27 Οκτωβρίου 1940: Απομένουν οι τελευταίες ώρες πριν από το «Όχι»

Το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου 1940, η Αθήνα έδινε ακόμη την εικόνα μιας πόλης σε καιρό ειρήνης. Ωστόσο, η απόφαση για την έναρξη του πολέμου είχε ήδη ληφθεί.

Στην άλλη πλευρά της Αδριατικής, ιταλικά στρατεύματα είχαν συγκεντρωθεί στην κατεχόμενη Αλβανία. Ο Μπενίτο Μουσολίνι είχε αποφασίσει να εξαπολύσει επίθεση κατά της Ελλάδας, με στόχο μια γρήγορη νίκη που θα ισχυροποιούσε την Ιταλία στα Βαλκάνια.

Η πορεία προς τον πόλεμο δεν προκλήθηκε από ένα μεμονωμένο, αιφνίδιο συμβάν. Εδώ και μήνες, οι σχέσεις ανάμεσα στην Αθήνα και τη Ρώμη χειροτέρευαν. Η σοβαρότερη πρόκληση ήρθε τον Αύγουστο, όταν ιταλικό υποβρύχιο τορπίλισε στην Τήνο το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη».

Παρά τις αυξανόμενες εντάσεις, η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθούσε να επιδιώκει την αποφυγή μιας ανοιχτής σύρραξης.

Στη Ρώμη, αντίθετα, η απόφαση για την επόμενη κίνηση είχε ληφθεί. Από τις 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας Γκαλεάτσο Τσιάνο εργαζόταν στη σύνταξη του τελεσιγράφου που θα έφτανε στην ελληνική κυβέρνηση. Οι καταγραφές του δείχνουν πως το κείμενο είχε διαμορφωθεί έτσι ώστε να μην προσφέρει ουσιαστική επιλογή: η Ελλάδα έπρεπε είτε να δεχτεί την παρουσία ιταλικών στρατευμάτων είτε να αντιμετωπίσει επίθεση. Olympias

Στις 27 Οκτωβρίου, οι προετοιμασίες είχαν πλέον φτάσει στο τελευταίο τους στάδιο.

Στο ημερολόγιό του, ο Τσιάνο έγραψε ότι σημειώνονταν επεισόδια στην Αλβανία και πως η δράση μπορούσε να ξεκινήσει από στιγμή σε στιγμή. Αναφέρθηκε ακόμη στην έκπληξη ξένων διπλωματών, όταν τους αποκάλυψε τι περιείχε το τελεσίγραφο. Αλβανική Ιστορία

Την ίδια νύχτα στην Αθήνα, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι ήξερε πως η αποστολή που είχε αναλάβει ήταν εξαιρετικά δύσκολη.

Η Ρώμη είχε δώσει σαφείς εντολές: στις 3:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, το τελεσίγραφο έπρεπε να παραδοθεί αυτοπροσώπως στην ελληνική πλευρά, χωρίς να έχει προηγηθεί ενημέρωση. Cyber-Lenin

Λίγο πριν από τις 3:00, ο Γκράτσι έφτασε στο σπίτι του Ιωάννη Μεταξά, στην Κηφισιά.

Ο πρωθυπουργός της Ελλάδας ξύπνησε και δέχθηκε τον πρεσβευτή. Με το τελεσίγραφο ζητούνταν, στην ουσία, να δοθεί άδεια στις ιταλικές ένοπλες δυνάμεις να καταλάβουν στρατηγικής σημασίας σημεία στην ελληνική επικράτεια. Για να συμμορφωθεί, η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της μόλις λίγες ώρες.

Αν η Ελλάδα αποδεχόταν τους όρους, θα παραχωρούσε ουσιαστικά την εθνική της κυριαρχία.

Αφού μελέτησε το κείμενο, ο Μεταξάς αποκρίθηκε στα γαλλικά, τη γλώσσα της διπλωματίας εκείνης της εποχής:

«Alors, c’est la guerre» – «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο».

Εκείνη τη στιγμή, το ιστορικό «Όχι» δεν εκφράστηκε ως μία ελληνική λέξη. Το νόημα, ωστόσο, της απάντησης ήταν ακριβώς η άρνηση και σύντομα το «Όχι» έγινε ο τρόπος με τον οποίο όλη η χώρα απέρριψε το τελεσίγραφο. Greek News Agenda

Μερικές ώρες μετά, ιταλικά στρατεύματα διέσχισαν τα σύνορα Ελλάδας και Αλβανίας.

Έτσι άρχισε ο πόλεμος.

Η Ρώμη υπολόγιζε πως η Ελλάδα θα κατέρρεε γρήγορα, όμως η εξέλιξη ήταν διαφορετική. Ο Ελληνικός Στρατός σταμάτησε την ιταλική προέλαση και κατόπιν πέρασε στην αντεπίθεση, μεταφέροντας τις πολεμικές επιχειρήσεις βαθιά στην Αλβανία.

Η 27η Οκτωβρίου 1940 αναπόφευκτα επισκιάζεται από την επόμενη ημέρα.

Για την Ελλάδα, όμως, ήταν η τελευταία ημέρα ειρήνης: πριν ακόμη ξημερώσει, η χώρα θα έμπαινε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.