Αληθινό μπλε: Αποκαλύπτεται το πιο έντονο χρώμα στον πλανήτη

Στη φύση, το αληθινό μπλε παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα βιολογικά μυστήρια.

Οι χημικές χρωστικές δίνουν άφθονες κόκκινες, κίτρινες και πράσινες αποχρώσεις, όμως τα φυσικά μπλε πιγμέντα είναι εξαιρετικά σπάνια. Το μπλε που παρατηρούμε στα περισσότερα φυτά, έντομα και πουλιά προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο αντανακλάται το φως και όχι από πραγματικές χρωστικές ουσίες.

Το έντονο μπλε που βλέπουμε σε ζώα και φυτά, για παράδειγμα στα φτερά των παγωνιών ή στις πεταλούδες Morpho, είναι σχεδόν πάντα αποτέλεσμα οπτικής ψευδαίσθησης. Ένα μικροσκοπικό και άσημο φυτό των αφρικανικών τροπικών δασών, το Pollia condensata, όμως, ανέπτυξε αυτή την ιδιότητα σε βαθμό που ξεπερνά όσα θεωρούνται γνωστά για τους κανόνες της φύσης.

Μόλις στο μέγεθος κεφαλιού σπίρτου φτάνει ο καρπός του, αλλά αντανακλά περίπου το 30% του φωτός που δέχεται — περισσότερο από κάθε φτερό πουλιού ή λεπιδόπτερου που έχει μετρηθεί. Η εντυπωσιακή μεταλλική μπλε λάμψη του δεν προέρχεται από καμία χρωστική ουσία. Η εξήγηση βρίσκεται στη γεωμετρία και όχι στη χημεία: στα κυτταρικά τοιχώματα της φλούδας, οι ίνες κυτταρίνης σχηματίζουν διαδοχικά στρώματα σαν μικροσκοπική έλικα. Η διάταξη αυτή δρα ως επιλεκτικός καθρέφτης, αφήνοντας τα υπόλοιπα μήκη κύματος να περάσουν και ανακλώντας μόνο το μπλε φως. Τα εσωτερικά της στρώματα, παράλληλα, περιορίζουν τις ανεπιθύμητες αντανακλάσεις και διατηρούν την ένταση του χρώματος.

Πίσω από αυτή τη φυσική κατασκευή βρίσκονται δύο εντυπωσιακά παράδοξα. Το ένα αφορά τη διάρκεια του χρώματος: επειδή βασίζεται στη δομή και όχι σε χημικά μόρια που φθείρονται, καρποί που συλλέχθηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα εξακολουθούν να λάμπουν στα μουσεία με την ίδια ένταση, σαν να είχαν κοπεί μόλις χθες! Το άλλο σχετίζεται με την επιβίωση του φυτού. Συνήθως, οι εντυπωσιακοί καρποί διαθέτουν θρεπτική σάρκα για να προσελκύσουν ζώα και να διασπείρουν τους σπόρους τους. Ο καρπός του Pollia, αντίθετα, δεν έχει καθόλου σάρκα και περιέχει μόνο σκληρούς σπόρους. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αποτελεί ένα έξυπνο οπτικό τέχνασμα: είτε μιμείται άλλους θρεπτικούς καρπούς του δάσους είτε προσελκύει πουλιά που γοητεύονται από τη λάμψη του, επιτρέποντας στο φυτό να εξαπλώνεται χωρίς ενεργειακή δαπάνη.

Το Pollia condensata δεν εντυπωσιάζει μόνο για τα μυστικά του στο δάσος, αλλά τροφοδοτεί πλέον μια ευρύτερη στροφή προς τα βιομιμητικά υλικά. Με τη βιομηχανία να αναζητά εναλλακτικές στις τοξικές χημικές βαφές και στο ρυπογόνο glitter, η νανοκρυσταλλική κυτταρίνη αξιοποιείται για την παραγωγή βιοδιασπώμενων χρωμάτων που δεν ξεθωριάζουν. Το αφρικανικό φυτό δείχνει πως η φύση είχε βρει, εκατομμύρια χρόνια πριν από την ανθρώπινη τεχνολογία, τη λύση για ένα τέλειο και αθάνατο χρώμα, βασισμένη αποκλειστικά στο φως και τη γεωμετρία.

Δείτε ΕΔΩ, ΕΔΩ, ΕΔΩ κι ΕΔΩ

photo: pexels