Η πρώτη φωτογραφία που αποτύπωσε ανθρώπους στην ιστορία δείχνει έναν λούστρο και τον πελάτη του στο Παρίσι

Χωρίς να το αντιληφθούν, ένας λούστρος και ο πελάτης του έγιναν οι πρώτοι άνθρωποι που αποτυπώθηκαν σε φωτογραφία, σε μια γωνιά του Παρισιού.

Τη λήψη έκανε το 1838 ο Γάλλος εφευρέτης Λουί Νταγκέρ. Μια καθημερινή σκηνή καταγράφηκε με αυτόν τον τρόπο και έμελλε να ανοίξει νέο κεφάλαιο στην ιστορία της εικόνας.

Η εικόνα φέρει τον τίτλο «Άποψη της Λεωφόρου του Ναού» και τραβήχτηκε από το παράθυρο του εργαστηρίου του Νταγκέρ, σε όροφο πάνω από τον δρόμο.

Καθώς η φωτογράφιση τότε απαιτούσε έκθεση αρκετών λεπτών, όσοι άνθρωποι ή οχήματα βρίσκονταν σε κίνηση δεν καταγράφονταν στην εικόνα.

Έτσι, παρότι η λεωφόρος ήταν γεμάτη ζωή, στην τελική φωτογραφία διακρίνονται μόνο δύο μικρές ανθρώπινες φιγούρες: ένας άνδρας που γυαλίζει παπούτσια και ο πελάτης του, οι οποίοι παρέμειναν ακίνητοι για αρκετή ώρα.

Πώς εντοπίστηκε το ιστορικό σημείο της φωτογράφισης

Έπειτα από σχεδόν δύο αιώνες, μια πολύπλοκη έρευνα τριών κινηματογραφιστών οδήγησε στον εντοπισμό της ακριβούς θέσης από την οποία είχε τραβήξει τη φωτογραφία ο Νταγκέρ. Πρόκειται για τους Μαξιμιλιάν Βαν Άρτρικ, Άξελ Ντάνιελσον και Κάλε Μπούμαν.

Οι τρεις κινηματογραφιστές είχαν συμπεριλάβει την εικόνα στο ντοκιμαντέρ τους «Και ο βασιλιάς είπε: Τι φανταστική μηχανή», το οποίο κυκλοφόρησε το 2023 και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Σάντανς. Η ενασχόλησή τους με τη φωτογραφία τούς ώθησε να βρουν το ακριβές σημείο όπου στέκονταν οι δύο Παριζιάνοι.

Η αποστολή τους ήταν δύσκολη, αφού η όψη της περιοχής έχει μεταβληθεί ριζικά στη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων.

Το τοπίο της φωτογραφίας βρίσκεται σήμερα κάτω από την Πλατεία της Δημοκρατίας. Η πλατεία διαμορφώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1850, στο πλαίσιο των εκτεταμένων πολεοδομικών έργων του βαρόνου Οσμάν.

Για την έρευνά τους, οι κινηματογραφιστές έκαναν τρισδιάστατη σάρωση της σημερινής Πλατείας της Δημοκρατίας και της Λεωφόρου του Ναού. Συγκέντρωσαν επίσης παλιούς χάρτες, χαρακτικά, γκραβούρες και πίνακες που παρουσίαζαν την περιοχή το 1838.

Το υλικό δόθηκε σε δύο αρχιτεκτονικά γραφεία, τα οποία εξέτασαν ανεξάρτητα τα στοιχεία. Οι εκτιμήσεις τους απείχαν μεταξύ τους μόλις 1,8 μέτρα, και οι ερευνητές αποφάσισαν να επιλέξουν ένα σημείο ανάμεσά τους, όπου τοποθετήθηκε αναμνηστική μπρούντζινη πλάκα.

Η διαδρομή της πρωτότυπης φωτογραφίας και οι φθορές της

Η έρευνα δυσκολεύτηκε και από την κατάσταση διατήρησης της ιστορικής εικόνας. Η εκδοχή που γνωρίζουμε σήμερα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αντίγραφο του 1937, το οποίο έφτιαξε ο Μπόμοντ Νιούχολ, επιμελητής στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Το 1839 ο Νταγκέρ έστειλε την αυθεντική φωτογραφική πλάκα στον Λουδοβίκο Α΄, βασιλιά της Βαυαρίας. Η πλάκα, ωστόσο, υπέστη σοβαρές ζημιές στους συμμαχικούς βομβαρδισμούς του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι τρεις κινηματογραφιστές αναζητούν τώρα ένα αρνητικό, που ίσως διασώζει περισσότερα στοιχεία από όσα διακρίνονται στην εικόνα που έχει υποστεί φθορές.

Η ιστορική λήψη και η επίδρασή της στον τρόπο θέασης του κόσμου

Για τον Μαξιμιλιάν Βαν Άρτρικ, η αναμνηστική πλάκα τιμά κάτι περισσότερο από δύο άγνωστους ανθρώπους που βρέθηκαν μπροστά στον φακό του Νταγκέρ.

Μιλώντας στο Γαλλικό Ραδιόφωνο, είπε ότι η φωτογραφία τον συναρπάζει, καθώς σηματοδοτεί την απαρχή μιας νέας εποχής. Πρόσθεσε πως η σχεδόν άδεια λεωφόρος και οι δύο μικροσκοπικές φιγούρες συνθέτουν μια ιδιαίτερα ποιητική εικόνα.

Στην ιστορική φωτογραφία διακρίνει επίσης μια υπενθύμιση: κάθε γενιά καλείται να αντιμετωπίσει τεχνολογικές εξελίξεις που αλλάζουν την καθημερινή ζωή και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Η εφεύρεση του Νταγκέρ μεταμόρφωσε τη μνήμη, την τέχνη και τη δυνατότητα αποτύπωσης της πραγματικότητας. Δύο ανώνυμοι κάτοικοι του Παρισιού, μένοντας απλώς ακίνητοι για λίγα λεπτά σε έναν πολυσύχναστο δρόμο, κέρδισαν μια θέση στην ιστορία της φωτογραφίας.