Η αναστολή ασύλου ζητά ευρωπαϊκή καριέρα με νομικά εμπόδια

Η ελληνική κυβέρνηση, με αφορμή την κρίση στη Θέουτα τον περασμένο Ιούλιο, επιχείρησε να δώσει ευρωπαϊκή συνέχεια στην αναστολή ασύλου: στη συνταγή που εφάρμοσε στον Έβρο τον Μάρτιο του 2020 και επανέφερε για τις αφίξεις στην Κρήτη τον Ιούλιο του 2025, όταν ο Θάνος Πλεύρης ανέλαβε το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Μόνο που το προς εξαγωγή κυβερνητικό προϊόν συνοδεύεται από δύο ενοχλητικές εκκρεμότητες: την αποτελεσματικότητά του και τη συμβατότητά του με τις υποχρεώσεις προστασίας.

Στην περίπτωση της Κρήτης, ο απολογισμός δυσκολεύει ιδιαίτερα την παρουσίαση της επιτυχίας. Οι απελάσεις όσων εισήλθαν τότε παραμένουν ελάχιστες, ενώ υπάρχουν μετανάστες που κρατούνται περισσότερο από έναν χρόνο, μεταξύ άλλων στη Σιντική. Οι εικόνες εκατοντάδων εξαθλιωμένων προσφύγων στην Ιεράπετρα προσθέτουν το σημερινό στιγμιότυπο. Η κυβέρνηση φιλοδοξεί, δηλαδή, να εξαγάγει μια μέθοδο της οποίας το χειροπιαστό αποτέλεσμα είναι περισσότερο η παρατεταμένη κράτηση παρά οι επιστροφές.

Η αναστολή ασύλου συναντά δεσμεύσεις

Το δυσκολότερο σημείο βρίσκεται στην πρόβλεψη για άμεση επιστροφή όσων εισέρχονται. Ακόμη και όταν μια κρίση επιτρέπει παρεκκλίσεις στην καταγραφή ή στην εξέταση αιτημάτων, η αρχή της μη επαναπροώθησης δεν καταργείται. Οι ευρωπαϊκές και διεθνείς εγγυήσεις προστασίας, μαζί με τις σχετικές κρίσεις ευρωπαϊκού δικαστηρίου και ελληνικών διοικητικών δικαστηρίων το 2025, δεν προσφέρονται για επικοινωνιακή παράκαμψη. Επιπλέον, από τον Ιούνιο του 2026 ισχύουν ήδη οι ειδικές προβλέψεις του νέου ευρωπαϊκού συμφώνου για καταστάσεις κρίσης.

Η Αθήνα πρωτοστατεί παράλληλα σε πρωτοβουλία πέντε κρατών για συμφωνίες με τρίτες χώρες, ώστε αυτές να δέχονται ανθρώπους των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά. Εδώ βρίσκεται και η ουσιαστική μετατόπιση: οι σχεδιαζόμενοι κόμβοι επιστροφής αφορούν απορριφθέντες αιτούντες, όχι συλλήβδην νεοεισερχομένους. Οι όροι υποδοχής και τα ανταλλάγματα παραμένουν προς διευκρίνιση στις διαπραγματεύσεις. Αυτές οι συμφωνίες είναι η επόμενη δοκιμασία της κυβερνητικής αυστηρότητας, πλέον με συγκεκριμένες υποχρεώσεις και κόστος.