε σοβαρή πολιτική κρίση.

Δεν υπήρχε γιος για να τον διαδεχθεί.

Ούτε ήταν γνωστή κάποια κόρη του που να είχε επιζήσει.

Έτσι, η Ανχεσεναμούν έμεινε ξαφνικά χήρα, πιθανότατα σε πολύ νεαρή ηλικία, σε μια βασιλική αυλή όπου η διαδοχή του θρόνου είχε γίνει εξαιρετικά επισφαλής.

Η απελπισμένη επιστολή μιας βασίλισσας;

Σε αυτό το σημείο ξεδιπλώνεται ένα από τα πιο δυσεπίλυτα μυστήρια της ύστερης 18ης Δυναστείας.

Σύμφωνα με χεττιτικές μαρτυρίες, μια Αιγύπτια βασίλισσα που είχε μείνει χήρα απευθύνθηκε με επιστολή στον βασιλιά των Χετταίων. Του ζήτησε να της στείλει έναν από τους γιους του, ώστε να τον παντρευτεί και να τον αναδείξει φαραώ.

Όπως φέρεται να έγραψε, ο σύζυγός της είχε πεθάνει και η ίδια δεν είχε γιο.

Δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να ταυτιστεί με βεβαιότητα η βασίλισσα. Μία από τις ευρέως διαδεδομένες εκδοχές, ωστόσο, θέλει να ήταν η Ανχεσεναμούν, μετά τον θάνατο του Τουταγχαμών.

Εφόσον η βασίλισσα ήταν όντως εκείνη, η απόφασή της ήταν εντυπωσιακή.

Για τα δεδομένα της αιγυπτιακής μοναρχίας ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστο μια βασίλισσα της Αιγύπτου να αναζητήσει σύζυγο σε ξένο βασιλικό οίκο.

Ο Ζανάνζα, πρίγκιπας των Χετταίων, ξεκίνησε για την Αίγυπτο, αλλά δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του. Ο θάνατός του καθ’ οδόν, είτε από φυσικά αίτια είτε από δολοφονία, πρόσθεσε ένα ακόμη μυστήριο στην υπόθεση.

Η Ανχεσεναμούν χάνεται από τις ιστορικές καταγραφές

Οι πληροφορίες για την Ανχεσεναμούν γίνονται ιδιαίτερα ασαφείς μετά τον θάνατο του Τουταγχαμών.

Τον θρόνο κατέλαβε ο ηλικιωμένος Αϊ και ορισμένα στοιχεία έχουν τροφοδοτήσει την εκτίμηση πως ίσως παντρεύτηκε την Ανχεσεναμούν. Ωστόσο, δεν υπάρχει σαφής ιστορική εικόνα.

Από εκεί και πέρα, σχεδόν χάνεται από το προσκήνιο.

Παραμένουν άγνωστα τόσο ο χρόνος και ο τόπος του θανάτου της όσο και όσα συνέβησαν στα τελευταία χρόνια της ζωής της.

Αν και υπήρξε σύζυγος ενός από τους πιο διάσημους φαραώ της παγκόσμιας ιστορίας, η ίδια κατέληξε να μοιάζει σχεδόν με σκιά στις ιστορικές καταγραφές.

Το τέλος της βασιλικής δυναστείας

Η φήμη του Τουταγχαμών οφείλεται λιγότερο στα έργα του και περισσότερο στα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν μετά τον θάνατό του.

Στον τάφο του, όμως, αποκαλύφθηκαν και ίχνη μιας βαθιά προσωπικής τραγωδίας.

Ανάμεσα στον χρυσό, τα κοσμήματα και τα βασιλικά σύμβολα είχαν τοποθετηθεί δύο μικροσκοπικές μούμιες. Πιθανότατα ήταν η ύστατη ελπίδα να συνεχιστεί η δική του γενιά.

Ο Τουταγχαμών πέθανε πριν συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια, ενώ οι δύο κόρες του δεν επέζησαν. Η σύζυγός του, από την άλλη, σχεδόν εξαφανίστηκε από τις ιστορικές πηγές.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η βασιλική οικογένεια της Αμάρνα, υπεύθυνη για μία από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές και πολιτικές ανατροπές της αρχαίας Αιγύπτου, είχε ουσιαστικά εκλείψει. Παρότι έχουν περάσει πάνω από τρεις χιλιετίες, ο Τουταγχαμών εξακολουθεί να συμβολίζει τον χρυσό και τη βασιλική πολυτέλεια.

Πίσω από τη χρυσή μάσκα, ωστόσο, βρισκόταν ένας βασιλιάς στην εφηβεία, ένας ενδοοικογενειακός γάμος, δύο παιδιά που πέθαναν προτού ζήσουν και μια δυναστεία που έσβησε σχεδόν ταυτόχρονα μαζί του.