Το αρχαίο «ψυγείο» έφτιαχνε πάγο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα στην έρημο

Πριν από την εμφάνιση του ηλεκτρισμού και των ψυγείων, οι αρχαίοι Πέρσες είχαν βρει έναν εντυπωσιακά ευφυή τρόπο να φτιάχνουν και να διατηρούν πάγο σε ζεστό, ξηρό κλίμα.

Τα yakhchāl, όπως αποκαλούνταν αυτές οι κατασκευές, σημαίνουν ουσιαστικά «λάκκος πάγου». Στο άνυδρο τοπίο ξεχώριζαν από μακριά, με τη μορφή μεγάλων πήλινων θόλων.

Στο εσωτερικό τους, κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, βρίσκονταν ευρύχωροι αποθηκευτικοί χώροι. Εκεί ο πάγος διατηρούνταν ακόμη και με πολύ υψηλές εξωτερικές θερμοκρασίες.

Η αποτελεσματικότητά τους στηριζόταν στην αρχιτεκτονική, στην εξάτμιση και στην ψύξη κατά τη διάρκεια της νύχτας. Οι τοίχοι, ιδιαίτερα παχιοί, φτιάχνονταν από υλικά με ισχυρές θερμομονωτικές ιδιότητες, ενώ ο υπόγειος χώρος ήταν αισθητά ψυχρότερος από το περιβάλλον έξω.

Κοντά σε ορισμένα yakhchāl κατασκευάζονταν ρηχές δεξαμενές νερού. Στις καθαρές και πολύ ψυχρές νύχτες της ερήμου, το νερό μπορούσε να χάσει αρκετή θερμότητα ώστε να παγώσει, ιδίως όταν έμενε προστατευμένο από την ηλιακή ακτινοβολία και τον ζεστό αέρα.

Όταν σχηματιζόταν, ο πάγος μεταφερόταν στο yakhchāl και φυλασσόταν εκεί για μήνες. Μπορούσαν ακόμη να φέρουν πάγο από κοντινά βουνά, ώστε να τον διατηρήσουν μέσα στην κατασκευή όλο το καλοκαίρι.

Με το κωνικό του σχήμα, το κτίσμα διευκόλυνε τον έλεγχο του θερμού αέρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ψύξη ενισχυόταν με παραδοσιακούς ανεμόπυργους και υπόγεια κανάλια.

Οι άνθρωποι αξιοποιούσαν αυτή την τεχνολογία για να κρατούν τρόφιμα και ποτά, αλλά και για να φτιάχνουν παγωμένα γλυκίσματα.

Το αξιοσημείωτο είναι πως η μέθοδος δεν παραβίαζε τους νόμους της φυσικής ούτε βασιζόταν σε κάποια χαμένη «μυστική τεχνολογία». Η λειτουργία της στηριζόταν στην έξυπνη αξιοποίηση της νύχτας, του ξηρού κλίματος, του εδάφους και του αέρα.