Άμπερφαν: Η τραγωδία με 116 νεκρά παιδιά που σημάδεψε τη βασίλισσα Ελισάβετ πριν από 60 χρόνια

Έξι δεκαετίες μετά την τραγωδία στο Άμπερφαν της Ουαλίας, παραμένει η μνήμη της καταστροφής που κόστισε τη ζωή σε 144 ανθρώπους, ανάμεσά τους 116 παιδιά. Ένας τεράστιος όγκος απορριμμάτων από ανθρακωρυχείο καταπλάκωσε δημοτικό σχολείο και γειτονικά σπίτια.

Το τραγικό συμβάν έγινε στις 21 Οκτωβρίου 1966 και προκάλεσε σοκ σε ολόκληρη τη Βρετανία.

Η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ ήταν ανάμεσα σε όσους συγκλονίστηκαν από την καταστροφή. Οκτώ ημέρες αργότερα επισκέφθηκε το χωριό.

Πώς εκτυλίχθηκε η καταστροφή στο Άμπερφαν

Ύστερα από εβδομάδες έντονων βροχοπτώσεων, ένας τεράστιος σωρός απορριμμάτων από ανθρακωρυχείο άρχισε να καταρρέει το πρωί της Παρασκευής.

Στις 9:00 ειδοποιήθηκαν οι υπεύθυνοι του ορυχείου. Στο βουνό δεν υπήρχαν τηλεφωνικές γραμμές, γι’ αυτό ένας εργαζόμενος πήγε ο ίδιος να τους ενημερώσει.

Έπειτα από μόλις 15 λεπτά, κατέρρευσε η απόθεση με αριθμό 7, απελευθερώνοντας περίπου 150.000 τόνους λάσπης και απορριμμάτων.

Η λάσπη κατευθύνθηκε προς το δημοτικό σχολείο Παντγκλας, όπου βρίσκονταν περίπου 240 μαθητές και οι δάσκαλοί τους. Η καταστροφή έπληξε επίσης 19 κατοικίες στην οδό Μόι.

Ο απολογισμός ήταν τραγικός: 144 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους 116 μαθητές.

Ο Τζεφ Έντουαρντς, το παιδί που επέζησε στα συντρίμμια

Ο οκτάχρονος Τζεφ Έντουαρντς ήταν μεταξύ των παιδιών που διασώθηκαν. Εκείνο το πρωί είχε πάει στο σχολείο με τον καλύτερό του φίλο, αφού πρώτα πέρασαν από ένα κατάστημα για να αγοράσουν γλυκά.

Όταν κατέρρευσε η απόθεση, ο Τζεφ τακτοποιούσε βιβλία σε ένα ράφι και ξαφνικά άκουσε έναν δυνατό θόρυβο.

Η αίθουσα σκοτείνιασε μέσα σε δευτερόλεπτα και ο ίδιος παγιδεύτηκε κάτω από τα συντρίμμια. Ένα θρανίο τον πίεζε στην κοιλιά, ενώ ένα νεκρό κορίτσι είχε ακουμπήσει στον ώμο του.

Ένας μικρός θύλακας αέρα τού έδωσε τη δυνατότητα να αναπνέει μέχρι την άφιξη των διασωστών. Οι πυροσβέστες είδαν τα ξανθά μαλλιά του και ξεκίνησαν να απομακρύνουν τα υλικά που τον είχαν καλύψει.

Ο πυροσβέστης Ρόι Τόμας ανέσυρε τελικά ζωντανό τον Τζεφ, ο οποίος ήταν το τελευταίο παιδί που διασώθηκε ζωντανό.

Παρότι τα σωματικά τραύματά του επουλώθηκαν, οι ψυχολογικές συνέπειες της καταστροφής τον συνόδευσαν για δεκαετίες. Ο ίδιος έχει μιλήσει για την ενοχή του επιζώντα και για το πόσο δύσκολο είναι να κατανοήσει κανείς γιατί σώθηκε, ενώ άλλα παιδιά δεν είχαν την ίδια τύχη.

Η επίσκεψη της βασίλισσας Ελισάβετ και η απόδοση ευθυνών

Οκτώ ημέρες μετά την καταστροφή έφτασε στο Άμπερφαν η βασίλισσα Ελισάβετ. Η καθυστέρηση της επίσκεψής της έχει χαρακτηριστεί μία από τις σημαντικότερες μεταμέλειες της μακράς βασιλείας της.

Ο λόρδος Τσάρτερις, πρώην γραμματέας της, είχε πει πως πίστευε ότι την είχε συμβουλεύσει λανθασμένα. Της είχε προτείνει να περιμένει ώσπου να περάσει το πρώτο σοκ.

Κατά την επίσκεψή της, οι κάτοικοι την υποδέχθηκαν με σεβασμό. Μία από τις στιγμές που θυμάται ο Τζεφ Έντουαρντς ήταν όταν η εγγονή του δημοτικού συμβούλου Τζιμ Γουίλιαμς προσέφερε στη μονάρχη ένα μπουκέτο εκ μέρους των παιδιών που είχαν επιζήσει.

Η εθνική έρευνα που διεξήχθη μετά την καταστροφή καταλόγισε στο Εθνικό Συμβούλιο Άνθρακα την ευθύνη για την αποτυχία ασφαλούς διαχείρισης των απορριμμάτων. Παρά τα ευρήματα, δεν ασκήθηκαν ποινικές διώξεις και κανείς δεν υποβιβάστηκε.

Οι κίνδυνοι από τις παλιές αποθέσεις παραμένουν

Παρότι έχουν περάσει έξι δεκαετίες, η ασφάλεια των παλιών αποθέσεων άνθρακα εξακολουθεί να απασχολεί την Ουαλία.

Στην περιοχή υπάρχουν 2.589 ανενεργές αποθέσεις. Εκατοντάδες έχουν κριθεί υψηλού κινδύνου, ενώ πάνω από 130.000 νοικοκυριά βρίσκονται κοντά σε τέτοιες εγκαταστάσεις.

Τον Νοέμβριο του 2024, η καταιγίδα Μπερτ προκάλεσε διάβρωση σε παλιά απόθεση άνθρακα στο Κουμτιλέρι, με αποτέλεσμα να χρειαστεί οι κάτοικοι να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει 25 εκατομμύρια λίρες για την ασφάλεια των αποθέσεων το 2025-2026, καθώς και 39,3 εκατομμύρια λίρες τον χρόνο έως το 2029.

Παράλληλα, ο Τζεφ Έντουαρντς συμμετείχε σε πρωτοβουλίες που στηρίζουν τους νέους και την κοινότητά του. Τις επόμενες δεκαετίες, η περιοχή αντιμετώπισε προβλήματα ανεργίας και χρήσης αλκοόλ και ναρκωτικών.

Τον Απρίλιο του 2026, ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ απένειμε στον Τζεφ το παράσημο OBE, τιμώντας τη συνεισφορά του στους επιζώντες καταστροφών, στη φιλανθρωπία και στην κοινότητα.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 60 ετών από την τραγωδία, δόθηκαν στη δημοσιότητα αρχειακές φωτογραφίες και έγγραφα της Πυροσβεστικής και της Υπηρεσίας Διάσωσης της Νότιας Ουαλίας. Οι εκδηλώσεις μνήμης φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την καταστροφή που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη βρετανική κοινωνία και στη βασίλισσα Ελισάβετ.