28η Οκτωβρίου 1940: Η μάχη στην Πίνδο σταμάτησε την ιταλική προέλαση

Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ενώ στην Ελλάδα γινόταν γνωστό ότι η χώρα έμπαινε στον πόλεμο, οι Ιταλοί είχαν ήδη εξαπολύσει την επίθεσή τους στα βουνά της Πίνδου.

Σε δύσβατα περάσματα, απότομες πλαγιές και ψηλές κορυφές, οι Έλληνες στρατιώτες βρέθηκαν να αντιμετωπίζουν μια δύναμη που υπερτερούσε αριθμητικά.

Η μάχη που ακολούθησε θα εξελισσόταν σε μία από τις πιο κρίσιμες συγκρούσεις των πρώτων ημερών του Ελληνοϊταλικού Πολέμου.

Πριν από λίγες ώρες, ο Ιωάννης Μεταξάς είχε παραλάβει το τελεσίγραφο της Ρώμης από τον Ιταλό πρέσβη Εμανουέλε Γκράτσι.

Με το τελεσίγραφο, η Ιταλία απαιτούσε την άδεια να καταλάβουν τα στρατεύματά της στρατηγικά σημεία στην Ελλάδα.

Η κυβέρνηση της Ελλάδας απέρριψε την απαίτηση, με αποτέλεσμα η χώρα να βρεθεί αντιμέτωπη με εισβολή από την Αλβανία, την οποία κατείχαν οι Ιταλοί.

Στην Πίνδο, το ιταλικό σχέδιο προέβλεπε την προέλαση της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια» προς το Μέτσοβο.

Εφόσον πετύχαινε, η ιταλική επίθεση θα μπορούσε να απειλήσει τις γραμμές επικοινωνίας των ελληνικών δυνάμεων στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία.

Την άμυνα είχε αναλάβει το Απόσπασμα Πίνδου του συνταγματάρχη Κωνσταντίνου Δαβάκη: οι περίπου 2.000 άνδρες του βρέθηκαν απέναντι σε περίπου 10.800 Ιταλούς αλπινιστές.

Η σύγκρουση στα βουνά

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου άρχισε η ιταλική επίθεση.

Σε ορεινή περιοχή και σε μέτωπο που ήταν δύσκολο να καλυφθεί, οι ελληνικές μονάδες είχαν αναπτυχθεί σε μεγάλη έκταση, ενώ οι καιρικές συνθήκες δυσχέραιναν τις μετακινήσεις.

Τις πρώτες ημέρες, η πίεση των Ιταλών ανάγκασε ορισμένες ελληνικές μονάδες να υποχωρήσουν. Παρά την υποχώρηση, εξακολούθησαν να πολεμούν και να καθυστερούν την προέλαση του αντιπάλου.

Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς η «Τζούλια» επιχειρούσε να εκμεταλλευτεί τα ορεινά περάσματα και να κινηθεί βαθύτερα στο ελληνικό έδαφος. Σταδιακά, όμως, έφτασαν ενισχύσεις και οι ελληνικές δυνάμεις πέρασαν στην αντεπίθεση.

Οι σφοδρές συγκρούσεις οδήγησαν τελικά στην ανακοπή της ιταλικής προέλασης, ενώ η μεραρχία αναγκάστηκε να οπισθοχωρήσει.

Στις 2 Νοεμβρίου, ο Δαβάκης τραυματίστηκε σοβαρά ενώ βρισκόταν κοντά στην πρώτη γραμμή του μετώπου.

Η παρουσία του στο μέτωπο και η δράση των ανδρών του ταυτίστηκαν με την προσπάθεια υπεράσπισης της Πίνδου κατά τις κρίσιμες πρώτες ημέρες του πολέμου.

Οι γυναίκες που στήριξαν τους μαχητές

Στον αγώνα αυτό συμμετείχαν και οι κάτοικοι των χωριών της περιοχής. Οι γυναίκες της Πίνδου ανέβαιναν στα δύσβατα μονοπάτια μεταφέροντας τρόφιμα, ρουχισμό και πολεμοφόδια στους στρατιώτες, ενώ βοηθούσαν και στη μεταφορά τραυματιών.

Σε σημεία όπου τα οχήματα δεν μπορούσαν εύκολα να κινηθούν, άνθρωποι με γνώση των βουνών και των περασμάτων μετέφεραν συχνά τα φορτία στην πλάτη τους.

Η συνεισφορά τους αποτέλεσε μία από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες του 1940. Πλάι στους στρατιώτες που πολεμούσαν και στους κατοίκους που υποστήριζαν τον ανεφοδιασμό, βοήθησαν να διατηρηθεί το μέτωπο σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες.

Η αρχική ιταλική επίθεση ανακόπηκε από τη μάχη της Πίνδου, καθώς και από τις συγκρούσεις στην περιοχή Ελαίας – Καλαμά.

Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, ο Ελληνικός Στρατός εξαπέλυσε αντεπίθεση και προχώρησε στο αλβανικό έδαφος.

Έτσι, η 28η Οκτωβρίου καταγράφηκε στην ιστορία ως η αφετηρία ενός αγώνα που θα άφηνε το αποτύπωμά του στη νεότερη Ελλάδα.