«Πνευματική Άρπα»: Το παράξενο μουσικό όργανο που έπιανε τους ανέμους του σύμπαντος

Φανταστείτε έναν δικαστή στη Βαρκελώνη, με την τήβεννο στους ώμους, να αποδίδει δικαιοσύνη την ημέρα και, όταν νυχτώνει, να περνά σε έναν κόσμο βρικολάκων, αλχημιστών, αλλόκοτων μουσικών οργάνων και φαντασμάτων.

Ο Joan Perucho, γεννημένος το 1920 και πεθαμένος το 2003, υπήρξε ένας από τους πιο ιδιαίτερους Καταλανούς συγγραφείς του 20ού αιώνα. Η συγγραφή δεν ήταν γι’ αυτόν μέσο βιοπορισμού, αλλά εσωτερική ανάγκη φυγής από τη μουντή και καταπιεστική πραγματικότητα της εποχής του. Πίστευε βαθιά πως χωρίς το όνειρο η ζωή γίνεται φτωχή. Έτσι διαμόρφωσε ένα ξεχωριστό πεζογραφικό σύμπαν, στο οποίο η πραγματική ιστορία της πατρίδας του συναντά το παραμύθι, τη μαγεία και το διακριτικό χιούμορ.

Την πιο ολοκληρωμένη μορφή της, αυτή η ιδιαίτερη αντίληψη παίρνει στις «Φυσικές Ιστορίες», το γνωστότερο μυθιστόρημά του, που κυκλοφόρησε το 1960. Η δράση τοποθετείται στην Καταλονία του 19ου αιώνα, μέσα στις αναταραχές των εμφύλιων πολέμων των Carlist. Ο ιστορικός καμβάς είναι αληθινός, όμως ο Perucho τον γεμίζει με φανταστικά πρόσωπα και νυχτερινά πλάσματα, ανάμεσά τους τον διαβόητο απέθαντο βρικόλακα Onofre de Dip, που περιπλανιέται σε χωριά και βουνά. Ο φυσιοδίφης Antoni de Montpalau, επίσης φανταστικός ήρωας, διασχίζει την ύπαιθρο για να εξοντώσει το τέρας, επιστρατεύοντας επιστήμη και λογική. Την ίδια ώρα, στα αρχοντικά της περιοχής εκτυλίσσεται μια διαφορετική, σουρεαλιστική ιστορία με επίκεντρο τη μουσική και τις τέχνες.

Ανάμεσα στις πιο συναρπαστικές μορφές του βιβλίου ξεχωρίζει ο Josep Ignasi, γιος του Μαρκησίου της la Gralla. Εκκεντρικός και προικισμένος με ιδιοφυΐα, ο ευγενής αυτός ενώνει τη μουσική με την αλχημεία και την τεχνολογία. Στο εργαστήριό του δημιουργεί την Πνευματική Άρπα, μια επιβλητική, ασυνήθιστη μηχανή από στιβαρό, βαθύχρωμο γυαλιστερό μαόνι. Η κατασκευή θυμίζει τα αριστοκρατικά έπιπλα μιας άλλης εποχής, ενώ ταυτόχρονα ενσωματώνει την περίπλοκη μηχανική του 19ου αιώνα.

Στην πλατιά ξύλινη βάση της Άρπας βρίσκονται μηχανικές φυσούνες και βαριά πεντάλ, σαν εκείνα που διέθεταν τα παλιά εκκλησιαστικά όργανα. Με την ενεργοποίησή τους, ο αέρας του δωματίου αναρροφάται, συμπιέζεται και οδηγείται προς τα πάνω. Στην κορυφή δεν υπάρχουν οι συνηθισμένες χορδές, αλλά μεγάλοι, λαμπεροί μεταλλικοί σωλήνες, που υψώνονται σαν κεραία προς το σύμπαν και περιμένουν να συλλάβουν κάθε αόρατη δόνηση. Ο αέρας περνά από τον μηχανισμό και θέτει τους σωλήνες σε συντονισμό με τα ατμοσφαιρικά ρεύματα. Έτσι, οι κραδασμοί του σύμπαντος γίνονται ένας αιθέριος, απόκοσμος και κρυστάλλινος ήχος που απλώνεται σε όλο το δωμάτιο.

Για τον Perucho, η εφεύρεση δεν αποτελεί απλώς μια ιδιοτροπία: ο δημιουργός της φτιάχνει και άλλα πρωτότυπα όργανα, όπως το Φιλελεύθερο Φλάουτο. Οι ήχοι τους μεταφέρουν την τάξη και την αγνή αρμονία της μουσικής του Μότσαρτ. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε ένα μυθιστόρημα όπου ο έξω κόσμος παρασύρεται στο παράλογο χάος του πολέμου και στο απόλυτο σκοτάδι που φέρνει ένας βρικόλακας. Η μουσική του Μότσαρτ στέκεται απέναντι σε αυτή την αναστάτωση, ενσαρκώνοντας τη λογική, τη συμμετρία και το φως.

Μέσα από αυτή την πολιτιστική αναφορά, ο συγγραφέας υπογραμμίζει πως η τελειότητα της ανθρώπινης σκέψης και της τέχνης αποτελεί τη μοναδική αληθινή άμυνα απέναντι στα νυχτερινά τέρατα και την ανθρώπινη παραφροσύνη.

Το Φιλελεύθερο Φλάουτο αποτελεί ιδανικό συμπλήρωμα στην αλλόκοτη Πνευματική Άρπα και συμβολίζει τη λογική και την ελευθερία σε μια εποχή που ασφυκτιά. Την ώρα που ο τόπος δοκιμάζεται από τον φανατισμό των Καρλικών Πολέμων και την απειλή του βρικόλακα Onofre de Dip, οι μορφωμένοι ευγενείς του μυθιστορήματος επιστρατεύουν το όργανο για να μεταδώσουν την απόλυτη γεωμετρική αρμονία.

Οι λαμπερές νότες του Φλάουτου σχηματίζουν έτσι ένα αόρατο προστατευτικό δίχτυ και λειτουργούν ως πνευματικό αντίδοτο στο χάος. Η Πνευματική Άρπα, από την άλλη, γίνεται ένα μαγικό όπλο απέναντι στο σκοτάδι, την αταξία, τον φόβο και τον ίδιο τον θάνατο, με τις νότες της να ταξιδεύουν αιώνια στους ανέμους του σύμπαντος.

photo AI: pixabay