Αλέξανδρος Διάκος: Η ιστορία του πρώτου πεσόντα αξιωματικού του 1940, από τη σκλαβωμένη Δωδεκάνησο στα βουνά της Πίνδου

Την 1η Νοεμβρίου 1940, στα δύσβατα ορεινά της Πίνδου, ο 29χρονος υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος έμπαινε επικεφαλής των στρατιωτών του σε νέα επίθεση κατά των ιταλικών δυνάμεων. Καταγόταν από τη Χάλκη, ένα μικρό νησί των Δωδεκανήσων.

Στο πεδίο της μάχης, ο Διάκος έγινε ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που έχασε τη ζωή του. Μια ριπή πολυβόλου έβαλε πρόωρα τέλος στη ζωή του και πρόσθεσε μία από τις πρώτες ηρωικές σελίδες στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.

Η ιστορία του είχε μια ακόμη συγκλονιστική διάσταση: γεννήθηκε και μεγάλωσε σε τόπο που τότε βρισκόταν υπό ιταλική κυριαρχία, καθώς τα Δωδεκάνησα δεν ανήκαν ακόμη στην Ελλάδα. Παρ’ όλα αυτά, επέλεξε να υπηρετήσει στον Ελληνικό Στρατό, έχοντας επίγνωση ότι ίσως χρειαζόταν κάποτε να πολεμήσει εναντίον της χώρας που κατείχε τη γενέτειρά του.

Ογδόντα έξι χρόνια μετά, η ζωή και ο θάνατος του Αλέξανδρου Διάκου αναδεικνύουν μια λιγότερο γνωστή πτυχή του έπους του 1940. Από ένα μικρό νησί του Αιγαίου, η διαδρομή του πέρασε από το Βενετόκλειο Γυμνάσιο της Ρόδου και έφτασε στα πεδία των μαχών της Πίνδου. Δεν πρόλαβε να δει τα Δωδεκάνησα ελεύθερα.

Ο ηρωισμός του Αλέξανδρου Διάκου διδάσκεται ακόμη και σήμερα στους Ευέλπιδες

Η μνήμη του Αλέξανδρου Διάκου διατηρείται ζωντανή στη Χάλκη και στη Ρόδο, αλλά και στην περιοχή της Πίνδου όπου σκοτώθηκε πολεμώντας. Αυτό προκαλεί ιδιαίτερη συγκίνηση.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 86 ετών από τη θυσία του, ο δήμαρχος Χάλκης Άγγελος Φραγκάκης μίλησε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τις τιμές που αποδίδονται ακόμη στον Δωδεκανήσιο αξιωματικό.

«Αυτό που είναι συγκλονιστικό είναι ότι ακόμη και σήμερα οι άνθρωποι του χωριού όπου έπεσε τον μνημονεύουν και τον κλαίνε. Τον θεωρούν δικό τους παιδί. Έναν άνθρωπο που άφησε την πατρίδα του, άφησε την οικογένειά του και πήγε να σκοτωθεί στα δικά τους χώματα. Είναι κάτι εξαιρετικά τιμητικό και συγκινητικό», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Φραγκάκης θυμήθηκε επίσης ένα περιστατικό από παλαιότερη παρουσία του στις ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης, το οποίο, όπως ανέφερε, δεν έχει ξεχάσει.

«Θυμάμαι έναν ταξίαρχο, ο οποίος μου έσφιξε το χέρι και μου είπε: «Δήμαρχε, εμείς τον ηρωισμό του Αλέξανδρου Διάκου τον διδάσκουμε στους Ευέλπιδες. Ήταν μια πολύ σπουδαία κουβέντα, γι’ αυτό και την αναφέρω», σημείωσε.

Ο δήμαρχος αναφέρθηκε στις δύσκολες συνθήκες της μάχης για τις ελληνικές δυνάμεις στην Πίνδο, καθώς και στον ιδιαίτερο συμβολισμό της θυσίας ενός νέου από την ιταλοκρατούμενη Δωδεκάνησο.

«Θα μπορούσε να παραμείνει στον τόπο του, κοντά στην οικογένειά του. Εκείνος όμως, επέλεξε να βρεθεί στο μέτωπο, να πολεμήσει για την πατρίδα και να υπερασπιστεί τα εδάφη της», υπογράμμισε.

Από τη Χάλκη και τη Ρόδο στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων

Γεννημένος το 1911 στη Χάλκη, ο Αλέξανδρος Διάκος ήρθε στον κόσμο όταν τα Δωδεκάνησα ήταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία. Λίγο αργότερα, το 1912, τα νησιά καταλήφθηκαν από τους Ιταλούς.

Στη Ρόδο πέρασε μεγάλο μέρος των παιδικών και νεανικών του χρόνων, φοιτώντας στο ιστορικό Βενετόκλειο Γυμνάσιο. Το όνομά του βρίσκεται στην αναμνηστική πλάκα του σχολείου, μαζί με εκείνα παλιών μαθητών που θυσιάστηκαν για την πατρίδα.

Το 1929 πήγε στην Αθήνα για να ακολουθήσει στρατιωτική σταδιοδρομία. Πέρασε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, αποφοίτησε το 1934 και στη συνέχεια υπηρέτησε ως αξιωματικός στον Ελληνικό Στρατό.

Για έναν νέο από περιοχή που δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί, αυτή η απόφαση είχε ξεχωριστή βαρύτητα. Τα Δωδεκάνησα τελούσαν υπό ιταλική διοίκηση και οι κάτοικοί τους διατηρούσαν σταθερά το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα.

Ο Διάκος δεν θα προλάβαινε να δει τη γενέτειρά του ενσωματωμένη στον εθνικό κορμό. Η θυσία του, όμως, ταύτισε το όνομά του με τον αγώνα των Δωδεκανησίων για την ελευθερία.

Η τελευταία σύγκρουση στο ύψωμα της Τσούκας

Όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος, στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο Αλέξανδρος Διάκος υπηρετούσε ως υπολοχαγός και διοικούσε τον 2ο Λόχο του 4ου Συντάγματος Πεζικού, στο Απόσπασμα Πίνδου, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη.

Στις πρώτες ημέρες του πολέμου, οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν μεγάλες δυσκολίες, καθώς επιχειρούσαν να σταματήσουν την προέλαση της ιταλικής μεραρχίας αλπινιστών «Τζούλια» σε ιδιαίτερα δύσβατο ορεινό έδαφος.

Την 1η Νοεμβρίου 1940, ο λόχος του Διάκου πήρε μέρος στις επιχειρήσεις για την ανακατάληψη του υψώματος Τσούκα, ανάμεσα στη Ζούζουλη Καστοριάς και τη Φούρκα Ιωαννίνων. Οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές, καθώς οι δύο πλευρές επιχειρούσαν επανειλημμένα να ελέγξουν το ύψωμα, το οποίο είχε στρατηγική βαρύτητα για τις επιχειρήσεις στην περιοχή.

Όπως αναφέρει η ιστορική καταγραφή του ταγματάρχη Ιωάννη Καραβία, την οποία επικαλείται και ο Δήμος Χάλκης, ο νεαρός υπολοχαγός έδειξε μεγάλη αποφασιστικότητα και ανασυγκρότησε τους στρατιώτες του παρά τα αδιάκοπα πυρά των ιταλικών πολυβόλων.

Ο Διάκος έμεινε στην πρώτη γραμμή, δίνοντας κουράγιο στους άνδρες του και οργανώνοντας διαδοχικές επιθέσεις κατά των ιταλικών θέσεων. Σε μια νέα έφοδο, καθώς προχωρούσε μπροστά από τους στρατιώτες του, χτυπήθηκε θανάσιμα από ριπή πολυβόλου. Η ημερομηνία ήταν η 1η Νοεμβρίου 1940. Ο Αλέξανδρος Διάκος σκοτώθηκε σε ηλικία 29 ετών.

Οι μάχες για την Τσούκα συνεχίστηκαν, με τις ελληνικές δυνάμεις να ανακτούν τελικά το ύψωμα στις 2 Νοεμβρίου.

Την τελευταία μάχη του περιγράφουν στρατιωτικές αναφορές, μαρτυρίες συμπολεμιστών και ιστορικά αρχεία. Οι καταγραφές αυτές φωτίζουν την αποφασιστικότητα και το θάρρος που επέδειξε ο νεαρός αξιωματικός στις τελευταίες ώρες της ζωής του.

Η διαχρονική μνήμη του Διάκου στη Χάλκη, τη Ρόδο και την Πίνδο

Η θυσία του Αλέξανδρου Διάκου έφερε κοντά τη Χάλκη, τη Ρόδο και τη Ζούζουλη Καστοριάς, τρεις τόπους που συνδέθηκαν για πάντα με τη σύντομη ζωή του.

Στη Χάλκη, η προτομή του έχει τοποθετηθεί στον παραλιακό χώρο του νησιού, πλάι σε εκείνη ενός ακόμη ήρωα, του Διογένη Φανουράκη. Στο Μανδράκι της Ρόδου, απέναντι από τα δικαστήρια, ο ανδριάντας του —έργο του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη— αποτελεί σημείο αναφοράς για τη δημόσια μνήμη της πόλης. Το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με το Βενετόκλειο Γυμνάσιο και τον ιστορικό αθλητικό σύλλογο Δωριέα.

Στην Πίνδο, οι ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης κρατούν ζωντανή την ιστορία του. Οι κάτοικοι τιμούν τον αξιωματικό που σκοτώθηκε υπερασπιζόμενος τον τόπο τους.

Το 1947 τα Δωδεκάνησα πέρασαν στην ελληνική διοίκηση και, στις 7 Μαρτίου 1948, ενσωματώθηκαν επίσημα στην Ελλάδα. Ο Αλέξανδρος Διάκος δεν έζησε για να δει το όραμα της ελευθερίας των νησιών να πραγματοποιείται. Ωστόσο, το όνομά του είχε ήδη ξεχωριστή θέση στην ιστορική συνείδηση των Δωδεκανησίων.

Σήμερα, 86 χρόνια αργότερα, η ιστορία του ξεπερνά τα όρια μιας στρατιωτικής αναφοράς ή ενός μνημείου. Πρόκειται για τη διαδρομή ενός νέου που μεγάλωσε στη Χάλκη και τη Ρόδο, έγινε Έλληνας αξιωματικός και βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ενός πολέμου καθοριστικού για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

Ίσως η πιο χαρακτηριστική ένδειξη πως η θυσία του παραμένει ζωντανή να βρίσκεται στα λόγια του δημάρχου Χάλκης προς το ΑΠΕ-ΜΠΕ: πως ακόμη και σήμερα, στα ορεινά χωριά της Πίνδου, αλλά και στη Χάλκη και τη Ρόδο όπου έζησε, οι κάτοικοι εξακολουθούν να μνημονεύουν, να θυμούνται και να συγκινούνται με τη θυσία του Αλέξανδρου Διάκου.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ