Πόλεμος στην Ουκρανία: Πώς βρίσκει ο Πούτιν χιλιάδες στρατιώτες για το μέτωπο – Τι παραβλέπει ο Έλον Μασκ

Στην Ουκρανία πολεμούν κυρίως Ρώσοι που έχουν υπογράψει συμβόλαιο με τον στρατό, συχνά δελεασμένοι από τις υψηλές αποδοχές, και όχι νεαροί άνδρες που επιστρατεύτηκαν παρά τη θέλησή τους. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα ανάλυσης του Kyiv Independent, η οποία αμφισβητεί πρόσφατη δήλωση του Έλον Μασκ και εξετάζει πώς το Κρεμλίνο καλύπτει τις μεγάλες απώλειές του στο μέτωπο.

Σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στις 26 Οκτωβρίου, οι δημοσιογράφοι Τάνια Μιρονισένα και Φράνσις Φάρελ επιχειρούν να ξεκαθαρίσουν ποιοι υπηρετούν στις ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία, τι τους ωθεί να καταταγούν και για ποιον λόγο ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει προχωρήσει μέχρι σήμερα σε νέα γενικευμένη επιστράτευση.

Η συζήτηση ξεκίνησε μετά από ανάρτηση του ιδρυτή της SpaceX, Έλον Μασκ, στις 25 Οκτωβρίου, με την οποία ζήτησε να υπάρξει συμπόνια και για τους Ρώσους κληρωτούς.

«Θα έπρεπε να δείχνουμε κάποια συμπόνια και για τους φτωχούς Ρώσους που έχουν κληρωθεί (για να καταταγούν). Αυτά τα παιδιά δεν έχουν άλλη επιλογή από το να πολεμήσουν και να πεθάνουν από επιθέσεις drones», έγραψε.

Οι συντάκτες της ανάλυσης αντέδρασαν στη θέση του, λέγοντας πως δίνει μια στρεβλή εντύπωση για το ποιοι αποτελούν τον ρωσικό στρατό και αγνοεί τις ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών στον πόλεμο.

Διαφορές ανάμεσα στους κληρωτούς και τους στρατιώτες με συμβόλαιο

Το ρωσικό στράτευμα χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο ομάδες, σύμφωνα με το Kyiv Independent: στους κληρωτούς που κάνουν την υποχρεωτική θητεία τους και σε όσους εντάσσονται στον στρατό με συμβόλαιο.

Οι κληρωτοί κατατάσσονται σε δύο κύκλους κάθε χρόνο, την άνοιξη και το φθινόπωρο, για να υπηρετήσουν επί ένα έτος. Η ρωσική νομοθεσία απαγορεύει την αποστολή τους εκτός συνόρων για συμμετοχή σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Στον πόλεμο στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο βασίζεται κατά κύριο λόγο σε στρατιώτες με συμβόλαια, οι οποίοι κατατάσσονται εθελοντικά με αντάλλαγμα αμοιβή.

«Πολλοί πιστεύουν ότι οι Ρώσοι εξαναγκάζονται να πολεμήσουν. Στην πραγματικότητα, το Κρεμλίνο φοβάται να επιστρατεύσει τον πληθυσμό του», λέει στο Kyiv Independent η Κατερίνα Στεπανένκο, ερευνήτρια για τη Ρωσία στο Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου (ISW).

Ο Πούτιν, αντί να κηρύξει νέα γενική επιστράτευση, δελεάζει με σημαντικές οικονομικές παροχές όσους δέχονται να υπογράψουν συμβόλαιο με τον στρατό.

Η μέθοδος φαίνεται να συνεχίζει να φέρνει αποτελέσματα: κατά τις εκτιμήσεις του ΝΑΤΟ τον Αύγουστο, οι ρωσικές στρατολογήσεις έφταναν έως και τους 40.000 ανθρώπους τον μήνα.

Οι οικονομικές απολαβές ως κύριο κίνητρο κατάταξης

Κεντρικό στοιχείο του ρωσικού συστήματος στρατολόγησης είναι τα οικονομικά οφέλη.

Με την υπογραφή του συμβολαίου τους, οι νεοσύλλεκτοι παίρνουν μπόνους, ενώ στη συνέχεια καταβάλλονται μηνιαίοι μισθοί που ενδέχεται να είναι πολλαπλάσιοι του μέσου εισοδήματος στη Ρωσία.

Πέρα από τις αποδοχές που ορίζει το ομοσπονδιακό υπουργείο Άμυνας, δίνονται και κίνητρα από τις περιφερειακές αρχές. Οι τελευταίες καλούνται να πετύχουν συγκεκριμένους στόχους στρατολόγησης που καθορίζει η Μόσχα.

Για τους κατοίκους των φτωχότερων περιοχών, η κατάταξη ενδέχεται να φαντάζει ως ευκαιρία για να ξεπεράσουν γρήγορα οικονομικά προβλήματα που τους επιβαρύνουν εδώ και χρόνια.

«Δεν τους προσελκύουν μόνο τα χρήματα, αλλά και πολυάριθμες κοινωνικές παροχές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η δωρεάν εκπαίδευση, οι επιδοτήσεις στέγασης, οι εκπτώσεις στην αγορά αυτοκινήτων και άλλα προνόμια που καθιστούν τη στρατιωτική υπηρεσία πιο ελκυστική», σημειώνει η Στεπανένκο.

Κατά το Kyiv Independent, κάποιοι αποφασίζουν να καταταγούν για να βρουν λύση σε προσωπικά ή νομικά ζητήματα.

Μεταξύ όσων γίνονται στόχος στρατολόγησης είναι κρατούμενοι, άτομα με απλήρωτα δάνεια, καθώς και άνθρωποι που κατηγορούνται για λιγότερο σοβαρά αδικήματα.

Σε κάποιες περιπτώσεις, το στρατιωτικό συμβόλαιο εμφανίζεται ως τρόπος απαλλαγής από χρέη ή αποφυγής ποινικών κυρώσεων.

Καταναγκασμός και εξαπάτηση πίσω από μέρος των στρατολογήσεων

Ωστόσο, τα οικονομικά ανταλλάγματα δεν αρκούν για να εξηγήσουν όλες τις περιπτώσεις κατάταξης.

Η ανάλυση επισημαίνει ότι ορισμένοι εντάσσονται στον ρωσικό στρατό ύστερα από καταναγκασμό, εκφοβισμό ή παραπλανητικές υποσχέσεις.

Μεταξύ των ιδιαίτερα ευάλωτων ομάδων βρίσκονται μετανάστες από χώρες της Κεντρικής Ασίας και άλλες περιοχές. Κάποιοι πιέζονται να καταταγούν με απειλές απέλασης ή αφαίρεσης της ρωσικής υπηκοότητας.

Επιπλέον, η Ρωσία έχει στρατολογήσει πολίτες από την Κούβα, τη Συρία και το Νεπάλ, αλλά και από περιοχές της υποσαχάριας Αφρικής.

Όπως αναφέρει το Kyiv Independent, σε ορισμένες περιπτώσεις οι ενδιαφερόμενοι προσεγγίστηκαν από τοπικούς μεσάζοντες ή ανταποκρίθηκαν σε παραπλανητικές αγγελίες για εργασία, οι οποίες οδήγησαν τελικά στην υπογραφή στρατιωτικών συμβολαίων.

Η Στεπανένκο αναφέρει ότι η στρατολόγηση συνοδεύεται σε μεγάλο βαθμό από καταναγκασμό: «Υπάρχει πολύς καταναγκασμός. Η στρατολόγηση περιλαμβάνει μερικές φορές κακοποίηση, χειραγώγηση ή πιέσεις στους χώρους εργασίας για την εκπλήρωση των ποσοστώσεων»

Παράλληλα, σημειώνει ότι πολλοί εξακολουθούν να επιλέγουν να υπογράψουν συμβόλαιο, καθώς προσελκύονται από τις οικονομικές ανταμοιβές.

«Τα χρήματα παραμένουν κεντρικό στοιχείο του τρόπου με τον οποίο το Κρεμλίνο συντηρεί τις δυνάμεις του», επισημαίνει.

Οι στρατιώτες που η Ρωσία θεωρεί αναλώσιμους

Η ανάγκη της Ρωσίας να στρατολογεί διαρκώς νέους ανθρώπους σχετίζεται άμεσα με τον τρόπο που διεξάγει τις επιχειρήσεις της στην Ουκρανία.

Από τις μάχες στο Μπαχμούτ, το 2022 και το 2023, η ρωσική πλευρά στηρίζεται σε διαδοχικές επιθέσεις πεζικού, οι οποίες συχνά συνοδεύονται από βαρύ κόστος σε ανθρώπινες απώλειες.

Καθώς εξελίσσεται ο πόλεμος, οι ομάδες εφόδου έχουν περιοριστεί σημαντικά σε μέγεθος.

Το 2023 οι ομάδες αυτές αριθμούσαν συνήθως έξι έως δέκα στρατιώτες. Σήμερα, αντίθετα, επιχειρούν μικρές ομάδες διείσδυσης δύο ατόμων, ενώ κατά περίπτωση ένας στρατιώτης προσπαθεί μόνος του να περάσει τις ουκρανικές γραμμές.

Μαρτυρίες Ρώσων αιχμαλώτων πολέμου που επικαλείται η ανάλυση αναφέρουν ότι πολλοί στρατιώτες έχουν ως αποστολή απλώς να φτάσουν σε προκαθορισμένο σημείο και να περιμένουν περαιτέρω εντολές.

Πριν φτάσουν εκεί, αρκετοί σκοτώνονται ή τραυματίζονται από drones, πυρά πυροβολικού και νάρκες.

Ωστόσο, παρά τις απώλειες, η Μόσχα εξακολουθεί να βρίσκει δεκάδες χιλιάδες νέους στρατιώτες κάθε μήνα, χωρίς να έχει ανακοινώσει νέα γενική επιστράτευση μέχρι σήμερα.

Η άτυπη συμφωνία του Πούτιν με τη ρωσική κοινωνία

Οι αναλυτές θεωρούν ότι η διατήρηση ενός μεγάλου στρατού από το Κρεμλίνο, χωρίς γενικευμένη επιστράτευση, βρίσκεται στον πυρήνα της πολιτικής στρατηγικής του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο Μαξ Μπέργκμαν, που διευθύνει το πρόγραμμα Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), αναφέρει ότι ο Ρώσος πρόεδρος επιδιώκει πάνω απ’ όλα δύο πράγματα: να υποτάξει την Ουκρανία και να διατηρήσει την εξουσία του.

Κατά τον ίδιο, η μεγαλύτερη πτώση στη δημοτικότητα του Πούτιν σημειώθηκε μετά τη μερική επιστράτευση που ανακοινώθηκε το φθινόπωρο του 2022.

Εξηγεί ότι «Μια νέα επιστράτευση ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει αντιδράσεις όχι μόνο εναντίον του πολέμου, αλλά και εναντίον της ίδιας της εξουσίας του».

Γι’ αυτό το Κρεμλίνο θέλει να παρουσιάζει τις ένοπλες δυνάμεις ως στρατό στον οποίο οι πολίτες προσέρχονται με τη θέλησή τους, λαμβάνοντας υψηλές αποδοχές και κοινωνικές παροχές.

Η Στεπανένκο χαρακτηρίζει αυτή τη σχέση ένα άτυπο «κοινωνικό συμβόλαιο» ανάμεσα στον Πούτιν και τη ρωσική κοινωνία.

Όπως αναφέρει, «Ο Πούτιν δεν θα επιστρατεύσει το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και θα πληρώνει όσους υπηρετούν, εφόσον οι πολίτες δεν αντιτίθενται στον πόλεμο».

Η ίδια εκτιμά ότι η προσέγγιση αυτή αποδίδει έως τώρα, αφού δεν έχουν σημειωθεί μαζικές διαδηλώσεις σε όλη τη Ρωσία.

Σχεδιάζει η Μόσχα να επιστρατεύσει 600.000 ανθρώπους;

Η ανάλυση επισημαίνει ότι, παρότι η εισροή νέων στρατιωτών παραμένει σταθερή, οι επιδόσεις των ρωσικών δυνάμεων στο πεδίο το 2026 είναι χειρότερες από εκείνες προηγούμενων ετών.

Με υψηλές απώλειες, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταλάβει λιγότερες εκτάσεις, δεν έχουν θέσει υπό τον έλεγχό τους ολόκληρο το Ντονμπάς και έχουν υποχωρήσει από περιοχές μετά από ουκρανικές αντεπιθέσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Κίεβο ισχυρίζεται ότι η Μόσχα προετοιμάζει την αποκαλούμενη «περιφερειακή επιστράτευση»: 300.000 άνθρωποι έως τα τέλη του 2026 και ακόμη 300.000 το 2027 θα μπορούσαν να αφορούν το σχέδιο.

Σύμφωνα με την ουκρανική εκτίμηση, ο όρος σημαίνει πιθανή μαζική στρατολόγηση χωρίς επίσημη κήρυξη γενικής επιστράτευσης, με στόχο κυρίως τις απομακρυσμένες και οικονομικά πιο αδύναμες περιοχές της Ρωσίας.

Οι ουκρανικοί ισχυρισμοί τοποθετούσαν την αναμενόμενη κίνηση μετά τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου στη Ρωσία.

Πέντε εβδομάδες μετά, πάντως, δεν έχει γίνει η εκτεταμένη επιστράτευση, ενώ υπάρχουν μόνο περιορισμένες αναφορές για αυξημένες πιέσεις στη στρατολόγηση.

Αν τελικά το Κρεμλίνο προχωρήσει σε νέα μαζική επιστράτευση, όσα συνέβησαν το 2022 δείχνουν ότι μπορεί να ακολουθήσει νέο κύμα εξόδου από τη Ρωσία ανδρών σε ηλικία στράτευσης.

Γιατί οι αναλυτές διαφωνούν με την εξίσωση των δύο στρατών

Η ανάλυση δεν αρνείται ότι σκοτώνονται πολλοί Ρώσοι στρατιώτες ούτε ότι κάποιοι στέλνονται στον πόλεμο μέσω καταναγκασμού.

Ωστόσο, απορρίπτει την εικόνα που παρουσίασε ο Έλον Μασκ, ότι δηλαδή όσοι Ρώσοι πολεμούν στην Ουκρανία είναι κυρίως νεαροί κληρωτοί, οι οποίοι δεν έχουν δυνατότητα επιλογής.

Ο ανεξάρτητος Ρώσος στρατιωτικός αναλυτής Πάβελ Λούζιν εκτιμά ότι οι περισσότεροι Ρώσοι στρατιώτες αποφάσισαν να λάβουν μέρος στον πόλεμο, με βασικά κίνητρα οικονομικούς και προσωπικούς λόγους.

Παράλληλα, ο Λούζιν δεν αποδέχεται ότι οι δύο στρατοί μπορούν να εξισωθούν ηθικά.

«Η μία πλευρά είναι μια δύναμη κατοχής που προσπαθεί να υποτάξει μια άλλη χώρα και τον λαό της. Η άλλη πολεμά για την ελευθερία της. Πρόκειται για θεμελιωδώς διαφορετικούς σκοπούς», ανέφερε σε δηλώσεις του στο Kyiv Independent.

Η ανάλυση καταλήγει ότι η Ρωσία έχει διαμορφώσει ένα σύστημα στρατολόγησης με υψηλές οικονομικές ανταμοιβές και κοινωνικά προνόμια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις περιλαμβάνει και καταναγκασμό. Αυτός ο μηχανισμός επιτρέπει στο Κρεμλίνο να συνεχίζει τον πόλεμο χωρίς να έχει επιβάλει μέχρι στιγμής νέα γενικευμένη επιστράτευση.

Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το πόσο καιρό θα καταφέρνει το συγκεκριμένο σύστημα να καλύπτει τις απώλειες του ρωσικού στρατού, χωρίς να αναγκαστεί ο Πούτιν να πάρει μια πολιτικά επικίνδυνη απόφαση.