Ευρώπη: Ήταν πιο συνδεδεμένη πριν από 30.000 χρόνια απ’ όσο θεωρούνταν έως σήμερα, σύμφωνα με νέα μελέτη

Πριν από περίπου 30.000 χρόνια, οι Ευρωπαίοι φαίνεται πως είχαν συχνότερες επαφές μεταξύ τους από όσες υπολόγιζαν έως τώρα οι επιστήμονες.

Ακόμη και με το κρύο και τους παγετώνες να εξαπλώνονται, ομάδες από μακρινές περιοχές μετακινούνταν, έρχονταν σε επαφή και αντάλλασσαν γενετικό υλικό, δημιουργώντας ένα περίπλοκο πλέγμα σχέσεων μεταξύ πληθυσμών.

Το συμπέρασμα προέρχεται από διεθνή έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances. Τον συντονισμό είχε το Πανεπιστήμιο της Βιέννης, ενώ στην ομάδα συμμετείχαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Σαπιέντσα της Ρώμης.

Για να μελετήσουν τις αρχαίες κοινότητες, οι επιστήμονες εξέτασαν τόσο DNA από ανθρώπινα λείψανα όσο και γενετικό υλικό που απομονώθηκε από σπηλαιώδη ιζήματα. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να διερευνηθούν η παρουσία και οι δεσμοί πληθυσμών ακόμη και σε μέρη όπου δεν σώζονται ανθρώπινα οστά κατάλληλα για ανάλυση.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκε ο Γραβετιανός πολιτισμός, που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική, περίπου από 34.000 έως 25.000 χρόνια πριν.

Τρεις αρχαιολογικοί χώροι φωτίζουν τις μετακινήσεις των ανθρώπων

Το νέο γενετικό υλικό προέρχεται από τρία άτομα, τα οποία εντοπίστηκαν σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους: στο Ιστουρίτζ, στη νοτιοδυτική Γαλλία, στο Τσουφίν, στη βόρεια Ισπανία, και στο Οστούνι της Απουλίας, στη νότια Ιταλία.

Η αντιπαραβολή του DNA έδειξε πως οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί πριν από το Τελευταίο Μέγιστο των Παγετώνων είχαν πιο έντονη γενετική ποικιλία και πιο σύνθετες μεταξύ τους σχέσεις απ’ ό,τι έδειχναν οι παλαιότερες ανασυνθέσεις.

Τα στοιχεία, ειδικότερα, μαρτυρούν επαφές και επιμειξίες ανάμεσα σε δυτικοευρωπαϊκές ομάδες και πληθυσμούς με γενετικές ρίζες που σχετίζονται με την κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Αντί για απομονωμένες κοινότητες, αναδύεται η εικόνα ομάδων που διατηρούσαν δεσμούς παρά τις μεγάλες αποστάσεις.

Οστούνι: Γενετικά στοιχεία από μητέρα και αγέννητο παιδί

Ξεχωριστή θέση στην έρευνα έχει ο τάφος Οστούνι 1, στην Απουλία της νότιας Ιταλίας. Εκεί εντοπίστηκαν τα λείψανα γυναίκας που έζησε πριν από περίπου 28.000 χρόνια, μαζί με το έμβρυο που κυοφορούσε, γνωστό ως Οστούνι 1β.

Οι γενετικές εξετάσεις που έγιναν πρόσφατα επιβεβαίωσαν ότι το έμβρυο ήταν παιδί της γυναίκας. Από τη σύγκριση του DNA μητέρας και παιδιού προέκυψαν, παράλληλα, έμμεσες πληροφορίες για την καταγωγή του πατέρα.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο πατέρας πιθανότατα προερχόταν από πληθυσμό με γενετικά γνωρίσματα αντίστοιχα με της μητέρας. Παρότι οι κοινότητες της εποχής ήταν σχετικά μικρές, οι επιστήμονες δεν βρήκαν στοιχεία που να υποδηλώνουν στενή συγγένεια ανάμεσα στους γονείς.

Η περίπτωση αυτή δίνει μια σπάνια εικόνα των οικογενειακών και δημογραφικών δεσμών στην προϊστορία.

Η Ιβηρική Χερσόνησος ίσως προσέφερε καταφύγιο από τους παγετώνες

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο εύρημα αφορά την Ιβηρική Χερσόνησο. Μελετώντας αρχαίο DNA από σπηλαιώδη ιζήματα στην Κανταβρία, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι ένας ανθρώπινος πληθυσμός έμεινε στην περιοχή για περισσότερα από 12.000 χρόνια.

Φαίνεται ότι η περιοχή λειτουργούσε ως καταφύγιο όταν οι κλιματικές συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες και οι πάγοι επεκτείνονταν σε μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης.

Η παρουσία ανθρώπων στην περιοχή επί τόσο μεγάλο διάστημα βοηθά να αποσαφηνιστεί ο ρόλος των νότιων και δυτικών τμημάτων της Ευρώπης στη διατήρηση των πληθυσμών και στη συνέχειά τους μέσα από μεγάλες κλιματικές αλλαγές.

Ιστουρίτζ: Πιθανό σημείο συνάντησης ευρωπαϊκών πληθυσμών

Σημαντικά ευρήματα έδωσε και το σπήλαιο Ιστουρίτζ, στη νοτιοδυτική Γαλλία, που συγκαταλέγεται στους γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους της ευρωπαϊκής προϊστορίας.

Το γονιδίωμα γυναίκας που έζησε πριν από περίπου 30.000 χρόνια περιείχε έναν συνδυασμό γενετικών γνωρισμάτων. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτός ενδέχεται να σχετίζεται με μετακινήσεις ομάδων σε μεγάλες αποστάσεις.

Τα δεδομένα στηρίζουν την εκτίμηση πως το Ιστουρίτζ ίσως λειτουργούσε ως σημείο συνάντησης ανθρώπων από διαφορετικά μέρη της Ευρώπης. Ταυτόχρονα, υποδηλώνουν ότι οι μετακινήσεις κατά την Παλαιολιθική ήταν σύνθετες και δεν ορίζονταν από αυστηρά γεωγραφικά σύνορα.

Συνολικά, η έρευνα παρουσιάζει μια Ευρώπη όπου οι άνθρωποι μετακινούνταν, συναντιούνταν και διατηρούσαν γενετικές σχέσεις, ακόμη και όταν επικρατούσαν ακραίες κλιματικές συνθήκες.

Στην έρευνα έλαβαν μέρος επιστήμονες από διαφορετικά τμήματα και ερευνητικές μονάδες του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης. Μεταξύ αυτών ήταν τα Τμήματα Ιστορίας, Ανθρωπολογίας, Θρησκειών, Τεχνών και Θεαμάτων, Οδοντιατρικών και Γναθοπροσωπικών Επιστημών και Περιβαλλοντικής Βιολογίας, καθώς και το Ιταλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών.