Σύνταξη χωρίς ένσημα: Πώς θα την πάρετε

Ποιες λύσεις έχουν οι ασφαλισμένοι που δεν έχουν συμπληρώσει 15 χρόνια ασφάλισης. Επτά δρόμοι ανοίγονται για χιλιάδες ανθρώπους κοντά στη συνταξιοδότηση, οι οποίοι δεν διαθέτουν τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης. Η νομοθεσία προβλέπει, μεταξύ άλλων, την αναζήτηση ενσήμων που δεν έχουν καταγραφεί, την εξαγορά πλασματικών ετών και την προαιρετική ασφάλιση με κάλυψη εισφορών από τη ΔΥΠΑ. Οι δυνατότητες αφορούν όσους έχουν μείνει εκτός εργασίας και κινδυνεύουν να φτάσουν στο όριο ηλικίας χωρίς να θεμελιώσουν δικαίωμα σύνταξης.

Της ΑΡΓΥΡΩΣ Κ. ΜΑΥΡΟΥΛΗ – ΠΗΓΗ: Realnews

Οι δυνατότητες απευθύνονται κυρίως σε μακροχρόνια ανέργους, σε γυναίκες που σταμάτησαν να εργάζονται για την ανατροφή των παιδιών τους, σε πρώην ελεύθερους επαγγελματίες που έκλεισαν τις επιχειρήσεις τους, καθώς και σε εργαζομένους με μεγάλα διαστήματα ανασφάλιστης απασχόλησης.

Ο δικηγόρος και εργατολόγος Διονύσης Ρίζος τονίζει ότι οι ασφαλισμένοι χρειάζεται να ελέγξουν εγκαίρως τις επιλογές τους. Ορισμένες δεν έχουν οικονομικό κόστος, άλλες συνεπάγονται την καταβολή εισφορών, ενώ για κάποιες απαιτείται συγκεκριμένος χρόνος πρόσφατης ασφάλισης.

Για να λάβει κάποιος πλήρη σύνταξη γήρατος στα 67, απαιτούνται κατά κανόνα τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 15 έτη. Ωστόσο, ακόμη και με 10, 11 ή 12 χρόνια ασφάλισης μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να καλυφθεί ο χρόνος που υπολείπεται.

Έλεγχος ασφαλιστικού ιστορικού

Πρώτο βήμα αποτελεί η ανασκόπηση του ασφαλιστικού ιστορικού μέσω του e-ΕΦΚΑ, αφού μπορεί να απουσιάζουν καταχωρίσεις μηνών ή ετών, παρότι οι εισφορές έχουν καταβληθεί. Είναι δυνατό να αναζητηθούν ένσημα που αγοράστηκαν χωρίς να επικολληθούν, χρόνος που αποδεικνύεται από ασφαλιστικά βιβλιάρια τα οποία χάθηκαν, εισφορές σε διαφορετικούς πρώην φορείς και περίοδοι ασφάλισης στον πρώην ΟΓΑ. Με αίτηση μπορεί να αναγνωριστεί και εργασία που δεν δηλώθηκε από τον εργοδότη, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και δεν έχει παραγραφεί. Στον ασφαλιστικό χρόνο μπορεί επίσης να προσμετρηθεί εργασία σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε κράτη με τα οποία έχουν συναφθεί διμερείς συμβάσεις κοινωνικής ασφάλισης.

Προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης

Βάσει του άρθρου 53, παράγραφος 2 του νόμου 4921/2022, οι ασφαλισμένοι που έχουν αιτηθεί συνταξιοδότηση μπορούν να συμπληρώσουν μέχρι τρία χρόνια ασφάλισης που τους λείπουν. Για την υπαγωγή απαιτείται:

Να έχει κατατεθεί αίτηση συνταξιοδότησης και να έχει σταματήσει η υποχρεωτική ασφάλιση.
Να απομένουν έως τρία χρόνια για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Να έχουν συμπληρωθεί στην τελευταία πενταετία τουλάχιστον 500 ημέρες υποχρεωτικής ασφάλισης για μισθωτούς ή 20 μήνες για μη μισθωτούς.
Δεν απαιτείται εξέταση από υγειονομική επιτροπή και ο χρόνος προσμετράται από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης. Ο μισθωτός πληρώνει ολόκληρη την εισφορά κύριας σύνταξης, τόσο το εργατικό όσο και το εργοδοτικό μέρος, με βάση τον μέσο όρο των αποδοχών του τελευταίου δωδεκαμήνου και κατώτατο όριο τον κατώτατο μισθό. Η δυνατότητα αφορά επίσης ασφαλισμένους του πρώην ΟΓΑ και του Δημοσίου.

Γενική προαιρετική συνέχιση της ασφάλισης

Όσοι δεν συγκεντρώνουν 500 ημέρες ασφάλισης στην τελευταία πενταετία μπορούν να επιλέξουν τη γενική προαιρετική συνέχιση, η οποία δεν έχει ανώτατο χρονικό όριο. Αρκεί να ισχύει μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:

Να έχουν συμπληρώσει οποτεδήποτε 3.000 ημέρες ή 10 χρόνια υποχρεωτικής ασφάλισης, χωρίς καταληκτική προθεσμία για την αίτηση.
Να έχουν 1.500 ημέρες ασφάλισης ή πέντε χρόνια, με 300 ημέρες στην τελευταία πενταετία, και να αιτηθούν την υπαγωγή μέσα σε 12 μήνες από τη διακοπή της ασφάλισης.

Χρειάζεται γνωμάτευση υγειονομικής επιτροπής που να πιστοποιεί ότι η αναπηρία είναι έως 66,6%. Πρώην αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες πρέπει να έχουν εξοφλήσει τις ασφαλιστικές οφειλές τους ή να τις έχουν εντάξει σε ενεργή ρύθμιση. Η προαιρετική ασφάλιση αρχίζει από την υποβολή της αίτησης και δεν έχει αναδρομική ισχύ. Αν οι εισφορές μείνουν απλήρωτες για διάστημα μεγαλύτερο από δύο χρόνια, το δικαίωμα χάνεται, ενώ συνολικά μπορούν να γίνουν έως τρεις υπαγωγές.

Κάλυψη εισφορών από τη ΔΥΠΑ

Για τους μακροχρόνια ανέργους, σημαντική λύση είναι η προαιρετική ασφάλιση με τις εισφορές να καλύπτονται από τη ΔΥΠΑ. Η δυνατότητα ενεργοποιείται έως πέντε χρόνια πριν από το όριο πλήρους συνταξιοδότησης, δηλαδή από τα 62 όταν το όριο είναι τα 67. Απαραίτητο είναι να έχουν συγκεντρωθεί τουλάχιστον 3.000 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή 10 χρόνια. Χρειάζονται επίσης 12 συνεχόμενοι μήνες εγγεγραμμένης ανεργίας, ενεργή ψηφιακή κάρτα ΔΥΠΑ και να υπολείπονται μέχρι πέντε χρόνια για την πλήρη σύνταξη, με την επιφύλαξη των υπόλοιπων ασφαλιστικών προϋποθέσεων. Η ΔΥΠΑ αναλαμβάνει τις εισφορές κύριας και επικουρικής ασφάλισης, χωρίς σχετική οικονομική επιβάρυνση για τον δικαιούχο.

Εξαγορά πλασματικών χρόνων

Για γυναίκες με πρώτη ασφάλιση πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, η αναγνώριση πλασματικού χρόνου μπορεί να καλύψει τις 900 ημέρες που υπολείπονται για τη συμπλήρωση των 4.500, εφόσον έχουν τουλάχιστον 3.600 ημέρες ασφάλισης και πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Οι 3.600 ημέρες μπορεί να έχουν προκύψει από πραγματική ή προαιρετική ασφάλιση. Ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς, αναγνωρίζονται περίοδοι σπουδών, ανατροφής παιδιών, γονικής άδειας, καθώς και κενά ανάμεσα σε περιόδους ασφάλισης, με ανώτατο όριο έως επτά χρόνια. Όπως αναφέρει ο Δ. Ρίζος, το ενδεικτικό ελάχιστο κόστος εξαγοράς ανέρχεται σε 185 ευρώ για κάθε μήνα που αναγνωρίζεται. Η σχετική αίτηση κατατίθεται πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης ή ταυτόχρονα με αυτήν· μπορεί, ωστόσο, να γίνει αναγνώριση και αργότερα, εφόσον απαιτείται για τη θεμελίωση δικαιώματος.

6. Εργασία για τη συμπλήρωση του χρόνου ασφάλισης

Η συμπλήρωση ασφαλιστικού χρόνου μπορεί να γίνει και μέσω μισθωτής εργασίας: με πλήρη απασχόληση συγκεντρώνονται συνήθως 25 ημέρες ασφάλισης κάθε μήνα, ή 300 μέσα σε ένα έτος. Μια άλλη επιλογή είναι η πραγματική αυτοαπασχόληση. Με βάση τα στοιχεία του εργατολόγου, το 2026 η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία ανέρχεται σε 250,77 ευρώ τον μήνα για κύρια σύνταξη και υγειονομική περίθαλψη, ενώ προστίθενται 10 ευρώ υπέρ ΔΥΠΑ. Κατά συνέπεια, τρία χρόνια αυτοαπασχόλησης αντιστοιχούν σε ασφαλιστικές εισφορές περίπου 9.400 ευρώ, χωρίς να συνυπολογίζονται άλλες επαγγελματικές ή φορολογικές επιβαρύνσεις.

7. Η παροχή του ΟΠΕΚΑ

Όσοι αδυνατούν να συμπληρώσουν 15ετία μπορούν να εξετάσουν την παροχή του ΟΠΕΚΑ για ανασφάλιστους υπερήλικες. Δεν πρόκειται για σύνταξη, αλλά για προνοιακή ενίσχυση ύψους 418,95 ευρώ τον μήνα. Δικαιούχοι πρέπει να έχουν συμπληρώσει τα 67 έτη και να διαμένουν νόμιμα και μόνιμα στην Ελλάδα για τουλάχιστον 15 χρόνια. Για να καταβληθεί ολόκληρο το ποσό απαιτούνται 35 χρόνια διαμονής· αν είναι λιγότερα, η παροχή περικόπτεται κατά 1/35 για κάθε έτος που υπολείπεται. Το ετήσιο εισοδηματικό όριο διαμορφώνεται στα 4.320 ευρώ για άγαμο και 8.640 ευρώ για ζευγάρι, ενώ ισχύουν επιπλέον περιουσιακά και συνταξιοδοτικά κριτήρια.