Νίκος Δένδιας: «Δεν θα ήμασταν ευτυχείς εάν η Τουρκία αποκτούσε F-35»

Η Ελλάδα δείχνει με πράξεις, και όχι με λόγια, ότι λειτουργεί ως πάροχος ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή», επισημαίνει ο Νίκος Δένδιας στο Realnews Geopolitics, αναδεικνύοντας τον διευρυμένο ρόλο της ελληνικής αμυντικής διπλωματίας. Με αφορμή τις προσπάθειες της Τουρκίας να συνεργαστεί με τη Γαλλία και να αποκτήσει F-35 από τις ΗΠΑ, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας αναφέρεται στις σχέσεις της Αθήνας με το Παρίσι και την Ουάσιγκτον, τονίζοντας πως «η Ελλάδα δεν μπορεί να εξαρτά την ασφάλειά της από τις αποφάσεις τρίτων». Παράλληλα, προβάλλει τον σχεδιασμό της «Ατζέντας 2030», που προβλέπει την απόκτηση υπερσύγχρονων
οπλικών συστημάτων και αλλαγές στη φιλοσοφία, τη δομή και τη λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων, μέσω τόσο της Νέας Δομής Δυνάμεων όσο και του αναθεωρημένου ΜΠΑΕ.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Νίκος Δένδιας επισημαίνει ότι η αμυντική αρχιτεκτονική της χρειάζεται ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας, κοινές προμήθειες, συμπαραγωγές και συνεργασία στην έρευνα. Χωρίς να αναφερθεί ονομαστικά στην Τουρκία, υπογραμμίζει πως πρόκειται για «ζήτημα αρχής: Η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτεί χωρίς όρους αμυντικές βιομηχανίες χωρών που διατηρούν ενεργές απειλές ή διεκδικήσεις εις βάρος κρατών-μελών της».

Κύριε υπουργέ, οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών δεν έχουν υπάρξει ποτέ τόσο ρευστές. Η Ελλάδα έχει ήδη τοποθετηθεί σε σημαντικά ζητήματα, κυρίως μέσα από την επιχείρηση ASPIDES, την αποστολή Patriot στη Σαουδική Αραβία και τη συμμετοχή της σε άλλες δράσεις, όπως η IRINI και η UNIFIL. Με ποιον τρόπο η στρατιωτική διπλωματία ενισχύει —ή και μεταβάλλει— το γεωπολιτικό αποτύπωμα της χώρας;

Το διεθνές σύστημα βρίσκεται πράγματι σε μια φάση έντονης αστάθειας και βαθιών γεωπολιτικών μεταβολών, όπου ξεχωρίζει η επιστροφή του ανταγωνισμού ισχύος. Η θέση της Ελλάδας στον χάρτη, η ιστορική της διαδρομή και κυρίως τα εθνικά συμφέροντα επιβάλλουν ενεργό παρουσία στην περιοχή, αντί για παθητική παρακολούθηση των εξελίξεων.
Η επιλογή αυτή αποτυπώνεται έμπρακτα στη συμμετοχή μας σε διεθνείς επιχειρήσεις. Στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ», στην οποία πρωτοστατήσαμε και της οποίας ασκούμε αυτή την περίοδο την εν πλω διοίκηση, ενώ η χερσαία Διοίκηση έχει μόνιμη έδρα στην Ελλάδα, συμβάλλουμε στην προάσπιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Η Ελλάδα πρότεινε επίσης την επιχείρηση «ΕΙΡΗΝΗ», μέσω της οποίας στηρίζεται η εφαρμογή του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, ενώ με την UNIFIL συνεισφέραμε για πολλά χρόνια στη σταθερότητα του Λιβάνου.
Σημαντική είναι και η συμβολή της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, τα στελέχη της οποίας επισκέφθηκα πρόσφατα με χαρά και ευχαρίστησα. Η παρουσία της ενισχύει την προστασία κρίσιμων ενεργειακών εγκαταστάσεων και προσφέρει πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία στις Ένοπλες Δυνάμεις. Ελληνικές δυνάμεις βρίσκονται, παράλληλα, σε διεθνείς ειρηνευτικές αποστολές στο Κόσοβο και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ η Πολεμική Αεροπορία επιτηρεί τον εναέριο χώρο της Βόρειας Μακεδονίας και του Μαυροβουνίου. Πρόσφατα ενισχύσαμε επίσης την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπου σταθμεύουν τώρα δύο ζεύγη F-16 και μία φρεγάτα. Με τις δράσεις αυτές αυξάνεται η διεθνής αξιοπιστία της χώρας, ενδυναμώνονται οι σχέσεις με τους συμμάχους και διευρύνεται ο ρόλος της Ελλάδας ως παράγοντα σταθερότητας. Η θέση που κατέχει πλέον η Αλεξανδρούπολη στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας καταδεικνύει τη στρατηγική σημασία της χώρας μας για τη Δύση. Συνεπώς, η Ελλάδα αποδεικνύει με έργα, όχι με λόγια, ότι αποτελεί πάροχο ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.

Έχουμε υπογράψει δύο ιδιαίτερα ισχυρές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε σημαντική ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων με μαχητικά αεροσκάφη, φρεγάτες, πυραύλους και άλλα μέσα. Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος Τραμπ επιμένει στην απόκτηση F-35 από την Τουρκία, ενώ η Γαλλία υπέγραψε με την Τουρκία συμφωνία για αμυντική βιομηχανική συνεργασία. Είναι δυνατόν αυτές οι εξελίξεις να επηρεάσουν τις συμφωνίες μας και την ισορροπία δυνάμεων;

Οι πολεμικές συγκρούσεις που εξελίσσονται σήμερα δείχνουν πως η στρατιωτική ισχύς δεν αποτιμάται αποκλειστικά με βάση τους αριθμούς. Καθοριστικοί παράγοντες για την αποτελεσματικότητα μιας στρατιωτικής δύναμης είναι επίσης η τεχνολογική υπεροχή, η πληροφόρηση, η δικτύωση, η εκπαίδευση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Οι συμφωνίες που έχουμε συνάψει με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία βασίζονται σε θεσμικές εγγυήσεις, κοινές αξίες και αμοιβαίο όφελος. Η ουσία των σχέσεων αυτών φαίνεται και στα σύγχρονα οπλικά συστήματα που αποκτά η Ελλάδα. Σε λίγες ημέρες θα υψωθεί η ελληνική σημαία στον «ΝΕΑΡΧΟ», τη δεύτερη φρεγάτα FDI του Πολεμικού Ναυτικού, και σε δύο χρόνια θα ξεκινήσει η παραλαβή των πρώτων F-35.
Παράλληλα, εξετάζουμε τις συνεργασίες συμμάχων μας με κράτη που έχουν αναθεωρητικές επιδιώξεις και απειλούν την Ελλάδα. Έχω καταστήσει σαφές ότι δεν θα ήμασταν ευτυχείς εάν η Τουρκία αποκτούσε F-35. Είναι προφανές ότι δεν έχουμε τη δυνατότητα να ορίσουμε στις ΗΠΑ σε ποιες χώρες θα διαθέτουν οπλικά συστήματα. Θέτουμε, ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα αν εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της Συμμαχίας η παροχή προηγμένων συστημάτων σε κράτος, χωρίς διασφάλιση ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον άλλου μέλους του ΝΑΤΟ.
Από την άλλη, ο «οδικός χάρτης» αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας Γαλλίας και Τουρκίας δεν αλλάζει αυτομάτως το περιεχόμενο της στρατηγικής μας σχέσης με το Παρίσι. Η ανανεωμένη συμφωνία Ελλάδας και Γαλλίας προβλέπει ρητά αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης. Όπως ανέφερα, θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τις εξελίξεις και τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη.

Η Ελλάδα, πάντως, δεν μπορεί να αφήσει την ασφάλειά της να εξαρτάται από επιλογές άλλων. Μέσα από την «Ατζέντα 2030», την προμήθεια F-35, τον εξοπλισμό του Πολεμικού Ναυτικού με φρεγάτες FDI (Belharra), την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και την ανάπτυξη αυτόνομων και μη επανδρωμένων συστημάτων, αναβαθμίζουμε τις εθνικές μας δυνατότητες. Οι συμμαχίες ενισχύουν την ισχύ μας, αλλά δεν αντικαθιστούν την προσπάθεια της χώρας.

Από τις Βρυξέλλες είπατε πρόσφατα ότι «η Τουρκία συνιστά απειλή για την Ελλάδα» και ζητήσατε από την Ευρώπη να διαμορφώσει μια πραγματικά πανευρωπαϊκή αμυντική ικανότητα, ικανή να αντιμετωπίζει κινδύνους από κάθε κατεύθυνση («360 μοιρών»), όχι μόνο από τον Βορρά. Ποια εμπόδια θεωρείτε ότι δυσχεραίνουν αυτή την πορεία;

Η Ευρώπη οφείλει να αντιληφθεί ότι δεν αντιμετωπίζει απειλές μόνο από τον Βορρά, αλλά και από τον Νότο. Όσα συμβαίνουν στα Στενά του Ορμούζ, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ και στη Μέση Ανατολή έχουν άμεσες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις θαλάσσιες μεταφορές, τον ενεργειακό εφοδιασμό και τα εισοδήματα των πολιτών της. Επιπλέον, οι σημερινοί κίνδυνοι αφορούν τη στεριά, τη θάλασσα, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο, αλλά και το Διάστημα.

Η ευρωπαϊκή άμυνα πρέπει να αποκτήσει πραγματική υπόσταση. Όταν απειλείται ένα κράτος-μέλος, το ζήτημα πρέπει να αφορά το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τόσο ο Έβρος όσο και το Αιγαίο αποτελούν ευρωπαϊκά σύνορα. Καθοριστικής σημασίας είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42, παράγραφος 7, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η περίπτωση της Κύπρου κατέδειξε ότι χρειάζονται συγκεκριμένες διαδικασίες για την ενεργοποίησή της, άμεσοι μηχανισμοί αντίδρασης και επαρκείς πόροι.

Χρειάζεται να ενισχυθούν οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δυνατότητες στην αεράμυνα, την αντιπυραυλική προστασία, τα drones και τα μέσα αντιμετώπισής τους. Στον σχεδιασμό αυτό μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά η ελληνική τεχνογνωσία από την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Παράλληλα, η Ευρώπη οφείλει να αποκτήσει ισχυρότερη αμυντική βιομηχανική βάση, να προχωρήσει σε κοινές αγορές, συμπαραγωγές και συνεργασία στην έρευνα. Η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει μόνο αγορά εξοπλισμού· απαιτεί επίσης δυνατότητα σχεδιασμού, παραγωγής και υποστήριξής του.

Υπάρχει, τέλος, και μια αρχή που πρέπει να τηρείται: η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτεί άνευ όρων αμυντικές βιομηχανίες χωρών που εξακολουθούν να απειλούν ή να προβάλλουν διεκδικήσεις εις βάρος κρατών-μελών της. Τα ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία πρέπει να αναπτύσσονται βάσει σαφών κανόνων, ώστε να διαφυλάσσονται τα συμφέροντα κάθε κράτους-μέλους και να ενισχύεται η συνολική ασφάλεια της Ένωσης.

Η Ευρώπη δεν πρέπει να αφήνει να δημιουργούνται «Κερκόπορτες», όπως έχω τονίσει και παλαιότερα. Σας έχω ακούσει να αναφέρεστε ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με οικονομία που προσεγγίζει τα 20 τρισ. ευρώ, η οποία όμως έχει σοβαρές ελλείψεις στις υποδομές που χρειάζεται η στρατιωτική κινητικότητα…

Για να υπάρχει ευρωπαϊκή αποτρεπτική ικανότητα, η στρατιωτική κινητικότητα είναι απαραίτητη. Η αξία μιας στρατιωτικής δύναμης εξαρτάται από το αν μπορεί να φτάσει έγκαιρα στο σημείο όπου χρειάζεται, μεταφέροντας μαζί της τον εξοπλισμό και τα μέσα υποστήριξης.

Εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρά προβλήματα: γέφυρες που δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος σύγχρονων αρμάτων, σήραγγες με ανεπαρκείς διαστάσεις, λιμάνια και αεροδρόμια που χρειάζονται εκσυγχρονισμό, καθώς και σιδηροδρομικές γραμμές με διαφορετικές τεχνικές προδιαγραφές. Για να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια αυτά, απαιτούνται κοινός ευρωπαϊκός σχεδιασμός και επενδύσεις με σαφή στόχευση.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αναλάβει κεντρικό ρόλο μέσω της ανάπτυξης υποδομών διπλής χρήσης, για πολιτικούς και στρατιωτικούς σκοπούς. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να προστατεύονται οι κρίσιμες εγκαταστάσεις και να ενισχύεται η ανθεκτικότητά τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας θα μπορούσε να αποτελέσει ο στρατηγικός διάδρομος που θα ενώνει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Μολδαβία. Η διασύνδεση των υποδομών χρειάζεται να πλαισιώνεται από μέτρα προστασίας, ώστε οι δυνάμεις να μπορούν να μετακινούνται απρόσκοπτα ακόμη και σε συνθήκες κρίσης.

Συνεπώς, η ευρωπαϊκή άμυνα 360 μοιρών απαιτεί όχι μόνο σύγχρονα οπλικά συστήματα, αλλά και τη δυνατότητα να μεταφέρονται γρήγορα και με ασφάλεια στα σημεία όπου είναι απαραίτητα.

Κύριε υπουργέ, η «Ατζέντα 2030» προαναγγέλλει τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις των τελευταίων δεκαετιών, με έμφαση στην καινοτομία, στα drones/αντι-drone συστήματα και στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία. Πόσο σύντομα μπορεί η χώρα να αφήσει πίσω την αγορά έτοιμων οπλικών συστημάτων και να περάσει στη δική της παραγωγή;

Η διαδικασία αλλαγής βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Μετασχηματίζουμε το παραγωγικό μοντέλο που αφορά την εθνική άμυνα, συνδυάζοντας την αναβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων με την τεχνολογική πρόοδο, τις θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και την τόνωση της ελληνικής οικονομίας.

Εγκαταλείπουμε τη νοοτροπία «αγοράζω από το ράφι» και υιοθετούμε το μοντέλο «σχεδιάζω, παράγω, συμπαράγω και εξάγω». Ενδεικτικό παράδειγμα είναι το μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας «ΠΥΡΠΟΛΗΤΗΣ», που σχεδιάστηκε και κατασκευάζεται από το Πολεμικό Ναυτικό με τη στήριξη του ΕΛΚΑΚ. Αντίστοιχα, το ελληνικό σύστημα κατά των drones «Κένταυρος», που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα από την ΕΑΒ, έχει ήδη δοκιμαστεί επιτυχώς επιχειρησιακά στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ ενδιαφέρον για την απόκτησή του έχουν εκδηλώσει ένοπλες δυνάμεις άλλων κρατών.

Ταυτόχρονα, προχωρούμε στη δημιουργία υποδομών παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Το 306 Εργοστάσιο Βάσης Τηλεπικοινωνιών και το 316 Συνεργείο Περιοχής Τεχνικού στους Τοξότες Ξάνθης μπορούν ήδη να κατασκευάζουν περίπου 5.000 drones τον χρόνο. Όταν ολοκληρωθεί το 309 Εργοστάσιο στη Μαλακάσα, επιδιώκουμε να αυξήσουμε την παραγωγική δυνατότητα σε 15.000 drones ετησίως έως το τέλος του 2026, προσθέτοντας και έξι κινητές μονάδες παραγωγής.

Σημαντική αποστολή έχει το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), που φέρνει σε επαφή τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις και την εγχώρια βιομηχανία, ώστε να αναπτύσσονται καινοτόμα προϊόντα με εξαγωγικές προοπτικές. Στόχος μας είναι η ελληνική συμμετοχή στα εξοπλιστικά προγράμματα να φτάνει τουλάχιστον το 25%. Αυτό προϋποθέτει μεταφορά τεχνογνωσίας, συμπαραγωγές και συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στις διεθνείς αλυσίδες αξίας. Ήδη, ελληνικά ναυπηγεία κατασκευάζουν τμήματα των φρεγατών Belharra, ενώ για την τέταρτη φρεγάτα, τον «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ», προβλέπεται ελληνική συμμετοχή περίπου 25%. Βεβαίως, θα εξακολουθήσουμε να προμηθευόμαστε προηγμένα συστήματα από τους συμμάχους μας. Σε κάθε μεγάλο πρόγραμμα, όμως, θα επιδιώκουμε τη μεγαλύτερη δυνατή εγχώρια προστιθέμενη αξία και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Επιπλέον, η πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες και πηγαίους κώδικες θα δίνει τη δυνατότητα προσαρμογής και αναβάθμισης των συστημάτων με βάση τις εθνικές ανάγκες.

Ως χρονικό ορόσημο της «Ατζέντας» έχετε θέσει το 2030, ενώ υπάρχει και το νέο 12ετές ΜΠΑΕ μαζί με τη νέα Δομή Δυνάμεων. Πώς θα έχουν διαμορφωθεί οι Ενοπλες Δυνάμεις όταν φτάσουμε στα τέλη της δεκαετίας του 2030;

Το 2030 είναι ένας σημαντικός σταθμός, αλλά δεν σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της προσπάθειας. Μέσα από την «Ατζέντα 2030» και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό διαμορφώνουμε τις προϋποθέσεις για Ενοπλες Δυνάμεις τεχνολογικά εξελιγμένες, ευέλικτες και έτοιμες να ανταποκριθούν στις απειλές των επόμενων δεκαετιών. Η ουσιαστική μεταβολή αφορά τη λειτουργία τους: αισθητήρες, μαχητικά αεροσκάφη, πλοία, μονάδες ξηράς, drones και δορυφορικές δυνατότητες θα ενταχθούν σε ένα κοινό δικτυοκεντρικό περιβάλλον. Με αυτόν τον τρόπο, η πληροφορία θα διακινείται ταχύτερα, η εικόνα στο πεδίο θα είναι πληρέστερη και οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Στον πυρήνα της νέας αρχιτεκτονικής βρίσκεται η «Ασπίδα του Αχιλλέα», η οποία θα ενσωματώνει σταδιακά σε ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου την προστασία από αεροπορικές, βαλλιστικές και μη επανδρωμένες απειλές.

Ξεχωριστή προτεραιότητα αποτελούν τα αυτόνομα συστήματα. Επιδιώκουμε μέχρι το 2030 η Ελλάδα να είναι η ισχυρότερη δύναμη της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην επιχειρησιακή χρήση αυτόνομων οχημάτων σε ξηρά, θάλασσα και αέρα. Παράλληλα, αναβαθμίζουμε τις δυνατότητές μας στο Διάστημα και στον κυβερνοχώρο, συγκροτώντας το Σώμα Πληροφορικής, ενοποιώντας σημαντικές λειτουργίες κυβερνοασφάλειας και αναπτύσσοντας δορυφορικές δυνατότητες.

Κομβική είναι και η τρίτη φάση της αναδιοργάνωσης των Ενόπλων Δυνάμεων, την οποία ανακοινώσαμε πριν από λίγες ημέρες. Προβλέπει περιορισμό των παρωχημένων δομών, πιο ορθολογική αξιοποίηση του προσωπικού και εξοικονόμηση πόρων προς όφελός του, καθώς και ενίσχυση των μονάδων. Στον επιχειρησιακό σχεδιασμό εντάσσονται οι δυνατότητες του Διαστήματος, του κυβερνοχώρου και του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, ενώ τα μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα θα λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές ισχύος και στους τρεις κλάδους. Στόχος είναι επίσης μεγαλύτερη διακλαδικότητα και μια σύγχρονη προσέγγιση στην εφεδρεία.

Στόχος δεν είναι μόνο η απόκτηση νεότερων οπλικών συστημάτων, αλλά η συγκρότηση ενός ενιαίου αμυντικού συστήματος. Σε αυτό, η τεχνολογία, το ανθρώπινο δυναμικό, η εγχώρια παραγωγή και ο επιχειρησιακός σχεδιασμός θα λειτουργούν συνδυαστικά. Αυτή είναι η νέα εικόνα των Ενόπλων Δυνάμεων που σχεδιάζουμε για τα τέλη της δεκαετίας του 2030.