Masuleh: Το χωριό στο Ιράν όπου οι δρόμοι περνούν πάνω από τις στέγες των σπιτιών

Η εικόνα μοιάζει με αρχιτεκτονικό παράδοξο: κάποιος περπατά σε δρόμο, ενώ κάτω από τα πόδια του βρίσκεται η στέγη ενός άλλου σπιτιού και όχι το έδαφος. Σε ορισμένους ορεινούς οικισμούς, όμως, αυτή η συνθήκη είναι κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Στο Ιράν, το Masuleh αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση ιστορικού χωριού που έχει οικοδομηθεί σε μια εξαιρετικά απότομη πλαγιά. Ο περιορισμένος διαθέσιμος χώρος και οι μεγάλες υψομετρικές διαφορές οδήγησαν στην κατασκευή των σπιτιών σε διαδοχικά επίπεδα, σχηματίζοντας μια εντυπωσιακή «σκάλα» κατοικιών.

Στο χωριό, η οροφή ενός σπιτιού χαμηλότερα μπορεί να χρησιμοποιείται ως αυλή, μονοπάτι ή δίοδος προς την κατοικία που βρίσκεται ακριβώς ψηλότερα. Επομένως, η επίπεδη επιφάνεια που φαίνεται από απόσταση δεν είναι απλώς στέγη, αλλά τμήμα του δημόσιου χώρου του οικισμού.

Η διαμόρφωση αυτή προέκυψε ως πρακτική λύση στις γεωγραφικές συνθήκες και όχι ως τρόπος να εντυπωσιαστούν οι επισκέπτες. Σε τόσο μεγάλη κλίση, οι συμβατικοί δρόμοι θα χρειάζονταν εκτεταμένες εκσκαφές και περισσότερο χώρο. Με την κατακόρυφη διάταξη, το ίδιο τμήμα γης αξιοποιείται διπλά: μία φορά ως στέγη και άλλη μία ως δρόμος.

Η κίνηση των οχημάτων είναι δύσκολη στα στενά περάσματα με τα διαδοχικά επίπεδα. Έτσι, οι κάτοικοι μετακινούνται κυρίως με τα πόδια, ενώ και η μεταφορά αντικειμένων γίνεται μέσα από τα στενά μονοπάτια, ακολουθώντας τη μορφολογία του χωριού.

Ανάλογη εικόνα δεν συναντά κανείς μόνο στο Masuleh. Σε άλλες ορεινές περιοχές του Ιράν υπάρχουν χωριά με παρόμοια κλιμακωτή διάταξη, ανάμεσά τους το Sar Agha Seyed. Και εκεί, οι στέγες των χαμηλότερων σπιτιών χρησιμεύουν ως περάσματα για τις κατοικίες που βρίσκονται ψηλότερα.

Σε μικρότερη κλίμακα, η πρακτική παραπέμπει σε παραδοσιακούς τρόπους πυκνής δόμησης σε περιοχές της Μεσογείου, όπου τα δώματα συνέδεαν γειτονικά σπίτια. Στα ορεινά χωριά του Ιράν, ωστόσο, η χρήση αυτή εντάσσεται οργανικά στη συνολική δομή του οικισμού.

Χρειάζεται, πάντως, να διορθωθεί μια λεπτομέρεια του αρχικού τίτλου: το γνωστό χωριό όπου οι στέγες χρησιμεύουν ως δρόμοι βρίσκεται στο Ιράν και όχι στην Ελλάδα. Για απόλυτη ακρίβεια, ο τίτλος δεν πρέπει να το χαρακτηρίζει «ελληνικό».

Η θέα από ψηλά αποκαλύπτει έναν τεράστιο ανθρώπινο σχηματισμό, που ανεβαίνει βήμα βήμα στην πλαγιά του βουνού. Στο χωριό, τα όρια ανάμεσα στον δρόμο, την αυλή και τη στέγη είναι δυσδιάκριτα.

Εκεί, η στέγη του γείτονα μπορεί πράγματι να γίνει ο δρόμος που ακολουθείς για να γυρίσεις στο σπίτι σου.